Başkanları art arda tutuklanan Türkiye Belediyeler Birliği (TBB), yine yeni bir başkan arıyor. Önceki iki başkanın ardından TBB Başkanı ve Mersin Büyükşehir Belediye Başkanı Vahap Seçer de 1 Ekim’de gözaltına alındı, 6 Ekim’de tutuklandı.
TBB Meclisi yeni başkan vekilini 15 Ekim’de Ankara’da seçecek. Cumhur İttifakı’nın adayı Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın oldu. CHP’nin ve YENİ Parti’nin ise nasıl bir yol izleyeceği netleşmedi.
İki yılda üç başkan
Birlik, 2024 yerel seçimlerinden sonra el değiştirdi. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu Haziran 2024'te TBB’nin başına geçti ve birlik, 2005'teki kuruluşundan bu yana ilk kez CHP’li bir başkanla yönetilmeye başladı. Seçimde 868 delegenin 448'i CHP’liydi. İmamoğlu, rakibi Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Metin Genç’in oyunu ikiye katlayarak 515 oyla seçildi.
İmamoğlu 23 Mart 2025'te tutuklanınca birlik art arda seçimlere gitmek zorunda kaldı. 28 Mart’ta Adana Büyükşehir Belediye Başkanı Zeydan Karalar başkan vekili seçildi. Karalar 864 üyeli mecliste 463 oy aldı. CHP’nin o gün 440 üyesi olduğu için 23 oy diğer partilerden gelmişti. Karalar da tutuklanınca 16 Temmuz 2025'te başkan vekilliğine Vahap Seçer seçildi. Seçer, 2 Mayıs 2026'daki olağan meclis toplantısında TBB başkanı oldu. CHP bu seçime henüz bölünmeden girmişti. 864 üyeli meclisin 757'si oy kullandı. Seçer 446 oy alırken AKP’li Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel 311 oyda kaldı.
Seçimde ilk iki tur için yüksek bir baraj var. Karalar’ın seçildiği toplantıda ilk turda kazanmak için üçte iki çoğunluk, yani 576 oy gerekiyordu. Üçüncü turda ise salt çoğunluk yetiyordu, bu da en az 433 oy demekti.
Dağılmış düzen muhalefetinin sınavı
CHP 31 Mart 2024'te 411 belediye başkanlığı kazanmıştı. Bu başkanlardan 36'sı bugüne kadar AKP’ye geçti. Sonuncusu İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay oldu. Haziran’da CHP’den istifa eden Tugay, 7 Ekim’de AKP’ye katıldı. Tutuklanan başkanların yerine seçilen iki CHP’li başkan vekili de AKP’ye geçti.
Türkiye gazetesinin aktardığı güncel tabloya göre TBB Meclisi’nin 821 üyesinden 304'ü AKP’li, 261'i CHP’li, 131'i YENİ Partili, 57'si MHP’li, 56'sı DEM Partili. Bu dağılımda CHP, YENİ Parti ve DEM Parti’nin nasıl bir strateji izleyeceği ise 15 Ekim’de görülecek.
AKP neden ısrarla geri istiyor?
Birliğin ne iş yaptığını en açık biçimde bütçesi gösteriyor. Sayıştay’ın Fatma Şahin dönemini kapsayan 2022 raporuna göre en büyük gider kalemi sermaye giderleriydi ve bu para üye belediyelere yapılan yardımlara gidiyordu. Denetçiler, birliğin işbirliği anlaşmalarıyla 137 belediyeye toplam 39 milyon 973 bin lira ödediğini tespit etti. Onlara göre birlik bunun yerine bütün üyelerin yararlanabileceği projeler yürütmeli, her belediyenin hizmetlerden önceden belirlenmiş ölçütlere göre eşit yararlanmasını sağlamalıydı.
İki yıl sonra Sayıştay aynı soruna yeniden değindi. 2024 raporuna göre araç, iş makinesi ve bilgisayar hibeleri objektif bir ölçüte göre değil, üst yönetimin seçtiği belediyelere veriliyordu. Belediyelerin başvurabileceği düzenli bir sistem de yoktu. Birlik yönetimi Sayıştay’a verdiği yanıtta, 2024'ün sonundan itibaren hibe alacak belediyeleri objektif ölçütlerle belirlemeye başladığını söyledi.
Kaynak kime aktı?
AKP’li Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin birliğin başına 2018'de geçti. Bir önceki başkan, Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Akyürek milletvekili aday adayı olunca koltuk ona kalmıştı. BirGün’ün derlediği verilere göre Mayıs 2018 ile Şubat 2022 arasında sözleşmesi imzalanan 46 ihalenin 35'i pazarlık usulüyle yapıldı, bu yüzde 76'lık bir oran. Bu ihalelerin toplam bedeli 6 milyon 449 bin 94 lirayı buldu. Açık ihaleye ise yalnızca 11 alımda gidildi.
Fatma Şahin döneminde CHP, birliğin parayı tek tarafa akıttığını öne sürdü. O dönem CHP Bilecik Milletvekili olan Yaşar Tüzün, 29 Mart 2022'de TBMM Genel Kurulu’nda konuştu. Tüzün bugün YENİ Parti’nin yerel yönetimlerden sorumlu genel başkan yardımcısı. Tüzün’e göre birlik bütçesinin yüzde 55'ini CHP’li belediyeler ödüyordu, ama bu paranın yüzde 5'i bile onlara geri dönmüyordu. Ankara Yenimahalle ve Eskişehir Odunpazarı belediyeleri 2012'den beri ikişer milyon liraya yakın aidat ödemiş, karşılığında hiç yardım görmemişti.
On yılda katlanan bütçe
Sayıştay raporları birliğin bütçesinin hızla büyüdüğünü gösteriyor. Bu büyümenin bir bölümü enflasyondan kaynaklanıyor. Birlik 2016'da 94 milyon 81 bin lira gelir elde etti, 112 milyon 341 bin lira harcadı. Varlıkları 2017 sonunda 220 milyon 92 bin liraydı. Fatma Şahin döneminin ortasında ise bütçe yarım milyar lirayı aştı.
Yönetimin el değiştirdiği 2024'te rakamlar milyarlara ulaştı. Bütçeye 1 milyar 482 milyon lira ödenek konuldu, bunun 1 milyar lirası sermaye giderlerine ayrıldı. Harcama ise 893 milyon 42 bin lirada kaldı.
İmamoğlu döneminde hazırlanan 2025 Performans Programı, bütçe içinden 2 milyar 100 milyon 780 bin lira kaynak öngördü. Bunun 926 milyon 180 bin lirası sermaye giderlerine ayrıldı. Programda ayrıca yurt dışından gelecek 1 milyar 661 milyon liralık bütçe dışı kaynak yer aldı.
2026'da rakam yeniden büyüdü. Birlik meclisinin 20 Ekim 2025'te oy birliğiyle kabul ettiği programa göre bütçe içi toplam kaynak 3 milyar 510 milyon 312 bin 500 lira. Bu tutar 2024 ödeneğinin 2.4 katı. Belediyelere ayni yardım için 1 milyar 313 milyon 948 bin 750 lira, sermaye transferi için 450 milyon lira, hizmet binalarının bakım ve onarımı için 259 milyon lira ayrıldı.
Program 2027 için 4 milyar 36 milyon, 2028 için 4 milyar 642 milyon lira öngörüyor. 15 Ekim’de seçilecek başkan vekili bu bütçeyi devralacak. Dolayısıyla hibelerin hangi belediyelere gideceğine de o karar verecek.