Köşe Yazısı

Baykalizm 2024: CHP’de bir reddimiras sınavı-2

12:26 4 dk okuma

CHP’nin Gerileme Düsturu

Baykal’cılık üzerinden CHP’ye bakmaya devam ediyoruz. İlk bölümde, Baykal’ın yüzeydeki, “pratik” politikası içindeki tutuculuğunun izini sürmüştük.

Öte yandan, Deniz Baykal’ın Türk siyasetine en az Siirt seçimleri kadar derinlikli bir müdahalesi sıklıkla gözden kaçırılıyor. Oysa bu müdahale, Erdoğan’a karşı muhalefeti alttan alta belirlemiş ve 2023 seçimlerindeki skandal yenilgide başrol oynamıştır: Baykal 2007 yılında, kamuoyunda cumhuriyet duyarlılığının zirvede olduğu dönemde, CHP’nin cumhuriyetçi tabana yaşattığı bir başka “beklenmedik” seçim yenilgisi sonrasında “ben değil, merkez sağ çöktü” formülasyonunu tedavüle sokarak muhalif kamuoyunun önüne lezzetli bir zehir bırakmıştı.

Elbette, AKP’nin yükselişini merkez sağın çöküşüne bağlayan açıklamalar daha 2002 yılında, plaza medyası sütunlarında tek tük işlenmeye başlamıştı. Ama Deniz Baykal 2007’de bu sermaye klişesini siyasetin göbeğine oturttu. Bu formül, ilginçtir, Baykal’ı sorumluluktan azade kılmakla kalmıyor; AKP’nin karşıdevrim sürecinde muhalefetin aracını ve aktörlerini yeniden belirliyor, bu anlamda strateji ve taktiklerin üstüne çıkan bir (program değil) düstur mertebesinde kabul görüyordu.

Her şeyden önce, düstur, mantığı başaşağı çevirmişti. Baykal, bu açıklamasıyla AKP’nin yükselişi ile merkez sağın 2002’ye kadarki sicili arasındaki bağı kopararak merkez sağı temize çekiyordu. Devletçiliğe karşı özelleştirme, parlamentarizme karşı başkanlık, hukuk ihlal ve anayasaya karşı keyfilik, laikliğe karşı dinsellik, bürokrasiye karşı partizanlık, sosyal haklara karşı sadakacılık… AKP karanlığının 12 Mart değilse 12 Eylül Darbesi’nden beri sağın merkez ve aşırı fraksiyonları tarafından aşama aşama örülen bu sütunlar üzerinde yükseldiği gerçeği ihmal ediliyor, sorunun kendisi çare gibi gösteriliyordu. Baykal bu düsturu CHP’nin başından indirildikten sonra, 2011 yenilgisi ertesinde de hatırlatacak ve “Eskiden bir merkez sağ vardı. Bugün iş başındaki hükümetin uygulamalarına ‘evet’ der miydi? Merkez sağ bunlara karşı çıkan bir merkez sağdı,” diyecekti.

Baykal’ın besbelli üniversite yıllarından biriktirdiği sağ hayranlığı siyaset sahnesini ona terk etme sınırına varmıştı: Bu düstur Türkiye’de yürüyen karşıdevrimin çözüm anahtarını sağa veriyor, böylelikle, mantıksal sonucu olarak, ana muhalefet partisi CHP’nin temel görevini de, Türk sağının boşluğunu gerek kendisi sağa kayarak gerek sağı yeniden inşa ederek doldurmak olarak belirliyordu. 12 Eylül sonrasında zaten kimlik kargaşasına düşmüş sosyal-demokrasinin ve CHP’nin ilkesizleşmesi ve programsızlaşmasında bir eşik böylelikle atlandı. CHP’nin, bugün istifa eden Gürsel Tekin gibi siyaset esnafları için harika bir panayıra dönmesi önünde hiçbir engel kalmadı.

