Köşe Yazısı

Marx ve cum­hu­ri­yet­çi­lik: Gerçekten bir tartışma var mı?

14:44 9 dk okuma

Marx’ın bir talihsizliği var. Marksizmin zaman içinde kapitalizm karşıtı mücadelede kazandığı entelektüel otorite konumu, Marx’ın özgün katkılarının ve diğer yaklaşımlarla farklarının silikleşmesine yol açabiliyor.

Bu durum, cumhuriyet ve yakından bağlantılı olduğu siyasi mücadele kavramları özelinde de yansımasını buluyor. Marx’ın alandaki yaklaşımının kendisinden önceki sosyalizm anlayışlarından farkları unutulabiliyor.

Marksist olmayan sosyalizm akımlarının artık varlığını sürdürmediği şeklindeki yanılsama da bu tablonun bir uzantısı. Ancak, bu akımların mirasçısı sayılabilecek fikirler sıklıkla karşımıza çıkıyor. Bizim de uğraştığımız sorunlar benzerlik taşıdığı ölçüde, farklı ülke bağlamlarında ve zamansallıklarda aynı hesaplaşmaları yeniden yapmaktan sıkılmamamız gerekiyor.

Marksizm ve cumhuriyetçilik arasındaki ilişkinin niteliğini anlamak için modern sosyalizm teorisinin oluşum sürecini kavramalıyız. Lenin’in ünlü “dışarıdan bilinç” formülünü savunurken Kautsky’ye atıfla söylediği “sosyalizm [bilimsel sosyalizm kastediliyor – a.n.] ve sınıf savaşımı yan yana doğar; birbirinden değil; her biri farklı koşullarda ortaya çıkar” (1) ifadesini bir başlangıç noktası olarak alabiliriz. Bu modelde iki ayrı kanal var: sosyalizm teorisi ve sınıf savaşımı. Dışarıdan bilinç de siyasal düzleme tekabül eden ilk kanalın ikinci kanala müdahalesini ifade ediyor. Dolayısıyla, siyasal mücadele düzlemi ve siyasal hedefler ile modern sosyalizm mücadelesi kanalı arasında ayrışmaz bir ilişki var.

Marx öncesi sosyalizm akımlarının önemli bir bölümü, siyasal devrim ve iktidar hedefi benzeri bir yaklaşıma sahip olmaksızın ahlaki bir düzleme sıkıştığı için, birinci kanalın olgunlaşmış değil, görece kendiliğinden ve ilkel bir halini ortaya koyar. Buna karşın, cumhuriyetçi yaklaşımın nüvelerini başından itibaren burada bulmamız mümkün. Komünizm akımının başlangıcını kendisine kadar götürebileceğimiz Gracchus Babeuf, 1795’te giriştiği Eşitler Komplosu’nun amacını gerçek cumhuriyetçilerin diktatörlüğü olarak görür (2). Aynı zamanda Jakobenizm ve modern sosyalizm arasında bir halka işlevi gören Babeuf’ün pozisyonu, birazdan tartışacağımız devrimci demokrasi kavramı bağlamında da ele alınabilir. Ancak, Marx öncesi dönemin sosyalist akımlarının tümü Babeuf kadar politika belirlenimli değil. Hatta çoğu, siyasi mücadeleye ve cumhuriyet fikrine bir küçümsemeyle yaklaşıyor.

Peki, yan yana doğma ama birbirinden doğmama süreci Marx’ın düşüncesinin gelişimi bağlamında kendisini nasıl somutluyor?

Marx, siyasi arayışlarına burjuvazinin kendisinden beklenen monarşiyle hesaplaşma rolünü üstlenme konusunda tereddütlü göründüğü Prusya’da başladı. Hesaplaşmanın yönü ise cumhuriyetçi bir içerik taşıyacaktı. Fransız Devrimi’nin ortaya çıkardığı tarihsel ufkun Marx’ı etkilediğini biliyoruz. Bunun en belirgin örneklerinden biri, Fransız Devrimi’nin yükselen ilerleme çizgisinden ilham aldığı açık olan ünlü “sürekli devrim” formülü. Ancak Marx’ın bu devrimden aldığı ilham sadece biçimsel boyutla sınırlı kalmıyor. Devrimin ortaya koyduğu kurtuluş iddiası ve bu iddianın yarıda kalmışlığı, Marx’ın düşüncesi üzerinde belirleyici bir etkiye sahip.

