Telefon kayıtlarında içeridekilerin “Yanıyoruz, yardım edin” diye yardım istediği duyuldu, yangından kurtulanlar dövülerek öldürüldü, resmi otopsi raporları gizli tutuldu, sorumlulardan hesap sorulmadı.
Ukrayna’nın Odessa kentindeki Sendikalar Evi’nde 2 Mayıs 2014’te yaşanan faşist saldırının üzerinden 12 yıl geçti.
Saldırıda resmi rakamlara göre 48 kişi katledildi, ancak bu rakamın 100’e yakın olduğu belirtiliyor.
Ölen 48 kişinin büyük bir çoğunluğu, 42’si doğrudan Sendikalar Evi’nde yakılarak katledildi.
Öldürülenlerin çoğunun ‘Kulikovo Meydanı’ hareketinin destekçileri olduğu biliniyordu. Kulikovo meydanı, Odessa şehrinin merkezinde bulunan bir meydan.
Ukrayna’da ‘Anti-Maydan’ yapıları bünyesindeki bu kişiler, Odessa’da zaman içerisinde bir araya geldikleri meydanla anılacaklardı.
Anti-Maydan neydi?
Anti-Maydan, Ukrayna’nın Avrupa Birliği (AB) ve neo-Nazi dönüşümünün dönüm noktası olan 2014 Euromaydan eylemlerini desteklemeyen kesimlerin kurduğu, Rus milliyetçilerin, Sovyet yanlılarının ve sosyalistlerin yer aldığı, Rusya yanlısı (doğalında AB karşıtı) kesimleri bünyesinde barındıran geniş bir çatı örgütüydü.
Odessa’nın konumu
Aslında Odessa’da çatışmalar yaklaşık bir yıldır devam ediyordu. 2013’te Kiev’de başlayan Euromaydan protestoları Odessa’ya da yansımış, Kasım 2013’te kurulan çadır kampı kısa süre sonra dağıtılmıştı.
Kiev’deki olayların şiddeti arttıkça, neo-Naziler öncülüğündeki saldırılar diğer kentlere de yansıdı ve Odessa da bu süreçten nasibini aldı. Küçük çatışmalar hızla kitlesel karşıt gösterilere dönüştü, her iki taraf da kendi öz savunma gruplarını kurdu.
Odessa, Rus nüfusun en kalabalık olduğu ve Rusçanın günlük hayatta en çok kullanıldığı Ukrayna şehriydi. Bu şehir aynı zamanda ülkenin en büyük üçüncü şehri ve Karadeniz’e açılması nedeniyle en önemli ekonomik ve stratejik merkezlerinden biri.
Bu açıdan bakıldığında, Odessa gibi bir kentte anti-Maydan hareketinin gerçek bir siyasi güce kavuşması, AB yanlıları ve neo-Naziler tarafından kabul edilemezdi.
Katliama giden süreç
Maydan karşıtı yürüyüşlerine sık sık devam eden bu grup, en kitlesel mitinglerinden birini 23 Şubat 2014’te düzenlemişti. Soborna Meydanı’ndan Zafer Anıtı’na kadar yürüyen 12 bin kişi, ‘Rusçaya ikinci resmi dil statüsü verilmesi’, ‘Bölgesel küresel mirasın korunması’, ‘Vergi gelirlerinin yüzde 70’inin yerelde kalması’, ‘Referandum hakkı’, Emeklilik reformunun iptali’ gibi talepler dile getirmişti.
Söz konusu talepler merkezi yönetim tarafından kabul edilmeyince, dahası görmezden gelinince anti-Maydan’cılar Kulikovo alanında çadır kurdu ve siyasi taleplerini yerleşik bir düzende, sürekli bir eylemlilik süreci içerisinde dile getirmeye başladı.
Katliama giden sürecin fitilinin bu eylemlerle yakıldığını söylemek elbette mümkün.
Katliam günü
Anti-Maydan’cıları tasfiye etmek için hem Batı yanlısı medya, hem de faşist sokak gücü birkaç girişimde bulunduysa da bunlar yeterli değildi. Asıl fırsat ise, 2 Mayıs 2014’te çıkacaktı. O gün kentte, Çernomorets ile Metalist takımları arasında bir futbol maçı düzenlenecekti.
Maç öncesinde, AB yanlıları, neo-Naziler ve taraftar grupları şehir merkezinde toplanma çağrısı yaptı. Çok sayıda futbol taraftarı, -ki çoğunluğunun neo-Nazilerle ilişkileri daha sonra ortaya çıkacaktı- trenlerle kente taşındı, Kiev ve diğer şehirlerden ‘Maydan öz savunma grupları’ Odessa’da toplandı.
Öte yandan, Ukraynalı faşist ‘Praviy Sektor’ (Sağ sektör) üyesi yaklaşık 2 bin kişi, ‘gerçek taraftarların’ arasına karışacak, futbol taraftarı görünümünde kente giriş yapacaktı.