Düsturun, cumhuriyet mitinglerinde sol kemalist bir kitle hareketinin ayyuka çıktığı dönemde ortaya atıldığını, bu anlamda kitlenin eğilimine bütünüyle ters istikamette olduğunu vurgulayalım. Bununla sıkıca bağlantılı olarak, Baykal’cılık tam da 2007’de AKP’ye karşı yükselen toplumsal direnci eriten bir asit işlevi görüyordu. CHP’yle birlikte muhalif kamuoyunun dikkati İslamcı tehlikeye karşı cumhuriyetin korunmasından (AKP’nin ilerleyişini engellemek için yeterli değilse de gerekli koşul olan ve milyonluk kitlelerce sahiplenen bu refleksten) partiler içi bizans oyunlarına çevrildi. AKP’ye karşı antagonistik bir siyaset izlemek yerine, AKP’yi içerme politikasına geçildi. Dolayısıyla, siyasetin mekânı giderek daha fazla, dünyanın en adaletsiz ve giderek daha denetimsiz seçim sistemi sınırları içinde sandık hesaplarına ve AKP’den oy çalmaya çevrildi. Sedat Ergin’in “çözüme katkı sağlama” dediği konsept aslında Baykal’ın AKP’ye tepkili kitleleri bilimsel kavramla bir “burjuva uzlaşmasına” sürükleme hamlesinden başka bir şey değildi. Ecevit’in olmadığı bir sahnede CHP-MSP hükümeti ruhunu diriltmek ona düşmüştü.

Elbette, Baykal’cı düstur bu mantıksal sonuçlarına tümüyle Baykal döneminde varmadı. Parlamento dışı muhalefetin pasifize edilemediği, özellikle Gezi gibi tarihsel bir başkaldırının damgasını vurduğu koşullar yanında, düsturun işlemesi için bir de Baykal’ın mantıksal sonucu olan Kılıçdaroğlu’nun CHP başına geçmesi gerekecekti – bir de İslamcılığın cumhuriyetçi tabanı “CHP denetiminde” daha da çaresiz bırakması.

AKP’nin seçim başarısını bir merkez sağ yokluğuna bağlamak, CHP liderliğinden cumhuriyetçi tabana aşılanmış bir zehirin formülüdür. Bu, her demagoji gibi aynı anda öyle basit ve öyle lezzetliydi ki siyaset kulislerinden hızla topluma yayıldı; kahvede parmak hesabı yapmayı bilen amcadan doktorasında öğrendiği şık kavramları dolgun danışmanlık maaşına tedavül etmede sabırsız sosyal bilimciye kadar bütün “entelektüellerce” hevesle vaaz edildi. Anahtarı sağa vermek, AKP’nin açtığı kentsel rant tezgâhından nemalanan “muhalif” müteahhit için de, CHP‘nin paçalarında ücret kavgası vermeyi unutmuş sendikacı için de yani geniş halk kitlelerini pasifize etmekten çıkarı olan herkes için ideal bir bahane oldu. Rastlantı değil: Gezi gibi tarihi bir halk başkaldırısından sonra bile önce Mustafa Sarıgül’ün, ardından Ekmeleddin İhsanoğlu’nun kitlelere dayatılması, Baykal’ın düsturuyla bütünüyle tutarlıdır. Baykal 2007’de bu formülle Cumhuriyet Mitingleri’ni pasifize etmişti, Kılıçdaroğlu’nun nasibine ise Gezi’yi tırpanlamak düştü.

14 Mayıs’ta vefat eden, işte Baykal’ın 2007’de ortaya attığı “AKP’yi sağ ile yenme” düsturudur. 14 Mayıs, Türkiye’de karşıdevrimin sağ ile, burjuva uzlaşması ile, demokrasi havariliği ile geriletilemeyeceği gerçeğini bir tokat gibi cumhuriyetçi kesimin yüzüne çarptı. Sağın Erdoğan’ı sarsacak bir politik seferberlik ve bütünlük oluşturamayacağı, Altılı Masa’nın yalnızca bileşimiyle değil, şekilsiz programıyla ve dağınıklığıyla da kendini gösterdi. Sağ kulvarın hiç de sanıldığı gibi boş olmadığı, Erdoğan ve Cumhur İttifakı’nın Türk sağında temsil edilen sınıfsal-sosyal çıkarları ne kadar olabilirse o kadar tatmin ettikleri, sağı inşa politikasının olsa olsa muhalefette Erdoğan’la pazarlığa hazır, kararsız bir yedek partiler kümesi oluşturduğu görüldü. Baykal’cılığın 14 Mayıs’taki vefatı, aslında CHP’yi de 1980’lerden beri “üçüncü yol” gibi süslü kavramlarla örtbas ettiği kimlik bunalımıyla baş başa bıraktı. İşte 2024 yerel seçimleri öncesinde CHP’de görülen dalgalanmanın kaynağı budur. Bu dalganın boyu şimdi değilse yarın artacaktır ve artmalıdır. CHP’nin bundan sonraki selameti, Baykal’cılığın bu iflasını ne denli bilince çıkardığına ve onun boşalttığı ilke, ideoloji, yön envanterini nasıl doldurabildiğine bağlıdır.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. ABD’de bu kez bankacılık sistemi aksadı