Marx’ın arayışını daha iyi anlamak için Türkiye’de sol siyaset içerisinde, özellikle Sosyalist İktidar ardılı çevrelerde yaygın olarak kullanılan devrimci demokrasi kavramını yardıma çağırabiliriz. Kavramın temelinde, burjuva devrimlerinin tanımı gereği yarıda kalması var. Burjuvazinin kendi devrimine ihanet eden bir sınıf olması, yarıda kalan devrimi tam hale getirmeye çalışan (ya da burjuvazinin hiç üstlenmediği rolü onun yerine üstlenmeye çalışan) aktörleri üretiyor. Bu aktörlerin radikal cumhuriyetçiliğe tekabül eden “siyasal kurtuluş” arayışları, onların zaman içerisinde daha sola açılma ve sosyalizm teorisiyle ilişki kurma potansiyelini de ortaya koyuyor. Türkiye’de 1960’lardaki gençlik dinamiğinin gelişimi, bahsedilen şemanın en belirgin örneklerinden birini sunuyor.

Siyasal kurtuluşçuluğun niteliksel bir sıçramayla ve sınıfsal içeriğini değiştirerek toplumsal kurtuluşçuluğu da içerecek şekilde gelişimi, devrimci demokrat zeminden sosyalizm teorisine geçişi ifade ediyor. Dolayısıyla, dışarıdan bilinç modelindeki sosyalizm teorisi kanalı, temelde radikal cumhuriyetçi arayışların toplumsal kurtuluşçuluğa doğru genişlemesiyle ve bu genişleme içerisinde proletaryayla kurduğu ilişkiyle tanımlanıyor.

Marx’ın gelişiminde de Prusya özelinde bu durumun izlerini görüyoruz. Almanya’nın gecikmiş kapitalistleşmesi ve bu bağlamın ürünü olan eşitsiz gelişimi, Marx’ın arayışlarını doğrudan doğruya şekillendiriyor. Marx 1847 senesinde, Alman burjuvazisinin henüz bir sınıf olarak siyaseten oluşum halindeyken bile kendisini proletarya ile çatışma halinde bulduğunu vurguluyor (3). Bu tablo, burjuvazinin de siyasi çizgisini etkiliyor. Burjuvazinin, devrimci bir dönüşüm yerine monarşiyi barışçıl bir yolla burjuva monarşisine dönüştürme hedefiyle hareket etmesine yol açıyor. Öte yandan, monarşi burjuvaziye alan açmaya gönülsüz olduğu ölçüde, dönüşümün daha devrimci biçimlerde gerçekleşmesi kendisini dayatıyor. Marx, “Prusya’da, tıpkı daha önce İngiltere ve Fransa’da olduğu gibi, mutlak monarşi kendisinin barışçıl bir şekilde burjuvalaştırılmasına izin vermiyor” (4) diyerek 1848 devrimlerinin patlamasını zorlayan gerilimi de isabetli bir biçimde ortaya koyuyor.

Burjuvazinin kendi tarihsel rolünü oynama konusundaki tereddüdü, yalnızca devrimci karaktere sahip başka bir sınıfın, proletaryanın arayışçı aydınlar için önem kazanmasına yol açmıyor. Aynı zamanda, proletarya burjuvazinin üstlenmediği tarihsel yükleri de kendi sırtında buluyor. Neil Davidson’a göre burjuvazinin kendi devrimini yapmaktaki isteksizliği, Marx’ın “sürekli devrim” formülünün ortaya çıkmasında temel etken; bu isteksizlik, “başka bir toplumsal sınıfın siyasal eylem alanında bu rolü ikame etmesi ihtiyacını doğuruyor” (5). Marx’ın ifadesini uyarlayacak olursak, Alman proletaryası bir sınıf olarak oluşmaya başladığı andan itibaren yalnızca kendisini burjuvazi ile çatışma halinde bulmuyor, aynı zamanda burjuvazinin yüklenmediği siyasal görevlerin sorumluluğunu da üstünde buluyor.

