Arama

Site İçi Arama

Doğrudan arama yapın Aranıyor... Detaylı Arama
Sonuçlar aranıyor...
Kategorilere Göz Atın
Türkiye Dünya Emek Ekonomi Gençlik Kadın Yaşam
© ideo. Anlatılan senin hikayendir
Dünya Ekonomi

Şili'deki milyarlarca dolarlık bireysel emeklilik krizi Türkiye'ye ne söylüyor?

Şili'de risksiz diye pazarlanan emeklilik fonlarının türev piyasada 7,7 milyar dolar para kaybetmesinin ardından emeklilik fonu yöneticileri hakkında soruşturma başlatıldı. Pinochet döneminde kurulan ve yıllardır düşük emekli aylıkları nedeniyle eleştirilen özel emeklilik sistemi, yaşanan kayıplarla yeniden tartışmaya açılmış durumda. Üstelik Şili'deki model ile Türkiye'deki Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) arasındaki benzerlikler de dikkat çekiyor.

Dış Haberler

11:00 3 dk okuma
Paylaş Facebook'ta paylaş X'te paylaş WhatsApp'ta paylaş Telegram'da paylaş E-posta ile paylaş Kopyalandı
2016 yılında Şili'de bireysel emeklilik sistemini protesto için düzenlenen bir eylem

Şili düzenleyici kurumları, sistemin en risksiz görünen fonlarında yaşanan büyük kayıpların ardından ülkenin yedi emeklilik fonunun tamamı hakkında soruşturma başlattı.

Emeklilik fonlarını düzenleyen kurum dün yaptığı açıklamada, AFP olarak bilinen fon yöneticilerinin emeklilik tasarruflarını koruma konusundaki yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini araştıracağını belirtti. Soruşturma, kayıplara yol açan yatırım kararlarının incelenmesinin ardından başlatıldı.

ABD faizlerinde terse düşmüşler

Şili emeklilik fonlarının, ABD faizlerinin düşeceği beklentisiyle yaptığı işlemler eylül ayında yaklaşık 7,7 milyar dolarlık zarara dönüştü. Aynı pozisyonlar bir yıl önce yaklaşık 1,35 milyar dolar kazanç sağlıyordu.

Fon yöneticileri, son iki yılda ABD faizlerinin düşmesi durumunda kazanç sağlayacak pozisyonlar oluşturdu. Bu amaçla, sabit faiz ile değişken faiz ödemelerinin takas edilmesini sağlayan faiz takası (swap) sözleşmelerini kullandılar. Ancak ABD faizlerinin yükselmesi ve Hazine tahvillerinin getirilerindeki artış, söz konusu işlemlerin değer kaybetmesine yol açtı.

Şili'de çalışanlar, ücretlerinin bir bölümünü AFP olarak bilinen yedi özel şirketin yönettiği bireysel emeklilik hesaplarına aktarıyor. Denetleyici kurumun verilerine göre ülkedeki emeklilik fonlarının toplam büyüklüğü eylül sonu itibarıyla yaklaşık 235 milyar dolara ulaştı.

En büyük kayıp en düşük riskli fonda

Şili'de tasarruf sahipleri, risk düzeyleri farklı beş emeklilik fonu arasından seçim yapabiliyor. Daha fazla hisse senedi içeren A fonu en riskli seçenekken, ağırlıklı olarak tahvillere yatırım yapan E fonu en düşük riskli seçenek olarak öne çıkıyor.

Ancak bu dönemde daha risksiz yatırımlara yönelen ve ağırlıklı olarak emeklilik dönemine yaklaşan tasarruf sahiplerine hitap eden E fonu, bu yıl yüzde 10,4 değer kaybetmiş durumda. Aynı dönemde D fonu yüzde 6,38 değer kaybetti. Buna karşılık daha riskli A ve B fonları sırasıyla yüzde 8,61 ve yüzde 5,26 getiri sağladı.

Pinochet döneminde getirildi

Eski diktatör Augusto Pinochet döneminde başlatılan bi̇reysel emeklilik sistemi, emeklilerin oldukça düşük aylıklar almasına neden oluyor.

2016 yılında emekliler sistemi protesto etmiş ve değiştirilmesini savunmuştu. O dönem ülke genelinde 2 milyona yakın insanın katıldığı kitlesel protestolar düzenlenmiş ve "No más AFP" (AFP'ye Hayır) hareketi kurulmuştur

Türkiye'deki bireysel emeklilik sistemi ile kritik benzerlikler

Öte yandan Şili'deki bireysel emeklilik sistemi ile Türkiye'deki bireysel emeklilik sistemi arasında da önemli benzerlikler bulunuyor. Her iki ülkede de özel emeklilik fonlarındaki birikimler piyasalarda değerlendiriliyor.