    ABD’de JPMorgan Chase, Bank of America, Wells Fargo ve U.S. Bank müşterileri internet bankacılığında sorun yaşadı. Downdetector’a düşen bildirimlere göre ödeme ağı Zelle de etkilendi. Chase sözcüsü, sorunun siber değil teknik olduğunu, bazı işlemlerin gecikmeli tamamlandığını ancak müşterilerin hesaplarına erişebildiğini söyledi. Kesinti, Microsoft’un yaklaşık 20 saat süren arızası ve cuma günü uçuşları durduran hava trafik sistemi arızasının ardından geldi.

  2. AKP’li Baykan’dan fon vurgunu yorumu: “İçimizdeki beyinsizler yüzünden bizi helak etme”

    Fon vurgunu soruşturmasına partisinin Konya İl Başkanlığı toplantısında değinen AKP Konya Milletvekili Mehmet Baykan, bir ayete atıfla “Ya Rabbi, içimizdeki beyinsizlerin yüzünden bizi helak etme” dedi. Partisinin bir imtihandan geçtiğini söyleyen Baykan, “sözüm ona bizden görünenlerin, hareketin içine sızmış olanların” hatalarını sonuna kadar eleştireceklerini savundu.

  3. Kılıçdaroğlu, Saadet Partisi lideri Mahmut Arıkan ile görüştü

    Butlan CHP'si Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan ile Ankara'daki CHP Genel Merkezi'nde bir araya geldi. Kılıçdaroğlu'nun makamında gerçekleşen görüşme yaklaşık 50 dakika sürdü. Görüşmede ele alınan konulara ilişkin açıklama yapılmadı. 2023 seçimlerinde CHP ve Saadet Partisi, Altılı Masa ittifakı kapsamında birlikte hareket etmiş, aralarında Mahmut Arıkan'ın da bulunduğu 10 Saadet Partili aday CHP listelerinden milletvekili seçilmişti.

  4. Büyükçekmece Belediyesi davasında bir sanık tahliye edildi, dört sanığın tutukluluğu sürecek

    Büyükçekmece Belediye Başkanı Hasan Akgün'ün de aralarında bulunduğu 5'i tutuklu 31 sanığın yargılandığı davanın üçüncü duruşması İstanbul 27. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Ruhsat işlemleri, bağış uygulamaları ve rüşvet iddialarının ele alındığı duruşmada mahkeme, sanıklardan Adem Çukur'un tahliyesine karar verdi. Hasan Akgün, Belediye Başkan Yardımcısı Ömer Kazancı, Büyükçekmece Basketbol Spor Kulübü Başkanı Osman Yeşilgül ve Mehmet Kılıç'ın tutukluluk hallerinin devamına hükmedildi.

  5. Trump, Şi Cinping ve Putin ile üçlü zirve için Asya turuna çıkıyor

    ABD Başkanı Donald Trump, Filipinler ve Çin'i kapsayan Asya ziyaretine başlıyor. Trump'ın Çin'de, Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile nükleer silahlar konusunda üçlü bir zirve gerçekleştirmesi planlanıyor. Görüşme, üç ülkenin liderlerini ilk kez bu formatta bir araya getirecek. Trump ayrıca Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile görüşebileceğini ve Ukrayna'daki savaşı da gündeme getirmek istediğini açıkladı.