Marx’ın gelişiminin başlangıç noktasını Almanya’nın kurtuluşu arayışlarından ve bunun uzantısı olan cumhuriyetçilik ve siyasal kurtuluş düzleminden alması, Marksist sosyalizm anlayışının da önemli özgünlüklerinden birini oluşturuyor. Bruno Leipold’un yakında Türkçeye de çevrilecek olan Yurttaş Marx: Cumhuriyetçilik ve Karl Marx’ın Sosyal ve Siyasi Düşüncesinin Oluşumu adlı çalışması bu konuda önemli bir tartışma zemini sunuyor. Marx’ın çizgisini cumhuriyetçi komünizm olarak adlandıran Leipold, Marx’ın hazırda var olan bir komünizme iltihak etmediğini, antipolitik sosyalizmden ve antikomünist cumhuriyetçilikten kendisini ayırarak yeni bir siyasi hat oluşturduğunu vurguluyor (6). Leipold, Marx öncesi dönemin antipolitik sosyalizmini şöyle tarif ediyor:

“… bu sosyalistler, ‘Cumhuriyet borçlarımızı ödeyecek mi? Rehin bırakılmış eşyalarımızı geri alacak mı? Bizi giydirip doyuracak mı?’ diye soruyor ve güya ‘hiçbir siyasi kurum’ bu toplumsal sorunları ‘ortadan kaldırmaya muktedir olmadığından’, işçileri ‘hiçbir zaman siyasi devrimlere katılmamaya’ çağırıyorlardı. Sıkı bir özgüvenle, ‘“bugünün cumhuriyetçilerinin” ve onların “‘seçim reformu’, ‘demokrasi’, ‘devrim’, ‘Cahiers’ [Dilekçe Defterleri] fikirlerinin” miadının dolduğunu ve değerini yitirdiğini’ öne sürüyorlardı.” (7)

Bahsettiğimiz apolitik eğilim, Marx’ın siyaset sahnesinde ağırlığını hissettirmesinden sonra da varlığını sürdürüyor. Hatta 1848 devrimleri sırasında Marx’ın da üyesi olduğu Komünist Birlik içinde bir krize yol açıyor. Mart ayındaki ilk ayaklanmanın ardından Köln’de bir İşçi Derneği kuran ve onu kısa sürede kentteki seçmen sayısının üçte birine denk gelen 8.000 üyeye ulaştıran Komünist Birlik üyesi doktor Andreas Gottschalk ile Marx arasındaki karşı karşıya geliş, bunun en somut örneklerinden biri.

Marx’ın da imzacıları arasında yer aldığı, 1848 devrimleri sırasında yayımlanan Almanya’da Komünist Partinin Talepleri başlıklı metindeki ilk talep, “Almanya’nın tamamının birleşik ve bölünmez bir cumhuriyet olarak ilan edilmesi” (8) şeklindeydi. Ancak, Gottschalk bundan farklı bir pozisyonu temsil ediyordu.

Lenin’in polemiklerinden tanıdığımız Rus ekonomist topluluklarla “toplumun tüm sınıfları içinde örgütlenmeyi reddetme”, “işçilerin zanaatkârane bilincine dayanma” gibi konularda çarpıcı benzerlikler taşıyan Gottschalk, monarşi konusundaki tutumuyla da Marx’tan farklılaşıyor. Gottschalk, seçimleri boykot etmek gibi görünürde radikal bir stratejiyi savunurken aynı zamanda sosyal monarşiyi destekliyor (9). Gottschalk hizbinin siyasi taktiklerinin pragmatik karakteri, onun oportünizm ile sekterlik arasında yalpalamasına yol açıyor (10). Marx, bu apolitik çizginin karşısında cumhuriyet ve demokrasi mücadelesi içerisinde aktif bir pozisyon almayı savunsa da, Gottschalk’ın giderek artan ağırlığı ve Komünist Birlik disiplinine uymayı reddetmesi birliğin merkezinde büyük bir sarsıntıya yol açıyor.

