Palantir şirketine ilişkin olarak en çok tartışılan şeylerden birisi de şirketin geliştirdiği Gotham sistemi. Palantir’in geliştirdiği bu sistemle ilgili neler biliniyor, bu sistem nasıl çalışıyor ve sistemin kullanılış amacı ne?
- Gotham, Palantir şirketi tarafından özellikle ordu, istihbarat ve polis gibi devlet kurumları için geliştirilmiş bir yapay zeka destekli veri analizi sistemi. Devasa bir veri toplama ve işleme kapasitesine sahip olan ve bu nedenle özellikle “fişleme” amacıyla kullanıldığına ilişkin tepkilere uğrayan Gotham farklı veri kaynaklarından gelen bilgileri derleyip toplayarak ve arasındaki bağları işaretleyerek görsel bir ağ haritası üzerine aktarıyor ve bunları kronolojik bir şekilde sıralayarak bir harita üzerinde gösteriyor. Sistem; veri tabanlarındaki tabloları, e-postaları, gizli muhbir raporlarını, sinyal istihbaratını ve daha pek çok veriyi işleyerek sunuyor. Birbirine entegre edilen bu veriler ayrıca analiz de ediliyor ve böylece “operasyonel kararlar” alınıyor.
- Wired’a konuşan eski bir Palantir çalışanına göre Gotham suç raporları, tutuklama kayıtları veya bir sosyal medya şirketinden mahkeme celbiyle toplanan bilgilerde dahil olmak üzere elde bulunan her türlü veriyi alıyor, daha sonra konuyla ilgili olabilecek her kişiyi, yeri ve detayı çıkarıyor. Böylece Gotham bir kurumun bir kişi hakkında topladığı her bilgiyi; örneğin yaşadığı eyaleti, göçmenlik durumu, vücudundaki dövmeleri, ehliyetinde yer alan göz rengi bilgisi veya trafik cezasında yer alan plaka numarası gibi en ince ayrıntıya kadar varan her bilgiyi tek bir yerde merkezileştirerek ayrıntılı bir istihbarat raporu oluşturmayı kolaylaştırıyor.
- Bazı internet kaynaklarında yer alan bilgilere göre Palantir’in Gotham da dahil yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesine CIA aktif olarak dahil oldu ve destek verdi. Kuruluşunda Palantir’e 2 milyon dolar destek veren CIA, In-Q-Tel (CIA’nın yatırım kolu) aracılığıyla yapılan pilot projelerle Gotham ve diğer sistemler test edildi. Bu durum, Gotham’ın ABD’nin “güvenlik politikaları” doğrultusunda geliştirildiğini ortaya koyuyor.
- Gotham’ı başta ABD, İngiltere ve İsrail olmak üzere pek çok ülke kullanıyor. Gotham’ı ABD’de Pentagon, CIA, FBI, Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) ve ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE), İngiltere de ise Savunma Bakanlığı ve Scotland Yard kullanıyor.
- Gotham sisteminin diğer müşterileri arasında İsrail ve Ukrayna ordularıyla beraber Avrupa Birliği Polis Teşkilatı (Europol), Almanya’daki bazı eyaletlerin polis teşkilatları, Danimarka, Hollanda, Norveç polis teşkilatları ve Fransa İç İstihbarat Servisi de bulunuyor. Ayrıca Avustralya, Yeni Zelanda ve Kanada savunma ve istihbarat kurumları da Gotham sistemini kullanıyor.
- Gotham’ın başka ülkeleri savaş dışı durumlarda da hedef aldığı biliniyor. Örneğin Palantir’in internet sitesinde yer alan bir videoda Gotham’ın Çin’in Tayvan’a karşı olası bir ablukasını engelleme yönünde kullanıldığı görüldü.
- Gotham aynı zamanda pek çok tepki çekiyor. Bu tepkilerden en bilineni Gotham’ın “mass surveillance” (kitle gözetimi) yaparak insanların devlet elinde bulunan bilgilerinin ve dijital alandaki verilerinin mahremiyetinin ihlal edildiğine ilişkin olanı. Sistemin güvenlik kameralarını, kredi kartı harcamalarını, sosyal medya paylaşımlarını, telefon kayıtlarını ve hatta sağlık verilerini tek bir havuzda eriterek pek çok insanı bir “dijital ağ” içinde izlediği belirtiliyor.
- Aslında bu durum sistemin “başarılı” çalışabilmesi için gerekli. Gotham’ın “başarılı” bir şekilde çalışabilmesi için devasa veri havuzlarının var olması ve bunların sisteme entegre edilmesi gerekiyor. Bu da herhangi bir suça karışmamış insanların dijital ayak izlerinin de sürekli olarak izlenmesi ve depolanması demek.
- Gotham’ın ABD’deki ICE polisi ve İsrail ordusu tarafından kullanılması yaygın tepkilere neden oldu. ICE polisinin göçmenlere ya da göçmen olmayan ABD vatandaşlarına karşı işlediği “insan hakları ihlalleri”ne Palantir’in de Gotham sistemi vasıtasıyla aracı olması ve İsrail ordusunun da bilhassa Gazze’de yaptığı soykırımda Gotham’ı aktif bir şekilde kullanması tepkiye yol açıyor. Bunların yanında Gotham’ın ABD ve İsrail’in İran’a gerçekleştirdiği saldırılarda da kullanıldığı belirtiliyor.
- ABD Los Angeles ve New Orleans Polis Departmanlarının sistemi kullanması sonucunda sistemin, eyaletteki emekçilerin yoğun olarak yaşadığı yerleri “yüksek riskli” olarak işaretlediği ortaya çıktı ve bu da Gotham’a yönelik tepkileri yükseltti.
- Ayrıca Gotham’ın tam olarak nasıl çalıştığı da “ticari sır” niteliğinde. Algoritma bir kişiyi “terör şüphelisi” veya “potansiyel suçlu” olarak işaretlediğinde, bu kararın hangi verilere ve hangi mantığa dayanarak verildiğinin tespiti neredeyse imkansız.
- Palantir yazılımın sadece bir “araç” olduğunu, asıl sorumluluğun bu aracı kullanan kurumlarda olduğunu savunuyor. Ancak böyle devasa ve karmaşık bir gözetim gücünün hiçbir yasal çerçevenin tam anlamıyla denetleyemeyeceği kadar tehlikeli bir potansiyel taşıdığı da unutulmamalı.
