ABD 6. Filosunun tarihçesi

NATO zirvesinin bu yıl Türkiye’de yapılacak olması ve ABD’nin İran’a gerçekleştirdiği emperyalist saldırılar, ABD 6. Filosunun geçmişini ve özellikle 1968 yılında devrimci gençliğin ABD 6. Filosuna yönelik yaptığı protesto eylemlerini hafızalarda güncel tutmaya devam ediyor. Peki ABD 6. Filosunun nasıl bir geçmişi var ve Türkiye’de devrimci gençliğin 6. Filoya karşı gerçekleştirdiği eylemler nasıl cereyan etti?

• II. Dünya Savaşının sona ermesinin ardından Türkiye, ABD ve İngiltere’yle yakınlaşmaya başladı. Harry Truman’ın ABD Başkanı olmasıyla ortaya çıkan Soğuk Savaş sürecinde ABD, Türkiye’ye Sovyetlerle olan komşuluğundan dolayı özel bir önem vermeye başladı. ABD, bunu 1946 yılında 6. Filo’nun ilerideki yıllarda yapacağı ziyaretlerin öncülü denebilecek bir ziyaret tertipleyerek ortaya koydu. 1944 yılında vefat eden Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Münir Ertegün’ün naaşı, 1946 yılı Nisan ayında ABD donanmasına ait Missouri zırhlısıyla Türkiye’ye getirildi. Missouri zırhlısının İstanbul’a bu bahaneyle gerçekleştirdiği ziyaret, o günlerde büyük ses getirdi.

• 2 Mayıs 1947’de ise ilk ABD filosu ziyareti gerçekleşti. Koramiral Bernhard Henry Bieri komutasında olan ve sonradan adı 6. Filo olacak olan ABD Akdeniz Filosu bu tarihte İstanbul’a geldi. 5 gün süren ziyaretin son derece görkemli olmasına dikkat edildi.

• Soğuk Savaş döneminde Akdeniz’e konuşlu bulunan 6. Filo, burada bilhassa Ortadoğu ülkelerine ve Sovyetlere yönelik saldırgan hamlelerde bulunmaya başladı. 1956 Süveyş bunalımı, 1957 Suriye krizi ve 1958 Lübnan bunalımlarında aktif rol alan 6. Filo, İsrail’e de aktif destek ve koruma sağladı. 6. Filo, İsrail’e en büyük desteğini 1967 yılındaki 6 Gün Savaşı ve 1973 yılındaki Yom Kippur Savaşında sağladı.

• 6. Filo, Soğuk Savaş’ın ardından da bölgedeki saldırgan faaliyetlerine devam etti. 1986 ve 2011 yıllarında Libya’ya, 1991 ve 2003 yıllarında Irak’a ve 1999 yılında Yugoslavya’ya yapılan kanlı emperyalist saldırılarda 6. Filo doğrudan yer aldı.

• 1964 yılında yaşanan Kıbrıs krizi, 1967 yılındaki 6 Gün Savaşı ve 1960’lı yılların ikinci yarısında yaşanan Vietnam Savaşı, Türkiye’de özellikle üniversite öğrencileri arasında ABD’ye yönelik tepkileri ve Anti-Emperyalizmi güçlendirdi. Bu ortamda 7 Ekim 1967 tarihinde 6. Filo’nun Türkiye’ye gerçekleştirdiği ziyareti protesto maksatlı ilk gençlik eylemi yaşandı. Üniversite öğrencileri tarafından 6. Filo’nun ziyareti Taksim’de yapılan eylemle ve açlık greviyle protesto edildi.

• Bunun ardından ülke çapındaki Anti-Emperyalist eylemler gittikçe yükselmeye başladı. 1967’deki ziyaretin ardından 6. Filo’nun 15 Temmuz 1968 tarihinde Türkiye’ye gerçekleştirdiği ziyaret üzerine yaşananlar ise hafızalardan hiç çıkmadı. Harun Karadeniz ve Deniz Gezmiş’in öncülüğünde yapılan eylemlerle devasa bir öğrenci kitlesi Gümüşsuyu ve Dolmabahçe’de bir araya geldi, karaya çıkan ABD’li filo askerlerinden bazıları öğrencilerce denize atıldı ve bazı askerlerin üzerine siyah boya döküldü. Bu eylemlerden sonra polisin İTÜ yurduna düzenlediği baskında Vedat Demircioğlu katledildi. Bu eylemle Vedat Demircioğlu’nun katledilmesi iç içe geçti. Bu eylemler Ankara, İzmir ve Trabzon’a da yayıldı.

• 29 Ağustos 1968’de 6. Filo bir kez daha Türkiye’yi ziyaret etti ve İzmir’e demirledi. İzmir’de yapılan protestolarda karaya çıkan kimi ABD askerleri öğrenciler tarafından tartaklandı. Bunun ardından göstericilere 500 kişilik sağcı bir topluluk saldırdı. Bu toplulukta dönemin iktidar partisi olan Adalet Partisi’nin Gençlik Kolları ve Komünizmle Mücadele Derneği üyeleriyle beraber dinciler ve ülkücüler bulunuyordu. Saldırılar sonucunda gösterici öğrencilerden yaralananlar oldu.

• Şubat 1969’da 6. Filo’nun Türkiye’yi bir kez daha ziyaret edeceği açıklandı. Şubat 1969’a gelinceye değin devrimci hareket gittikçe kitleselleşmiş, üniversitelerdeki boykot ve işgallere işçi ve köylülerin düzenledikleri fabrika grevleri ve toprak işgalleri de eklenmişti. Ayrıca 1968 yılının sonunda Deniz Gezmiş öncülüğünde düzenlenen “Samsun’dan Ankara’ya Tam Bağımsız Türkiye için Mustafa Kemal Yürüyüşü” ve 1969 yılının başında ODTÜ’yü ziyaret eden ABD Büyükelçisi Robert Komer’in arabasının ODTÜ öğrencilerince yakılması da dönemin en önemli eylemleri olarak tarihe geçmişti.