Marx’ın cumhuriyetçi tutumu, 1848 devrimlerinin yenilgisinden sonra da devam etti. Yenilginin ardından 1850’de kurulan Devrimci Komünistler Evrensel Cemiyetinin 6 maddelik tüzüğünün ikinci maddesinde, Cemiyetin “cumhuriyetçi kardeşlik ilkeleri” (11) doğrultusunda hareket edeceği belirtiliyordu.

Cumhuriyetçilikle Marksizm arasındaki ilişki yalnızca Almanya’da değil, İngiltere ve Fransa’da da kendisini ortaya koyuyordu.

Komünist Manifesto’nun ilk İngilizce çevirisi, 1850 senesinin kasım ayında The Red Republican (Türkçesi: Kızıl Cumhuriyetçi) dergisinde yayımlanmıştı (12).

Komünist Manifesto'nun ilk İngilizce çevirisinin yayımlandığı The Red Republican gazetesinin 9 Kasım 1850 tarihli kapağı.

Marx’ın cumhuriyete ilişkin görüşlerinin en olgun halini temsil eden Paris Komünü değerlendirmesinde de “sosyal cumhuriyet” formülü ortaya konuyor ve komün, cumhuriyetin biçimi olarak tarif ediliyor:

“İmparatorluğun doğrudan antitezi komündü. Paris proletaryasının Şubat Devrimi’ni selamlarken haykırdığı ‘sosyal cumhuriyet’ çığlığı, sınıf egemenliğinin yalnızca monarşik biçiminin değil, bizzat sınıf egemenliğinin kendisinin aşılacağı bir cumhuriyete duyulan belirsiz bir özlemi ifade ediyordu. Komün ise bu cumhuriyetin biçimiydi.” (13)

Leipold da Marx’ın kendisinden önceki cumhuriyetçiliğe yönelik eleştirisinin, bu cumhuriyetçiliğin soyut karakterinin ortaya çıkardığı yetersizliklerle ilişkili olduğunu vurguluyor. Komünist olmayan cumhuriyetçiliğin sorunu, toplumsal kurtuluşun gerçekleşmemesinin siyasal ve toplumsal düzlemler arasında yarattığı uyuşmazlık. “Sosyal cumhuriyet” sloganı, soyut karakterin aşılması ve siyasal ile toplumsal zemin arasında uyumun sağlanması anlamına da geliyor.

Sosyalist hareket içindeki cumhuriyetçi görevler ve siyasal mücadele tartışması, Marx’ın hayatını kaybetmesiyle son bulmadı.

II. Enternasyonal döneminde “siyasal eylem” ve “genel grevin sosyalist devrimin başlangıcı olarak kabul edilmesi” tartışmaları da aynı zeminin kendisini bir başka şekilde dışavurmasını ifade ediyordu. Özellikle anarşistler ve sol sapma olarak da adlandırılan apolitik sosyalizm akımlarının başını çektiği gruplara karşı Marksistlerin tutumu, 1896 Londra Kongresi’nde siyasi eylemin kabul edilmesini Enternasyonale üyelik şartı haline getirmek oldu (14). “Genel grevin devrimci dönüşümün ana stratejisi olarak görülmesi” tartışmasında ise yine benzer bir taraflaşma ortaya çıkıyordu. Plehanov ve Lenin’in de içerisinde olduğu Marksistler, bu konuda Marx’ın 1868 senesinde I. Enternasyonal içerisinde aldığı tutumu sürdürüyor ve iktisadi mücadelenin kendisini genel grev biçimine getirmesine dayanan bir dizgeyi değil, siyasi mücadeleyi merkeze koyuyorlardı. Öte yandan, Marksistlerin bu tutumu grevin etkili bir devrimci araç olarak reddi anlamına gelmiyordu; devrimin ana şekillendirici ekseninin siyasal mücadele alanı olacağını ifade ediyordu.

Lenin’in ekonomistlere karşı polemiğindeki “işçilere siyasal bilgiyi verebilmek için toplumun bütün katmanları arasına gitme” (15) ve sosyalistlerin “pratikte her türlü demokratik sorunun ortaya atılmasında, öneminin belirtilmesinde ve çözüme bağlanmasında herkesin önüne geçme yükümlülüğü” (16) vurguları da cumhuriyetçi görevleri yüklenen bir siyasal mücadele perspektifiyle bağlantılı.