Hisse senetleri, tahviller ve diğer yatırım araçlarındaki değer değişimleri katılımcıların birikimlerini etkileyebiliyor. Türkiye'de de BES fonlarının portföylerinde türev araçlar bulunabiliyor.

Her iki ülkede de emeklilik birikimlerini özel kuruluşlar yönetiyor ve kamu kurumları bu faaliyetleri düzenleyip denetliyor.

Hak odaklı sistem yerine getiri temelli sistem ağır kayıplar doğuruyor

Kamu güvencesini ve sosyal hak anlayışını esas almayan, emekliliği bireysel tasarruflara ve piyasa getirilerine bırakan sistemler, emekçilerin yıllarca biriktirdiği kaynakları finansal piyasalardaki risklere açık hale getiriyor.

Şili'de yaşananlar, emekliliği bir sosyal hak olmaktan çıkarıp piyasanın insafına bırakan bu anlayışın nasıl ağır sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.

Köşe Yazıları

Kısa Kısa

  1. Kayyum atanan Halk TV’nin X hesabına Türkiye’den erişim engellendi

    Kayyum atanan Halk TV’nin 3 milyon takipçili X hesabı Türkiye’den görünmez kılındı. 14 Ekim’de verilen erişim engeli kararını X bugün uyguladı. Kanalın YouTube, Facebook, Instagram ve TikTok hesapları için de engel kararı verilmişti.

  2. Üsküdar’ın yeni başkan vekilinden ilk ziyaret İsmailağa’ya

    AKP ve MHP’li meclis üyelerinin oylarıyla seçilen Üsküdar Belediye Başkan Vekili Muhammed Emin Sarıoğlu, ilk ziyaretini İsmailağa Cemaati’ne yaptı. Sarıoğlu, cemaatin kaçak otoparkında akıma kapılarak hayatını kaybeden 14 yaşındaki Mahmut Işıldak için taziyede bulundu.

  3. Kurultay davasında mütalaa: AKP’ye geçen Tugay’a beraat talebi

    CHP’nin 38. Olağan Kurultayı’na ilişkin davada savcı mütalaasını açıkladı. Savcı, Ekrem İmamoğlu, Özgür Çelik ve Rıza Akpolat’ın da aralarında bulunduğu 9 sanık için ceza istedi. 7 Ekim’de AKP’ye geçen Cemil Tugay ile Hüseyin Yaşar ve Özgen Nama için ise somut delil olmadığı gerekçesiyle beraat talep edildi.

  4. Anayasa Mahkemesi'den YENİ Parti’nin ismini iptal etme talebine red

    Anayasa Mahkemesi, YENİ Parti’nin isminin hükümsüz sayılması ve sicilden silinmesi talebini reddetti. Talep, Yenilik Partisi’nin isim benzerliği başvurusuyla gündeme gelmişti. Yargıtay Başsavcılığı da iltibas gerekçesiyle isim değişikliği istemişti. Parti, verilen sürede ismini değiştirmeyince dosya AYM’ye taşınmıştı.

  5. Bloomberg: Fon krizi uyarılara rağmen büyüdü

    Bloomberg, fon skandalını 25'i aşkın kişiyle görüşerek araştırdı. Habere göre Tera hisseleri yüzde 2 bin yükselirken yönetimdeki tartışmalar yumruklu kavgaya döndü. Bazı yöneticiler işlemlere imza atmamak için istifa etti. Borsa denetçileri olağan dışı işlemleri defalarca bildirdi. SPK’da ise Tera’ya zarar verecek kurallara direnç gösterildiği öne sürüldü. Karşılanamayan geri alım talepleri 300 milyar lirayı aştı.

  6. Eski SPK Başkanından rüşvet iddiasına gönüllere su serpen açıklama: “Yok, yok, yok Allah korusun”

    Sözcü yazarı Saygı Öztürk’e konuşan eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül, bir şirketin halka arzı için 30 milyon liralık rüşvet verildiği iddiasını reddetti. Gönül, böyle konuşan birini kendi eliyle savcılığa teslim edeceğini söyledi. Fon skandalının neden önlenemediği sorusuna ise dosyaların hazırlanmasının uzun sürdüğü yanıtını verdi.