  6. Sarıgül so­ruş­tur­ma­sın­da 9 kişi hakkında tutuklama talebi

    Erzincan Milletvekili Mustafa Sarıgül ve ailesine yönelik kara para aklama iddiaları kapsamında yürütülen soruşturmada yeni bir gelişme yaşandı. Gözaltına alınarak İstanbul Adliyesi'ne sevk edilen 15 şüpheliden 9'u tutuklama, 6'sı ise adli kontrol talebiyle sulh ceza hakimliğine sevk edildi. Şüpheliler arasında Yeniden Refah Partisi'nin eski Yenimahalle Belediye Başkan Adayı Gamze Kılınç Büyük de bulunuyor.

  7. Beyoğlu Belediye Başkan Vekili Sefer Karaahmetoğlu, CHP'den istifa etti

    Beyoğlu Belediye Başkanı İnan Güney'in tutuklanarak görevden uzaklaştırılmasının ardından başkan vekilliğine seçilen Sefer Karaahmetoğlu, CHP üyeliğinden istifa ettiğini açıkladı. Karaahmetoğlu, parti içindeki tartışma ve ayrışmaların belediye çalışmalarını olumsuz etkilediğini savunarak mevcut parti yapısı içinde görevini gerektiği gibi yerine getirebileceğine dair inancını kaybettiğini belirtti.

  8. Fon vurgununda yeni iddialar: AKP Milletvekili Çiğdem Karaaslan’ın eşinin ve kardeşinin bağlantıları gündemde

    Yeni Parti Milletvekili Ümit Özlale, AKP Milletvekili Çiğdem Karaaslan’ın eşi Direnç Karaaslan’ın, tutuklu Tera patronu Emre Tezmen’le aynı kullanıcı numarasıyla saniyeler arayla Tera sistemine kaydedildiğini açıkladı. Özlale, Karaaslan’ın kardeşi Halil Gökhan Özkal’ın da fon soruşturmasında adı geçen Ünsal Ban’la 2022'de Londra’da şirket kurduğunu belirtti. Karaaslan ise X’ten “Benim ve ailemin gündemdeki fonlarda herhangi bir hesabı veya işlemi asla yoktur” yanıtını verdi.

  9. Erdoğan: Muhalefet gençleri siyasi faaliyetleri için ucuz iş gücü olarak görüyor

    AKP Gençlik Kolları Üniversiteli Gençlik Buluşması'nda konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan "Muhalefet gençleri siyasi faaliyetleri için ucuz iş gücü olarak görürken, biz gençleri siyasetin bizatihi aktörü olarak görüyoruz. Yeni bir dünya kurulurken 'Merkez ülke Türkiye' iddiamızı ete kemiğe sizler büründüreceksiniz" ifadelerini kullandı.

  10. ABD basını: Mossad, İranlı generali İstanbul’da kaçırıp öldürdü

    The New York Times’ın eski ABD’li yetkililere dayanan haberine göre, 2006'da İstanbul’da bir otelden kaybolan İran’ın eski Savunma Bakan Yardımcısı Alireza Asgari’yi Mossad kaçırdı. İddiaya göre general, İsrailli havacı Ron Arad hakkında haftalarca teknede sorgulandı, ardından öldürülüp Karadeniz’e atıldı.

  11. Menzil’de miras kavgası sokağa taştı: Mübarek Elhüseyni Uşak ve Alaşehir’de protesto edildi

    Menzil tarikatında eski şeyh Abdülbaki Elhüseyni’nin ölümünün ardından oğulları arasında başlayan miras ve vakıf malı kavgası sokaklara taştı. Tarikatın Semerkand kolunun başındaki Mübarek Elhüseyni, Uşak ve Alaşehir ziyaretlerinde kendisine tepkili müritlerin “Binlerce kişinin hakkını yediniz” pankartlarıyla karşılandı. Rakip kardeş Saki Elhüseyni’ye bağlı Serhendi Vakfı ise olaylarla ilgisi olmadığını öne sürdü.

  12. Ali Emre Ballı’nın ölümüne ilişkin dosya İstanbul Başsavcılığı’na gönderildi

    Fon soruşturmasında adı geçen Ali Emre Ballı’nın 6 Ekim’de Çekmeköy’de boş bir arazideki otomobilde ölü bulunmasına ilişkin soruşturma el değiştirdi. Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı, dosyayı yetkisizlik kararıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderdi. Soruşturma kapsamında otopsi raporu ve baz kayıtlarının istendiği öğrenildi.