Yine Lenin, Menşeviklerle olan polemiğinde de cumhuriyet talebinin açıkça dile getirilmesini savunan bir pozisyon alıyor. Yeni İskra grubunun cumhuriyet fikrini sloganlarından çıkarma önerisini “siyasi liderlerin değil, tozlu arşiv memurlarının işi” (17) olarak niteliyor.

Buraya kadar söylediklerimizin sonuçlarını toparlayabiliriz.

İlk olarak, Marksizmin bilimsel sosyalizm anlayışında cumhuriyetçilik, siyasal kurtuluş, siyasal mücadele, dışarıdan bilinç ve öncülük kavramları arasında özgün bir ilişki vardır. Marksist teori içinde cumhuriyetçiliğin kapladığı merkezi alanı kavramak için bu ilişkinin anlaşılması bir önkoşuldur. Dizgenin bir ayağındaki eksiklik, diğerlerinde de farklı yönelimlerin ortaya çıkmasına yol açmaktadır.

İkincisi, farklı ülkelerde ve tarihsel konjonktürlerde kendisini gösteren apolitik sosyalizm varyantı ile mücadele tamamlanmış bir görev olarak görülemez. Bu durumun nedeni, sorunun köklerinin entelektüel değil, siyasi bir zeminde olmasıdır. Çözüm de salt entelektüel alanda değil, siyasal alanda gelecek; toplumsal ve siyasal kurtuluş arasındaki gerilimi kapatacak olan, işçi sınıfının nihai zaferi olacaktır.

Üçüncüsü, burjuvazinin gericileşmesi döneminin ürünü olan devrimci demokrat tepkilerin içerisinden Marksizm gibi evrensel bir modelin çıkması tekrarlanabilir bir olgu değildir. Marx ve Engels’in müdahalesi, meseleyi uluslararası düzlemde kapatmıştır. Ancak, tek tek ülkelerde burjuvazinin devrimci barutunu yitirmesinin ürünü olan devrimci demokrat dinamiklerin ortaya çıkışı kapanmış bir süreç değildir. Bu dinamikler, ancak Marksizmin evrensel birikiminin süzgecinden geçerek ve ona yaslanarak bilimsel sosyalist bir zemine yerleşebilir.

Dördüncüsü, Marksizmin kendisinden önce gelen komünist olmayan cumhuriyetçi akımlara ve cumhuriyetçi olmayan sosyalist akımlara müdahalesi bir içerip aşma ilişkisidir. İçerip aşma niteliğinin günümüz Türkiye’sindeki karşılığı, devrimci cumhuriyetçi bir çizginin inşası görevidir. Cumhuriyetçi karakter, sosyalizm teorisine dışsal olarak eklenen dönemsel bir açılım olarak görülmemelidir. Cumhuriyetçilik sosyalizmdir, sosyalizm ise cumhuriyetçilik. Bunları ayrıştırarak ya da ittifak ilişkileri bağlamında ele alarak yeni bir cumhuriyet mücadelesi veremeyiz.

Son olarak, Türkiye özelinde 1923’ün burjuva devrimi olmadığı iddiasının görünürdeki radikalliği ve uzlaşmazlığı, pratikte düzen aktörleriyle kurulan demokratikleşme masalarının ayağı olmakta somutlanıyor. Bu bir rastlantı değil, anti-cumhuriyetçi apolitizmin pragmatik savrulmalar üretme kapasitesinin ülkemizdeki yansımasıdır. “Burjuva devrimi yapıldı, ancak tanımı gereği yarıda kaldı” demek, güncellikte burjuvaziyle mesafe kapatan değil, mesafe açan bir işleve sahiptir. Yarımlığın tanım gereği olmadığını düşünen her yaklaşım, burjuvaziye yedeklenmeye mahkûmdur.