  7. İtalya’da gözaltı yaşı 14'e indirildi

    İtalya’da hayat pahalılığı protestolarındaki şiddet üzerine yeni güvenlik kararnamesi kabul edildi. Önleyici gözaltı 14-18 yaş grubunu da kapsayacak. Gösteride şiddete 5 yıla kadar hapis öngörülüyor. Zararı çocuklar verirse ebeveynler ödeyecek.

  8. Altınbaş ailesinin mal varlıklarına dondurma kararı

    Sermaye piyasası işlemlerine yönelik fon soruşturmasında Altınbaş Holding sahibi Nusret Altınbaş hakkında yakalama kararı çıkarıldı. Kardeşi İnan Altınbaş gözaltına alındı. Diğer aile üyelerinin tüm mal varlıkları donduruldu.

  9. İsmail Arı adliyeye sevk edildi

    İsmail Arı dün, RTÜK eski başkanı Ebubekir Şahin’in şikâyeti üzerine ifade için gittiği Ankara Emniyeti’nde gözaltına alınmıştı. Geceyi emniyette geçiren Arı, bu sabah adliyeye sevk edildi.

  10. Getty Images, ABD’de iflas koruması istedi

    Getty Images, borçlarını yeniden yapılandırmak için ABD’de Chapter 11 iflas koruma başvurusu yaptı. Toplam borcu yaklaşık 2,1 milyar dolar. Şirket faaliyetlerini sürdürecek. Getty ailesi ve Koch Equity Development 533 milyon dolara kadar yatırım yapacak. Şirketin yıl sonunda borsadan çekilmesi bekleniyor.

  11. Gazze’de hastane jeneratörleri için yağ stoku tükendi

    Gazze Sağlık Bakanlığı, hastane jeneratörleri için gereken yağın tamamen tükendiğini açıkladı. Bakanlık, kalan jeneratörlerin her an arızalanabileceğini ve hayati bölümlerin elektriksiz kalabileceğini belirtti. Aylık ihtiyaç 2 bin 500 litreyi aşıyor. Bakanlık, acil yağ ve yedek parça çağrısı yaptı.

  12. Fon so­ruş­tur­ma­sın­da 31 gözaltı kararı: 26 kişi yakalandı

    İstanbul Başsavcılığı fon soruşturmasında 31 kişi hakkında gözaltı kararı verdi. Şüphelilerden 26'sı yakalandı. Soruşturma, SPK raporları doğrultusunda IEYHO, VSNMD, ODINE ve TRHOL hisselerini kapsıyor.

  13. Trump: Savaş çok yakında bitecek, petrol fiyatları dibe çakılacak

    ABD Başkanı Trump, Oval Ofis'te düzenlediği bir basın toplantısının ardından İran gündemine ilişkin konuştu. 3 Kasım'daki Kongre ara seçimleri öncesinde seçmenlerin yüksek akaryakıt fiyatlarından şikayet ettiğini hatırlatan bir muhabire yanıt veren Trump, "Başka çarem yoktu. İran ile savaş biter bitmez, ki çok yakında bitecek, petrol fiyatları kaya gibi dibe çakılacak" dedi. Trump daha önce de pek çok kez askeri müdahalenin amacına ulaştığını söyledikten sonra tavır değiştirmişti.

  14. Alnus, Bulls ve Pusula Yatırım'ın faaliyetleri durduruldu

    SPK'nın 20 Ekim 2026 bülteninde yeni düzenlemeler yayımlandı. SPK, Alnus Yatırım, Bulls Yatırım ve Pusula Yatırım'ın sermaye piyasası faaliyetlerinin 21 Ekim 2026 saat 00.01 itibarıyla geçici olarak durdurulmasına karar verdi. Kararlar, 21 Ekim 2026 saat 00.01 itibarıyla yürürlüğe girdi.

Önceki gün

  1. Tanju Özcan’a 7 yıl 3 ay 15 gün hapis cezası

    Bolu 3. Ağır Ceza Mahkemesi, görevden uzaklaştırılan Belediye Başkanı Tanju Özcan, Başkan Yardımcısı Süleyman Can ve BOLSEV yöneticisi Ali Sarıyıldız’a 7 yıl 3 ay 15'er gün hapis cezası verdi. Üç sanığın tutukluluğunun devamına hükmedildi. 19 sanıklı davada belediye meclis üyeleri ise beraat etti.

  2. İsmail Arı, ifadeye gittiği emniyette gözaltına alındı

    İsmail Arı, eski RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin’in şikayeti üzerine başlatılan soruşturma kapsamında gözaltına alındı. Bugün ifade vermek için Ankara Emniyet Müdürlüğü Güvenlik Şube Müdürlüğü’ne giden Arı’ya gözaltı kararı tebliğ edildi. Arı, halkı yanıltıcı bilgiyi yaymakla suçlanıyor.