• 10 Şubat 1969 tarihinde gerçekleşen 6. Filo ziyareti, alınan geniş güvenlik önlemlerine rağmen geniş işçi ve öğrenci kitlelerince protesto edildi. 16 Şubat 1969 tarihinde 6. Filoya karşı en geniş protesto eylemlerinden birisi olarak İstanbul’da “Emperyalizme ve Sömürüye Karşı İşçi Yürüyüşü” düzenlenmesi kararlaştırıldı.

• Bu günlerde gerici basın ve öğrenci birlikleriyle Süleyman Demirel liderliğindeki AP Hükümeti tarafından ABD 6. Filosuna karşı direnen devrimcilere yönelik sistemli bir karalama ve provokasyon kampanyası başlatıldı. Beyazıt kulesine devrimci öğrenciler tarafından Vedat Demircioğlu flaması çekilmesi gerici basın tarafından “Beyazıt Kulesine kızıl bayrak çekildi” şeklinde lanse edilerek provokasyon süreci başlatıldı. Ardından 2015-2018 yılları arasında AKP’den meclise giren ve TBMM Başkanlığı yapan İsmail Kahraman başkanlığındaki Milli Türk Talebe Birliği tarafından devrimcileri hedef alan yeni provokasyonlar tertiplendi, “Türk Bayrağına Saygı” mitingi düzenlendi.
• Ancak asıl provokasyon 16 Şubat 1969’da düzenlenecek olan “Emperyalizme ve Sömürüye Karşı İşçi Yürüyüşü”ne karşı tertiplenmeye başlandı. İslamcıların bilinen simalarından olan Mehmet Şevket Eygi’nin çıkardığı Bugün gazetesi, günler öncesinden bu yürüyüşü hedef almaya ve devrimcilere yönelik “cihat” çağrılarında bulunmaya başladı. Bugün gazetesinde yapılan yayınlarla “Kanlı Pazar”a giden yol ilmek ilmek örüldü.

• 16 Şubat 1969’da planlanan yürüyüş son derece kitlesel bir katılımla gerçekleşti. 25-30 bin kişinin yer aldığı kitle Beyazıt’tan Taksim’e doğru yürümeye başladı. ABD Emperyalizmini ve 6. Filoyu protesto eden kitleler, Taksim’e ulaşmaya başlayınca Polisler Taksim’deki kitleleri ablukaya aldı. Bu işaret fişeğinin ardından Taksim’de beklemekte olan elleri sopalı, bıçaklı, palalı ve zincirli gerici saldırganlar Polislerin gözleri önünde kitleye vahşice saldırmaya başladı. Polisler müdahale etmek bir yana saldırganlarla beraber göstericilere saldırdı. Tarihe “Kanlı Pazar” olarak geçen bu saldırı sonucunda devrimci kitlede yer alan Ali Turgut Aytaç ve Duran Erdoğan hayatını kaybetti, 200’den fazla kişi yaralandı. Bazı gericilerin İstanbul Boğazında bulunan ABD 6. Filosu gemilerini kendilerine kıble yaparak namaz kılarlarken çekilen fotoğrafları sürecin en önemli sembollerinden birisi oldu.

• 6. Filoya yönelik bu dönemdeki son protesto eylemleri 19 Aralık 1969 günü İzmir’de meydana geldi. 6. Filo’ya ait beş geminin bir kez daha İzmir limanına demirlemesi üzerine İzmir’de devrimci öğrencilerin düzenlediği eylemler sonucunda ABD askerleri şehirde rahat dolaşamadı, eylemlere gericiler tarafından da müdahale edilemedi.
• 1969 yılından sonra 6. Filo bir daha hiçbir zaman gösterişli bir şekilde Türkiye’ye gelemedi. Bu yıldan sonra 6. Filo, Türkiye’ye gerçekleştirdiği ziyaretlerde sivil limanlara demirlemek yerine gözden uzak askeri tesislere demirlemeye başladı ve Filo’daki askerlerin karaya çıkışları ciddi ölçüde kısıtlandı. Askerlerin askeri kıyafetlerle karaya çıkması yasaklandı. Özellikle 12 Eylül darbesinden sonra 6. Filo’nun Türkiye ziyaretleri daha çok NATO tatbikatları, Karadeniz geçişleri ve askeri diplomasi perdeleri altında gerçekleşti. Muğla’daki Aksaz Deniz Üssü, 6. Filo gemilerinin en sık uğradığı yer oldu.

• Aynı bahanelerle AKP döneminde de 6. Filo gemileri sıklıkla Türkiye’ye geldi. 6. Filo gemileri AKP döneminde gözlerden uzak askeri tesislerde değil sivil limanlarda ağırlandı. 2021 ve 2023 yıllarında USS Mount Whitney İstanbul Sarayburnu’na, Ağustos 2023’te USS Gerald R. Ford Antalya limanına ve Eylül 2024’te USS WASP İzmir limanına demirledi.

• 6. Filo günümüzde bilhassa Karadeniz üzerinden Rusya’yı kuşatmak, İran’a yapılan emperyalist saldırılarda yer almak ve ABD’nin Afrika’daki emperyalist çıkarlarını korumak maksadıyla Akdeniz ve Kızıldeniz’de varlığını sürdürüyor.