Notlar
1) V. İ. Lenin, Ne Yapmalı?, Sol Yayınları, 10. baskı, Ankara, 2016, s. 47.
2) David Fernbach, “Introduction”, Karl Marx, The Political Writings, Verso Books, 2019, s. 32.
3) Karl Marx, “Moralising Criticism and Critical Morality”, 1847, https://www.marxists.org/archive/marx/works/1847/10/31.htm
4) Age.
5) Neil Davidson, How Revolutionary Were the Bourgeois Revolutions?, Haymarket Books, 2012, s. 160.
6) Bruno Leipold, Citizen Marx: Republicanism and the Formation of Karl Marx’s Social and Political Thought, Princeton University Press, 2024, s. xv (Önsöz).
7) Age, s. 12.
8) Karl Marx, Friedrich Engels vd., “Demands of the Communist Party in Germany”, 1848, https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/03/24.htm
9) August H. Nimtz Jr., Marx and Engels: Their Contribution to the Democratic Breakthrough, State University of New York Press, 2000, s. 68.
10) Hal Draper, Karl Marx’s Theory of Revolution, Vol. II, Aakar Books, 2011, s. 207.
11) “Statutes of the Universal Society of Revolutionary Communists”, 1850, https://wikirouge.net/texts/en/Statutes_of_the_Universal_Society_of_Revolutionary_Communists
12) Fernbach, age, s. 30.
13) Karl Marx, The Civil War in France, 1871, Bölüm 5, https://www.marxists.org/archive/marx/works/1871/civil-war-france/ch05.htm
14) William Z. Foster, Üç Enternasyonalin Tarihi: 1848’den 1955’e Dünya Sosyalist ve Komünist Hareketleri, Yazılama Yayınevi, 2011, s. 150.
15) Lenin, Ne Yapmalı?, age, s. 90.
16) Age, s. 94.
17) V. İ. Lenin, Two Tactics of Social-Democracy in the Democratic Revolution, 1905, Bölüm 4, https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1905/tactics/ch04.htm

Kısa Kısa

  1. Kılıçdaroğlu, Saadet Partisi lideri Mahmut Arıkan ile görüştü

    Butlan CHP'si Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan ile Ankara'daki CHP Genel Merkezi'nde bir araya geldi. Kılıçdaroğlu'nun makamında gerçekleşen görüşme yaklaşık 50 dakika sürdü. Görüşmede ele alınan konulara ilişkin açıklama yapılmadı. 2023 seçimlerinde CHP ve Saadet Partisi, Altılı Masa ittifakı kapsamında birlikte hareket etmiş, aralarında Mahmut Arıkan'ın da bulunduğu 10 Saadet Partili aday CHP listelerinden milletvekili seçilmişti.

  2. Büyükçekmece Belediyesi davasında bir sanık tahliye edildi, dört sanığın tutukluluğu sürecek

    Büyükçekmece Belediye Başkanı Hasan Akgün'ün de aralarında bulunduğu 5'i tutuklu 31 sanığın yargılandığı davanın üçüncü duruşması İstanbul 27. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Ruhsat işlemleri, bağış uygulamaları ve rüşvet iddialarının ele alındığı duruşmada mahkeme, sanıklardan Adem Çukur'un tahliyesine karar verdi. Hasan Akgün, Belediye Başkan Yardımcısı Ömer Kazancı, Büyükçekmece Basketbol Spor Kulübü Başkanı Osman Yeşilgül ve Mehmet Kılıç'ın tutukluluk hallerinin devamına hükmedildi.

  3. Trump, Şi Cinping ve Putin ile üçlü zirve için Asya turuna çıkıyor

    ABD Başkanı Donald Trump, Filipinler ve Çin'i kapsayan Asya ziyaretine başlıyor. Trump'ın Çin'de, Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile nükleer silahlar konusunda üçlü bir zirve gerçekleştirmesi planlanıyor. Görüşme, üç ülkenin liderlerini ilk kez bu formatta bir araya getirecek. Trump ayrıca Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile görüşebileceğini ve Ukrayna'daki savaşı da gündeme getirmek istediğini açıkladı.

  4. Sarıgül so­ruş­tur­ma­sın­da 9 kişi hakkında tutuklama talebi

    Erzincan Milletvekili Mustafa Sarıgül ve ailesine yönelik kara para aklama iddiaları kapsamında yürütülen soruşturmada yeni bir gelişme yaşandı. Gözaltına alınarak İstanbul Adliyesi'ne sevk edilen 15 şüpheliden 9'u tutuklama, 6'sı ise adli kontrol talebiyle sulh ceza hakimliğine sevk edildi. Şüpheliler arasında Yeniden Refah Partisi'nin eski Yenimahalle Belediye Başkan Adayı Gamze Kılınç Büyük de bulunuyor.