  3. Kemer Belediye Başkanı ve 8 meclis üyesi CHP’den istifa etti

    Antalya’da Kemer Belediye Başkanı Necati Topaloğlu, 8 belediye meclis üyesiyle birlikte CHP’den istifa etti. Sosyal medyadan kararını duyuran Topaloğlu, görevlerini bağımsız sürdüreceklerini, Kemer’e karşı sorumluluklarının değişmediğini ve verdikleri sözlerin arkasında olduklarını belirtti.

  4. MHK’nın başına Anthony Taylor geçti

    TFF, Riva’daki toplantının ardından Merkez Hakem Kurulu’nda boşalan koltuklar için kararını verdi. Federasyonda Elit Hakem Direktörü olarak çalışan Anthony Taylor MHK Başkanlığına getirildi.

  5. Kani Torun’a ilk gün terfi: Genel Başkan Danışmanı oldu

    AKP'ye bugün katılan Bursa Milletvekili Cemalettin Kani Torun, Genel Başkan Danışmanlığına getirildi. MKYK toplantısı öncesi rozetini Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın taktığı, YENİYOL’dan ayrılan Torun, daha önce tüm partilerle görüştüğünü belirterek bağımsız kalacağını söylemişti.

  6. İddia: Bakü, Oktay Saral’ın görevden alınmasını istedi

    Middle East Eye’ın (MEE) haberine göre Azerbaycan, okullardaki başörtüsü yasağına karşı çıkan Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral’ın görevden alınmasını Ankara’dan istedi. Habere göre üç yetkili ve bir kaynak bu iddiayı doğruladı. Bakü’nün, Aliyev’e hakaret ettiğini öne sürdüğü sosyal medya hesaplarının listesini de Türkiye’ye ilettiği iddia edildi. Türk yetkililer ise Saral’ın kişisel görüşünü dile getirdiğini ve iki ülkenin stratejik müttefik olduğunu söyledi.

  7. Barrack: Şara, İsrail ile saldırmazlık paktına hazır

    ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, Şara’nın İsrail ile ilişkilerin normalleşmesinin önünü açabilecek bir saldırmazlık paktına hazır olduğunu söyledi. Doha’daki Küresel Güvenlik Forumu’nda konuşan Barrack, İsrail’in Suriye topraklarındaki askeri operasyonlarına son verilmesini istedi. Barrack, İsrail ile Türkiye’nin de doğrudan çatışma istemediğini, ancak sahada yanlış hesaplama riskinin bulunduğunu söyledi.

  8. Mekke İttifakı Anlaşması Meclis’e sunuldu

    Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos’ta Mekke’de imzalanan ortak savunma anlaşmasına ilişkin kanun teklifi Meclis’e sunuldu. Türkiye’nin Suudi Arabistan’a asker gönderebilmesi için anlaşmanın onaylanması, ardından ayrı bir tezkerenin Meclis’ten geçmesi gerekiyor.

  9. Şimşek'ten fon açıklaması: Kazandırılacak kaynaklarla kişiler çok büyük ihtimalle yatırdıkları parayı alabilecek

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Bloomberg HT-Habertürk ortak yayınında konuştu. Şimşek, "Kazandırılacak kaynaklarla kişiler çok büyük ihtimalle yatırdıkları parayı alabilecekler, tabii fondan fona bu değişiklik gösterebilir" dedi. Fon rehberindeki tarihlerin geçerli olduğunu söyleyen Şimşek, "Fon piyasasındaki gelişmeleri küçümsemiyoruz" dedi.

  10. Üsküdar’da CHP ve Yeni Parti seçime girmedi: Başkanvekili AKP’li Sarıoğlu oldu

    CHP ve Yeni Parti’nin katılmadığı Üsküdar Belediyesi başkanvekili seçimini, tek aday olan AKP’li Muhammed Emin Sarıoğlu 24 oyla kazandı. İki parti daha önce ayrı aday çıkaracaklarını açıklamıştı.

  11. 7 hakemden İbrahim Hacıosmanoğlu’na suç duyurusu

    7 hakem, Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) Başkanı İbrahim Hacıosmanoğlu ve Ferhat Gündoğdu hakkında iftira, görevi kötüye kullanma, hukuka aykırı tasfiye ve asılsız terör örgütü isnadı iddialarıyla suç duyurusunda bulundu. Spor yorumcusu Ersin Düzen’in aktardığı yazışmalara göre Hacıosmanoğlu, Gündoğdu’ya “Sana söylediğim liste bu. Operasyonu FETÖ yaptırdı. Bunların hepsini temizle” dedi. Gündoğdu’nun yanıtı “Anlaşıldı başkanım” oldu.

