ABD ve İsrail’in İran’a 28 Şubat tarihinde başlattğı emperyalist saldırı İran’ın direnişi neticesinde başarısızlıkla sonuçlandı. ABD ile İran arasında Pakistan’ın arabuluculuğuyla süren uzun müzakere süreci sonrasında geniş kapsamlı bir anlaşma taslağı ortaya çıktı. Peki bu anlaşmada neler yer alıyor?
- Anlaşma, savaşın bitmesini öngörüyor. Anlaşmaya göre İran ve Lübnan topraklarında savaş derhal durdurulacak. Bunun yanında ABD, İran’ın toprak bütünlüğüne ve egemenliğine saygı gösterme taahhüdünde bulunuyor. Lübnan’da da ateşkesin uygulanması anlaşmada yer almasına rağmen İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, İsrail ordusunun Lübnan’dan çekilmeyeceğini açıkladı.
- En önemli tartışma başlığı olan İran’ın nükleer programı konusunda ise nihai bir anlaşmaya varılmamakla beraber bu konuda bir anlaşmaya varılması için ABD ile İran 60 günlük bir müzakere sürecine girecek. Bu müzakere sürecinde yaptırımların kaldırılması ana gündem başlığı olacak. Anlaşmayla İran nükleer silah üretmeyeceğini, nükleer faaliyetlerini donduracağını, tesislerini genişletmeyeceğini ve elinde bulunan zenginleştirilmiş uranyum stoğunu seyrelteceğini taahhüt etti. ABD de İran’a 60 günlük müzakere süreci boyunca yeni yaptırımlar uygulamayacak ve bölgedeki askeri varlığını artırmayacak.
- Anlaşmayla beraber ABD İran’a yönelik uyguladığı petrol yaptırımlarını askıya alacak, İran’ın petrol gelirlerine erişimi sağlanacak ve 60 günlük müzakere sürecinde İran’a ait dondurulmuş 24 milyar dolarlık varlığı serbest bırakacak.
- Hürmüz Boğazına ilişkin olarak da mutabakata varıldı. İsrail’in Lübnan’da yaptığı saldırılara İran’ın misilleme yapmaması karşılığında ABD, Hürmüz Boğazı ablukasını derhal kaldıracak ve Boğaz 30 gün içerisinde deniz trafiğine açılacak. İran tarafından yapılan açıklamaya göre Boğazdan geçişlerin güvenliği İran ve Umman’ın koordinasyonuyla sağlanacak.
- ABD ve İsrail’in İran’da yarattığı tahribat sonucunda ortaya çıkan İran’ın yeniden inşası programı çerçevesinde ABD, bölgedeki müttefikleri olan körfez şeyhlikleriyle koordineli olarak en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlayacak. Bu iddia Trump tarafından yalanlanmış olsa da İran’ın resmi Mehr ajansı da anlaşma gereğince ABD’nin İran’ın yeniden inşası için en az 300 milyar dolarlık planlar sunmasını zorunlu kıldığını belirtti.
- İran’ın talebiyle anlaşmanın 13. maddesine eklenen hükme göre İran, İsrail’in herhangi bir ihlal gerçekleştirmesi halinde karşı tedbirler alma ve caydırıcı önlemler uygulama hakkına sahip olacak.
- Anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin onayıyla yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
- Anlaşma taslağı, İsrail’de çeşitli tepkilere yol açtı. İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir anlaşmaya ilişkin olarak X hesabından yaptığı paylaşımda “Trump’ın anlaşması bizi bağlamaz. İsrail, ABD’ye tabi değildir; bağımsız ve egemen bir devlettir” ifadelerini kullandı.