  5. Beyoğlu Belediye Başkan Vekili Sefer Karaahmetoğlu, CHP'den istifa etti

    Beyoğlu Belediye Başkanı İnan Güney'in tutuklanarak görevden uzaklaştırılmasının ardından başkan vekilliğine seçilen Sefer Karaahmetoğlu, CHP üyeliğinden istifa ettiğini açıkladı. Karaahmetoğlu, parti içindeki tartışma ve ayrışmaların belediye çalışmalarını olumsuz etkilediğini savunarak mevcut parti yapısı içinde görevini gerektiği gibi yerine getirebileceğine dair inancını kaybettiğini belirtti.

  6. Fon vurgununda yeni iddialar: AKP Milletvekili Çiğdem Karaaslan’ın eşinin ve kardeşinin bağlantıları gündemde

    Yeni Parti Milletvekili Ümit Özlale, AKP Milletvekili Çiğdem Karaaslan’ın eşi Direnç Karaaslan’ın, tutuklu Tera patronu Emre Tezmen’le aynı kullanıcı numarasıyla saniyeler arayla Tera sistemine kaydedildiğini açıkladı. Özlale, Karaaslan’ın kardeşi Halil Gökhan Özkal’ın da fon soruşturmasında adı geçen Ünsal Ban’la 2022'de Londra’da şirket kurduğunu belirtti. Karaaslan ise X’ten “Benim ve ailemin gündemdeki fonlarda herhangi bir hesabı veya işlemi asla yoktur” yanıtını verdi.

  7. Erdoğan: Muhalefet gençleri siyasi faaliyetleri için ucuz iş gücü olarak görüyor

    AKP Gençlik Kolları Üniversiteli Gençlik Buluşması'nda konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan "Muhalefet gençleri siyasi faaliyetleri için ucuz iş gücü olarak görürken, biz gençleri siyasetin bizatihi aktörü olarak görüyoruz. Yeni bir dünya kurulurken 'Merkez ülke Türkiye' iddiamızı ete kemiğe sizler büründüreceksiniz" ifadelerini kullandı.

  8. ABD basını: Mossad, İranlı generali İstanbul’da kaçırıp öldürdü

    The New York Times’ın eski ABD’li yetkililere dayanan haberine göre, 2006'da İstanbul’da bir otelden kaybolan İran’ın eski Savunma Bakan Yardımcısı Alireza Asgari’yi Mossad kaçırdı. İddiaya göre general, İsrailli havacı Ron Arad hakkında haftalarca teknede sorgulandı, ardından öldürülüp Karadeniz’e atıldı.

  9. Menzil’de miras kavgası sokağa taştı: Mübarek Elhüseyni Uşak ve Alaşehir’de protesto edildi

    Menzil tarikatında eski şeyh Abdülbaki Elhüseyni’nin ölümünün ardından oğulları arasında başlayan miras ve vakıf malı kavgası sokaklara taştı. Tarikatın Semerkand kolunun başındaki Mübarek Elhüseyni, Uşak ve Alaşehir ziyaretlerinde kendisine tepkili müritlerin “Binlerce kişinin hakkını yediniz” pankartlarıyla karşılandı. Rakip kardeş Saki Elhüseyni’ye bağlı Serhendi Vakfı ise olaylarla ilgisi olmadığını öne sürdü.

  10. Ali Emre Ballı’nın ölümüne ilişkin dosya İstanbul Başsavcılığı’na gönderildi

    Fon soruşturmasında adı geçen Ali Emre Ballı’nın 6 Ekim’de Çekmeköy’de boş bir arazideki otomobilde ölü bulunmasına ilişkin soruşturma el değiştirdi. Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı, dosyayı yetkisizlik kararıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderdi. Soruşturma kapsamında otopsi raporu ve baz kayıtlarının istendiği öğrenildi.

