Fransız bayraklı Abeille Marengo dün akşam Girit’in Kandiye Limanı’ndan ayrıldı. Gemi limandan çıktıktan birkaç saat sonra Türkiye bir seyir duyurusu yayımlayarak araştırmanın Türk kıta sahanlığında, Türk makamlarının onay verdiği hatlarda yapılacağını bildirdi. Yunanistan gece yarısına doğru karşı duyuruyla bunu geçersiz ilan etti. Yunanistan Dışişleri kaynakları, şirketin yalnızca Yunanistan ve Güney Kıbrıs’a başvurduğunu, Türkiye’nin kimse istemeden onay verdiğini söyledi.
Gemi, Yunanistan, Güney Kıbrıs ve İsrail’in elektrik şebekelerini denizin altından bağlayacak kablonun güzergâhını inceliyor. İşin yüzde 60'ı bitmiş durumda. Geriye Kaşot ve Kerpe açıkları kaldı, sorun da orada. Türkiye, 2019'da Libya ile imzaladığı deniz yetki alanları mutabakatına dayanarak bu suları 2020'de kendi kıta sahanlığı olarak BM’ye bildirdi ve buradaki her araştırmanın kendi iznine bağlı olduğunu savunuyor. Yunanistan aynı bölgeyi kendi kıta sahanlığı sayıyor.
Abeille Marengo şimdilik tartışmalı bölgenin uzağında. Piri Reis Üniversitesi Araştırma Görevlisi Deniz Güler’in X hesabından paylaştığı verilere göre gemi kuzeybatıya doğru 12 mil kadar gittikten sonra Girit’in kuzeyinde, Yunan karasularında durdu. Yunan basını geminin önce cihazlarını ayarlayacağını, sonra doğuya yöneleceğini yazıyor.
İçeriği açıklanmayan nota
Gerilim geçen cuma tırmandı. Yunanistan araştırmayı duyurunca Türkiye Dışişleri Bakanlığı geminin Türk kıta sahanlığında izinsiz çalışmayı planladığını, Türkiye’den alınması gereken onayın henüz alınmadığını açıkladı. Türkiye, Yunanistan ve Güney Kıbrıs’ın seyir duyurularını da iptal ettiğini bildirdi.
Hafta sonu Fransa araya girdi. Fransa’nın Ankara Büyükelçiliği Türkiye’ye bir nota verdi. Yunan basını aynı bildirimin Mısır’a da yapıldığını yazdı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan cumartesi günü Yunan basınından bir muhabirin sorusu üzerine her şeyin normal ve yolunda olduğunu söyledi, ayrıntı vermedi. Fidan geçen ay da, önceden yazılı bildirim yapılması halinde Türkiye’nin itiraz etmeyeceğini, konunun Mitsotakis ve Macron’la görüşüldüğünü, Erdoğan’ın da New York’ta Mitsotakis’e bunu ilettiğini anlatmıştı.
Notanın metni yayımlanmadı. Yunan gazetesi Proto Thema’ya göre notada iki şey açıkça yazıyor. Bildirim bir izin talebi değil ve Fransa deniz yetki alanı tartışmasında taraf tutmuyor. Türkiye’de ise nota, onay sürecinin tamamlandığının göstergesi olarak sunuldu. Yunanistan Enerji Bakanı Stavros Papastavrou, Fransa’nın yaptığının doğrudan ya da dolaylı izin istemek sayılamayacağını savundu. Yunan muhalefeti aynı fikirde değil ve hükümeti Türkiye’ye yazılı bildirim yapılmasına razı olmakla suçluyor.
Projenin arkasındaki Fransız sermayesi
Fransa’nın projedeki ağırlığı bayrakla sınırlı değil. Yaklaşık 1,9 milyar avroluk projenin yüzde 66'sını ağustosta Fransız yatırım şirketi Meridiam satın aldı, kalan yüzde 34 Yunanistan’ın elektrik iletim şirketinde. Kabloyu yine bir Fransız şirketi, Nexans üretip döşeyecek. Araştırma izinlerine de proje adına Nexans başvurdu. AB’nin katkısı 657 milyon avro.
Anlaşma 5 Ağustos’ta Atina’da, Mitsotakis’in huzurunda imzalandı. Meridiam’ın patronu Thierry Déau törende Macron’un projenin büyük destekçisi olduğunu, bu konu için kendisini her gün aradığını söyledi. Nexans yöneticisi Pascal Radue de projedeki Fransız şirketlerini Fransa takımı diye tanımladı. Mitsotakis ile Macron eylülde Elysee Sarayı’nda projeyi bir kez daha görüştü.
Fransız şirketlerinin Doğu Akdeniz’de kablo dışında da faaliyetleri var. TotalEnergies, İtalyan Eni ile birlikte Güney Kıbrıs’ın ilan ettiği 6 numaralı parseldeki Cronos doğal gaz sahası için 28 Temmuz’da nihai yatırım kararını aldı. Şirket mayısta da QatarEnergy ve ConocoPhillips ile birlikte Suriye açıklarındaki 3 numaralı parsel için Suriye Petrol Şirketi ile mutabakat zaptı imzaladı. Yunan donanmasının yeni fırkateynlerini üreten Naval Group ise 4 Kasım’da Paris’teki Euronaval fuarında Yunan şirketleriyle 10 sözleşme ve iki Ar-Ge mutabakatı imzaladı.
Kaşot açıklarında araştırma ilk kez yapılmıyor. Temmuz 2024'te İtalyan gemisi Ievoli Relume aynı bölgede çalışırken Türkiye beş savaş gemisi göndermiş, araştırma yarıda kesilmişti. Abeille Marengo o yarım kalan işi tamamlamak için yola çıktı. Çalışmanın 19 Mart 2027'ye kadar sürmesi planlanıyor.