  12. ABD’den eski Küba lideri Raúl Castro için yakalama kararı

    Florida Başsavcısı James Uthmeier, 95 yaşındaki eski Küba lideri Raúl Castro hakkında yakalama kararı çıkarıldığını duyurdu. Suçlama, Küba Hava Kuvvetleri’nin 1996'da Kübalı göçmenlere ait iki sivil uçağı düşürdüğü ve dört kişinin öldüğü olaya dayanıyor. Castro o dönem savunma bakanıydı. Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel suçlamayı “siyasi bir manevra” olarak niteledi.

  13. Yeni Parti önseçiminde kamera iddiası: Oy kabinleri kayda alınmış

    Yeni Parti’nin Samsun il başkanlığı önseçiminde, Atakum’da oyların kullanıldığı düğün salonundaki güvenlik kameralarının oy verme kabinlerine çevrildiği ve üyelerin tercihlerinin kaydedildiği öne sürüldü. Mehmet Özdağ’a 203 oy farkla kaybeden Turgay Özçelik, görüntüleri divan başkanı Reşat Karagöz’e verdi. İtiraz üzerine kararı partinin Merkez Yönetim Kurulu verecek.

  14. 8 ilde vize şirketlerine “bot” operasyonu: 60 gözaltı kararı

    Vize randevularını “bot” adı verilen otomatik yazılımlarla toplayıp ücretli sattığı öne sürülen şirketlere yönelik soruşturmada sekiz ilde operasyon düzenlendi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı 60 şüpheli hakkında gözaltı kararı verdi. İddiaya göre şirketler “garantili randevu” vaadiyle para aldı, işlem başına 300-400 avro ek ücret istedi. Ön mali incelemeye göre tahsilatlar 370 milyon lirayı buldu. İlk operasyonda 37 kişi tutuklanmıştı.

  15. ABD Savaş Bakanı Hegseth’ten seçimler öncesinde İsrail’e habersiz ziyaret: Netanyahu ile görüştü

    ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth, önceden duyurulmayan bir ziyaret kapsamında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile bir araya geldi. Axios’un iki kaynağa dayandırdığı habere göre görüşme, İsrail’in güneyindeki Ovda Hava Üssü’nde gerçekleşti. Ziyaret, İsrail’deki seçimlere sekiz gün kala ve ABD ile İsrail'in İran’a karşı savaşı yeniden başlatmayı değerlendirdiği bir dönemde gerçekleşti.

  16. 30 milyonluk rüşvet iddiası: Eski SPK Başkanı helallik istemiş

    Sözcü’nün haberine göre, Saadet Partisi Bursa Milletvekili Mehmet Atmaca, Bursalı bir sanayicinin borsaya girebilmek için iktidar ortağı bir milletvekiline 600 bin dolar (30 milyon lira) rüşvet verdiğini öne sürdü. Atmaca’nın anlattığına göre ödemenin ardından dönemin Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Başkanı Ömer Gönül, sanayiciden parayı helal etmesini istedi. Atmaca, “Savcının beni araması lazım, rüşvet alan belli” dedi.

  17. Milas Belediyesi’ne operasyon

    Muğla’nın Milas ilçesinde polis, sabaha karşı belediye binasında arama yaptı. Çevik kuvvetin önlem aldığı binanın giriş ve çıkışları geçici olarak kapatıldı, çevrede geniş güvenlik önlemleri alındı. Operasyonun hangi soruşturma kapsamında yapıldığı ve gözaltı olup olmadığı henüz açıklanmadı.

  18. Tutuklu Bolu Belediye Başkanı Tanju Özcan: "Suya sabuna dokunmadan evdeki kedi gibi oturacağım"

    İrtikap soruşturması kapsamında 3. duruşması görülen davada tutuklu Bolu Belediye Başkanı Özcan savunmasını yaptı. Şu ifadeler ise dikkat çekti: “Serbest kalmak istiyorum. Oğluma kız istemek istiyorum. Suya sabuna dokunmadan evdeki kedi gibi oturacağım. İsterse Öcalan’ı çıkarsınlar, isterlerse mültecileri doldursunlar umrumda değil. Evimde kedi gibi hiçbir şeye karışmadan oturacağım.” Duruşma salonuna doğrudan katılım talebi kabul görmeyen Özcan, duruşmaya SEGBİS aracılığı ile bağlandı.

✓