Brezilya Senatosu 14 Ekim’de, ülkede “6x1” diye bilinen çalışma düzenini sona erdiren anayasa değişikliğini kabul etti. Bu düzende işçiler haftada altı gün çalışıp yalnızca bir gün izin yapıyordu. teleSUR’un haberine göre değişiklik iki ayrı oylamada da 75 “evet” oyu aldı. Kabul için 81 üyeli Senato’da 49 oy gerekiyordu.
Her iki oylamada da tek “hayır” oyunu Cumhuriyetçiler Partisi senatörü Hamilton Mourão verdi. Mourão, Jair Bolsonaro’nun cumhurbaşkanlığı döneminde onun yardımcısıydı. Bolsonaro’ya yakın Rogério Marinho, Sergio Moro, Márcio Bittar ve Ciro Nogueira ise oylamaya katılmadı.
Temsilciler Meclisi değişikliği Mayıs’ta kabul etmişti. Brasil de Fato’nun haberine göre Meclis’teki ilk oylamada 472 “evet”e karşı 22 “hayır”, ikinci oylamada 461 “evet”e karşı 19 “hayır” oyu çıkmıştı. Değişiklik bundan sonra yaklaşık beş ay Senato’da bekletildi.
İşçiler için ne değişecek?
Yeni düzen, Kongre değişikliği resmi olarak ilan ettikten sonra iki aşamada yürürlüğe girecek. İlan tarihinden 60 gün sonra haftalık çalışma süresi 44 saatten 42 saate inecek ve işçiler haftada iki gün ücretli izin yapacak. Yaklaşık 14 ay sonra da üst sınır 40 saate düşecek. İki izin gününden birinin mümkünse pazar günü olması öngörülüyor. Çalışma süresinin kısalması ücretlerin düşürülmesine gerekçe yapılamayacak.
Değişiklikten kaç kişinin yararlanacağı konusunda farklı rakamlar var. Brezilya Çalışma Bakanlığı’na göre 2025'te 6x1 düzeninde çalışan kayıtlı işçi sayısı yaklaşık 14,8 milyon. teleSUR’un aktardığına göre sendikalar bu sayıyı 22 milyon olarak tahmin ediyor.
Değişiklikte bir istisna da var. Üniversite mezunu olan ve ayda 21 bin 100 realin üzerinde kazanan çalışanlar, belirli koşullarda çalışma süresi sınırının ve mesai takibinin dışında tutulacak. Toplu sözleşmelerle özel düzenlemeler yapmak da mümkün olacak.
Brezilya’da 6x1 düzenine karşı mücadeleyi büyük ölçüde 2023'te kurulan “İşin Ötesinde Yaşam” (Vida Além do Trabalho) hareketi taşıdı. Hareket 2025'te 2 milyondan fazla imza toplayıp Senato Başkanı Davi Alcolumbre’ye teslim etmişti. Datafolha’nın Mart’ta yaptığı anket, Brezilyalıların yüzde 71'inin 6x1 düzeninin kaldırılmasını desteklediğini göstermişti.
Seçim öncesi Bolsonaro’nun dönüşü
Değişiklik, Lula ile Flávio Bolsonaro’nun karşılaşacağı 25 Ekim’deki ikinci turdan 11 gün önce kabul edildi. Jair Bolsonaro’nun oğlu Flávio Bolsonaro, oylamadan bir gün önce değişikliğe “evet” diyeceğini açıkladı. Flávio daha önce bu tartışmayı “fırsatçılık” olarak nitelemiş, değişikliğe karşı çıkmış ve çalışılan saate göre ücret ödenmesini savunmuştu.
Prensa Latina’nın ICL Notícias’a dayandırdığı habere göre ise Flávio’nun ekibi değişikliğin etkisini daraltmanın yollarını arıyor. Kampanyanın ekonomi ekibi, yatırımcılara aracılar üzerinden bu yönde mesajlar iletiyor. Bu plan, Flávio’nun kampanya koordinatörü Rogério Marinho’nun sunduğu ve Flávio’nun da imzaladığı bir başka anayasa değişikliği önerisine dayanıyor. Öneri, çalışılan saate göre ücret ödenmesine ve çalışma düzeninin daha esnek kurulmasına imkân tanıyor.
Lula oylamanın ardından X hesabından şunları yazdı: “Resmen bitti: 6x1 düzeni sona erdi! Bugün milyonlarca işçinin tarihi kazanımını kutlama günü. 6x1'in sona ermesi çalışma saatindeki bir değişiklikten fazlası. Yaşamak, dinlenmek, aileyle birlikte olmak, çocukların büyümesine tanık olmak için daha fazla zaman demek.”