Yani özetle, şehirde çok sayıda silahlı grup ve paramiliter yapı bir arada toplanmıştı.
Çatışmalar başlıyor
Gerginlik ilk olarak Gagaryin Caddesi ve Greçeskaya Meydanı civarında başladı. Taraftar grubu görünümündeki militanlar, anti-Maydan’cılara önce taş ve sopalarla, daha sonra havai fişeklerle saldırmaya başladı.
Ancak çatışmaların ilk ölümü, beklendiği üzere antifaşistlerden değil, nao-Nazilerden yaşandı. Sağ Sektör üyesi Igor Ivanov çatışmalarda öldürüldü. Tam olarak kimin öldürdüğü hiçbir zaman belirlenemese de, bu ölüm gerilimin yükselmesine ve saldırının dozunun artırılmasına vesile oldu.
Henüz ilk aşamada yaşanan çatışmalarda, Kulikovo’culardan 4, faşistlerden 2 militan hayatını kaybetti.
Bu evrenin ardından, çatışmalar silahlı çatışmaya dönüştü ve polis müdahalesi yetersiz kaldı, ya da yetersiz bırakıldı.
Sendikalar Evi ve yangın
Kulikovo kampındakiler, zaman içerisinde artan saldırılar üzerine Sendikalar Evi’ne sığındı. Binada barikatlar kuruldu, molotof kokteylleri ve taşlar hazırlandı.
Saat 19:00 civarındaysa, neo-Naziler önce çadır kampını, daha sonra antifaşistlerin sığındığı Sendikalar Evi’ni ateşe vermeye başladı.
Bina yanmaya başladıktan sonra onlarca kişi dumandan zehirlenerek ve kaçmaya çalışırken pencerelerden düşerek hayatını kaybetti. Kaçmayı başaranlar ise aşağıda etraflarını saran faşistler tarafından dövüldü.
Genç komünist Vadim Papura
Öldürülenler arasında, 17 yaşındaki komünist Vadim Papura da vardı. Papura, çıkan yangının ardından binadan atlamış, yaralı haldeyken neo-Nazilerce dövülerek katledilmişti.
Vadim, Odessa’daki Meçnikov Ulusal Üniversitesi’nin birinci sınıf öğrencisiydi, siyaset bilimci olmayı planlıyordu. Yoldaşlarının anlatımına göre havacılığa da ilgisi vardı; büyük ihtimalle askerlik çağına kadar yaşasaydı pilot olacaktı.
Vadim’in annesi Fatima, oğlunu şu şekilde anlatıyor:
“Benim oğlum bir fikir mücadelesinin insanıydı, orada ilkeleri için duruyordu. Oğlum o korkunç gecede öldü. Henüz 18’ine bile girmemişti. Yangından kaçarken pencereden düştü. Çocuğum kanlı bir başla yerde öylece yatıyordu…”
Otopsi raporunda vücudunun dörtte birinde ikinci ve üçüncü derece yanıklar olduğu, künt bir cisimle kafasına aldığı çok sayıda darbe nedeniyle kafatasının birkaç yerden kırıldığı tespit edildi.
Bu arada, FEMEN’in önde gelen kurucularından Evgeniy Krayzman da, anti-faşistler katledilirken, yanan binanın önünde gururla poz verenler arasındaydı.
Ukrayna yetkilileri 200 kişinin yaralandığını, 120 kişinin de olaylardan dolayı gözaltına alındığını açıklamıştı, ancak Odessa’da antifaşistlere ‘Madımak’ı yaşatanların iktidarı henüz başlıyordu.
Batılı yetkililer ise, yaşanan bu katliamdan yine Rusları sorumlu tutmuştu.
Dönemin İsveç Dışişleri Bakanı Carl Bildt, “Rusya yanlıları aktifleştikçe vahşileştiler. Maalesef beklenmedik değil” derken, dönemin ABD Başkanı Barack Obama ise katliamın yaşandığı saatlerde “Kiev yönetiminin Ukrayna’da istikrarı sağlama hakkı var. Rusya yanlıları barışçıl göstericiler değil, Rusya’nın desteklediği ağır silahlanmış kişiler” diyerek neo-Nazizmin saldırılarına meşruiyet zemini yaratmakla meşguldü.
Telefon kayıtlarında içeridekilerin “Yanıyoruz, yardım edin” diye yardım istediği duyuldu, yangından kurtulanlar dövülerek öldürüldü, resmi otopsi raporları gizli tutuldu, açılan göstermelik soruşturmada, sanıklar 2017 yılında beraat etti.
Katliamı soruşturan parlamento komisyonu da, tabii ki öldürülenleri suçladı ve halk Nazilerin Kiev’de iktidara geldiğini o gün anladı.