  11. Sarıgül ailesine yönelik soruşturmada 15 şüpheli adliyede

    İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın Sarıgül ailesine yönelik yürüttüğü “suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama” soruşturmasında 17 şüpheli hakkında örgüt üyeliği, aklama ve rüşvet suçlamalarıyla gözaltı kararı verildi. Gözaltına alınan 15 şüpheli, emniyetteki işlemlerinin ardından İstanbul Adalet Sarayı’na sevk edildi.

  12. Jensen Huang, ABD Kongresi’nde ifade verecek

    12 Kasım’da görevinden ayrılan eski Nvidia CEO’su Jensen Huang, Çin’e yönelik ihracat kısıtlamalarının ihlal edildiği iddiaları kapsamında Temsilciler Meclisi komitelerinde kapalı oturumda ifade vermeyi kabul etti. Bilgiyi Çin Özel Komitesi Başkanı John Moolenaar CBS News’e doğruladı.

  13. Fatih Altaylı, HABAŞ patronunu savundu

    Fatih Altaylı, 19 işçinin hayatını kaybettiği HABAŞ Aliağa fabrikasındaki patlamaya ilişkin yazısında, medyanın Başaran’a linç kültürüyle yaklaştığını öne sürdü. Başaran’ın yalıda ev hapsine ilişkin eleştirilere tepki gösteren Altaylı, "Türkiye’nin en zenginlerinden biri gecekonduda mı kalsın?" dedi.

  14. Akit TV’de yerel seçimlerin kaldırılması çağrısı yapıldı, 12 Eylül övüldü

    Akit TV’de yayınlanan “Erkan Tan ile Konuşalım” programında konuk Ece Sevim, belediyelerin neden siyasi partilerce yönetildiğini anlamadığını söyleyerek yerel seçimlerin kaldırılmasını önerdi. Sunucu Erkan Tan da 12 Eylül darbesiyle belediye başkanlarının görevden alınıp yerlerine kaymakam atanmasını örnek göstererek bunun “müthiş bir hizmet” olduğunu öne sürdü.

  15. ABD, Ortadoğu’ya üçüncü uçak gemisini gönderiyor

    New York Times’ın bir askeri yetkiliye dayandırdığı habere göre, USS Theodore Roosevelt uçak gemisi birkaç gün içinde Ortadoğu’ya ulaşarak bölgedeki diğer iki ABD uçak gemisine katılacak. Sevkiyat, Trump’ın Washington’un artık Tahran’la bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını söylemesinin ardından geldi. Pentagon ve CENTCOM’dan henüz resmi açıklama yapılmadı.

  16. Arhavi’de KYK yurdunda 300 öğrenci üç haftadır soğukta

    ANKA’nın haberine göre, Artvin’in Arhavi ilçesindeki KYK’ye bağlı Nedime Lütfiye Günal Öğrenci Yurdu’nda üç haftadır kaloriferler yanmıyor, yurtta kalan yaklaşık 300 üniversite öğrencisi sıcak suya erişemiyor. Elektrikli ısıtıcı kullanımına izin verilmeyen yurtta öğrenciler, vize haftasında battaniyelere sarılarak ders çalıştıklarını söylüyor.

  17. Eğitim-İş Genel Başkanı Kadem Özbay, YENİ Parti PM’ye seçilince görevinden ayrıldı

    Eğitim-İş, YENİ Parti Parti Meclisi üyeliğine seçilen Genel Başkan Kadem Özbay’ın genel başkanlık görevinden ve sendika üyeliğinden ayrıldığını duyurdu. Sendika, kamu emekçilerinin siyaset yapma hakkını savunduğunu belirterek Özbay’a teşekkür etti. Sendikanın tüzük gereği yeni görev dağılımına gideceği bildirildi.

  18. Sıradaki NATO zirvesi Arnavutluk’ta

    NATO, bu yıl Türkiye’de düzenlenen zirvenin ardından bir sonraki zirvenin Arnavutluk’ta yapılacağını duyurdu. Zirvenin tarihi henüz belirlenmedi; Arnavutluk Başbakanı Edi Rama toplantının 2028'de yapılabileceğini söyledi. ABD'nin zirvelerin iki yılda bir düzenlenmesini istediği belirtildi.

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