  13. Sarıgül ailesine yönelik soruşturmada 15 şüpheli adliyede

    İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın Sarıgül ailesine yönelik yürüttüğü “suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama” soruşturmasında 17 şüpheli hakkında örgüt üyeliği, aklama ve rüşvet suçlamalarıyla gözaltı kararı verildi. Gözaltına alınan 15 şüpheli, emniyetteki işlemlerinin ardından İstanbul Adalet Sarayı’na sevk edildi.

  14. Jensen Huang, ABD Kongresi’nde ifade verecek

    12 Kasım’da görevinden ayrılan eski Nvidia CEO’su Jensen Huang, Çin’e yönelik ihracat kısıtlamalarının ihlal edildiği iddiaları kapsamında Temsilciler Meclisi komitelerinde kapalı oturumda ifade vermeyi kabul etti. Bilgiyi Çin Özel Komitesi Başkanı John Moolenaar CBS News’e doğruladı.

  15. Fatih Altaylı, HABAŞ patronunu savundu

    Fatih Altaylı, 19 işçinin hayatını kaybettiği HABAŞ Aliağa fabrikasındaki patlamaya ilişkin yazısında, medyanın Başaran’a linç kültürüyle yaklaştığını öne sürdü. Başaran’ın yalıda ev hapsine ilişkin eleştirilere tepki gösteren Altaylı, "Türkiye’nin en zenginlerinden biri gecekonduda mı kalsın?" dedi.

  16. Akit TV’de yerel seçimlerin kaldırılması çağrısı yapıldı, 12 Eylül övüldü

    Akit TV’de yayınlanan “Erkan Tan ile Konuşalım” programında konuk Ece Sevim, belediyelerin neden siyasi partilerce yönetildiğini anlamadığını söyleyerek yerel seçimlerin kaldırılmasını önerdi. Sunucu Erkan Tan da 12 Eylül darbesiyle belediye başkanlarının görevden alınıp yerlerine kaymakam atanmasını örnek göstererek bunun “müthiş bir hizmet” olduğunu öne sürdü.

  17. ABD, Ortadoğu’ya üçüncü uçak gemisini gönderiyor

    New York Times’ın bir askeri yetkiliye dayandırdığı habere göre, USS Theodore Roosevelt uçak gemisi birkaç gün içinde Ortadoğu’ya ulaşarak bölgedeki diğer iki ABD uçak gemisine katılacak. Sevkiyat, Trump’ın Washington’un artık Tahran’la bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını söylemesinin ardından geldi. Pentagon ve CENTCOM’dan henüz resmi açıklama yapılmadı.

  18. Arhavi’de KYK yurdunda 300 öğrenci üç haftadır soğukta

    ANKA’nın haberine göre, Artvin’in Arhavi ilçesindeki KYK’ye bağlı Nedime Lütfiye Günal Öğrenci Yurdu’nda üç haftadır kaloriferler yanmıyor, yurtta kalan yaklaşık 300 üniversite öğrencisi sıcak suya erişemiyor. Elektrikli ısıtıcı kullanımına izin verilmeyen yurtta öğrenciler, vize haftasında battaniyelere sarılarak ders çalıştıklarını söylüyor.

  19. Eğitim-İş Genel Başkanı Kadem Özbay, YENİ Parti PM’ye seçilince görevinden ayrıldı

    Eğitim-İş, YENİ Parti Parti Meclisi üyeliğine seçilen Genel Başkan Kadem Özbay’ın genel başkanlık görevinden ve sendika üyeliğinden ayrıldığını duyurdu. Sendika, kamu emekçilerinin siyaset yapma hakkını savunduğunu belirterek Özbay’a teşekkür etti. Sendikanın tüzük gereği yeni görev dağılımına gideceği bildirildi.

  20. Sıradaki NATO zirvesi Arnavutluk’ta

    NATO, bu yıl Türkiye’de düzenlenen zirvenin ardından bir sonraki zirvenin Arnavutluk’ta yapılacağını duyurdu. Zirvenin tarihi henüz belirlenmedi; Arnavutluk Başbakanı Edi Rama toplantının 2028'de yapılabileceğini söyledi. ABD'nin zirvelerin iki yılda bir düzenlenmesini istediği belirtildi.

✓