Ma­te­ma­tik­çi­le­rin OpenAI'a “ispatları yayımlama” çağrısını Cem Say ideo'ya anlattı

OpenAI, kurum içi bir yapay zekâ modelinin 100'den fazla açık matematik problemini çözdüğünü duyurmasından iki hafta sonra, matematikçilerin eleştirilerinin ardından sonuçlarını yayımladı. Sonuçlar yayımlanmadan önce görüştüğümüz, OpenAI'a ispatları yayımlama çağrısı yapan açık mektubun imzacılarından Prof. Dr. Cem Say, şirketin tavrını şöyle eleştirdi: “Bulduk, söylemiyoruz; ne bulduğumuzu da söylemiyoruz. En sinir bozucu olan bu.”

08:59 5 dk okuma

OpenAI, 21 Eylül 2026'da yayımladığı duyuruda, 28 Ağustos'ta eğitmeye başladığı kurum içi bir modelin Navier–Stokes Milenyum Ödülü problemine ek olarak matematiğin pek çok alanında uzun süredir çözülemeyen 100'den fazla açık problemi çözdüğünü açıkladı. Şirket, modelin ilerleme hızının kendi bünyesindeki matematikçileri bile şaşırttığını belirtti. Ancak o tarihte ne ispatlar ne de çözülen problemlerin listesi kamuoyuyla paylaşıldı.

Bunun üzerine “Release the Proofs” (İspatları yayımlayın) başlıklı bir açık mektup imzaya açıldı. İmzacılar, sonuçların saklanmasının matematik topluluğunun çıkarlarına hizmet etmediğini vurguluyor. Mektubu imzalayanlar arasında Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Cem Say da bulunuyor.

Navier–Stokes tartışması ve danışma grubu

OpenAI'ın Navier–Stokes iddiası, daha açıklandığı gün sert bir tartışmaya dönüştü. New York Üniversitesi'nden matematikçi Tristan Buckmaster, Anthropic'ten Levent Alpöge ile birlikte yürüttüğü ve henüz yayımlanmamış çalışmadan haberdar olan OpenAI'ın aynı yaklaşımla sonuca hızla ulaşıp ispatı sahiplendiğini öne sürdü. OpenAI'ın matematik ekibini yöneten Sébastien Bubeck ve şirket yönetimi bu iddiaları reddetti. Tartışmanın yaşandığı dönemde şirketin yaklaşık 100 sayfalık ispatı OpenAI dışından bağımsız bir incelemeden geçmemişti.

Tartışmanın ardından OpenAI, sonuçları nasıl paylaşacağı konusunda dışarıdan görüş almaya yöneldi. 21 Eylül tarihli duyuruda şirket, matematikçilerin eleştirilerini dikkate aldığını ve Princeton'daki İleri Araştırmalar Enstitüsü (IAS) bünyesinde kurulan bağımsız Matematik ve Yapay Zekâ Danışma Grubu ile çalışacağını açıkladı.

OpenAI'a göre grup, şirketten ücret almayacak ve tavsiyelerini kamuoyuyla paylaşma özgürlüğüne sahip olacak. Ancak duyuruda, grubun şirketin kurum içi matematik ilerlemesinin hızı konusunda danışmanlık yapmayacağı da ayrıca vurgulanıyor.

Grup 29 Eylül'de, 600'ü aşkın matematikçinin anket yanıtlarına dayanan tavsiyelerini yayımladı. Buna göre yapay zekâ şirketleri önemli sonuçları mümkün olan en kısa sürede yayımlamalı; ispatları geleneksel bir matematik makalesi düzeninde, okunabilir biçimde yazmalı ve ilgili literatüre atıf yapmalı. Sonuçlar hiçbir şirketin denetlemediği bilimsel arşivlere konmalı; kullanılan model, istemler, hesaplama süresi ve tahmini maliyet açıklanmalı. Grup ayrıca matematiksel sonuçların modelleri tanıtmak için bir pazarlama aracına dönüştürülmemesini istedi. İleri düzey matematik problemlerinin kamuya kapalı modellerle denenmesini onaylamadığını da açıkça belirtti.

Cem Say: “Göremeden ölüp gidersem bana yazık değil mi?”

OpenAI'ın sonuçları yayımlamasından önce görüştüğümüz Prof. Dr. Cem Say, mektubu imzalamasının ardındaki kaygıyı hem kişisel hem de bilimsel bir gerekçeyle açıklıyor. Say, “Ben matematiği seviyorum ve ölmeden önce ne kadar çok matematiksel buluş görürsem o kadar mutlu olacağım. Bunlar zor problemler; eğer çözüldüyse ve birileri saklıyorsa, ben de onları göremeden ölüp gidersem bu bana yazık olmaz mı?” diyor.

Say'a göre asıl sorun, bu problemler üzerinde çalışan araştırmacıların emeklerinin boşa gitme ihtimali: “Bazı insanlar şu anda bunların üzerinde çalışıyor olabilir ve boşuna çalışıyor olabilirler. Böyle bir şey varsa bir an önce açıklasınlar ki biz de kendi yaptığımızla karşılaştıralım. ‘Üzerine oturduk, altı ay geç açıkladık’ gibi bir durum, boş yere enerji ve emek kaybı demek.”

“İspatladım demek yetmez”

Bir sonucun ispatlanmış sayılabilmesi için şirketin “ispatladım” demesinin yetmeyeceğini belirten Say, matematikteki yerleşik süreci şöyle anlatıyor: “Bunun raconu belli: İspatı yazıp açıkça paylaşırsınız. En azından o alanın uzmanı olan matematikçilerin anlayabileceği şekilde yazar ve herkesin okuyabileceği bir yere koyarsınız.”

Say, dergi ve konferansların ek bir denetim katmanı sunduğunu, ancak arXiv gibi açık arşivlerin bile başkalarının sonucu gözden geçirmesine olanak tanıdığını hatırlatıyor. “Bu işin bir anayasası yok ama normal süreç budur. Sonunda uzmanlar arasında ‘tamam, bu olmuş’ ya da ‘şurada hata var’ yönünde bir uzlaşı oluşur.”

Say, danışma grubunun kuruluşunu da Navier–Stokes tartışmasına bağlıyor. Ona göre OpenAI, yaşanan “inanılmaz tatsızlıkların” ardından elindeki 100 küsur sonucu nasıl açıklayacağını bilemez hâle geldi. Say, imzaladıkları deklarasyonla en azından neyin ispatlandığının bir an önce açıklanmasını istediklerini söylüyor: “Yapay zekânın yazdığı, insanların okumakta zorlandığı bu ‘slop’ metinleri başka bir yapay zekâya okutursanız o anlıyor ve size daha ayrıntılı açıklayabiliyor. En azından bu aşama geçilsin, bizi merakta bırakmasınlar istedik.”

Rönesans İtalya'sından bugüne bilginin mülkiyeti

Bulunan bir sonucun ayrıntılarını paylaşmamanın alışkanlık hâline gelmesinin bilimin gelişimine zarar verip vermeyeceğini sorduğumuz Say, bunun çok derin ve yüzyıllar içinde birkaç kez değişmiş bir konu olduğunu söylüyor. Say'a göre bilgiyi saklamak matematikte yeni bir şey değil: Yüzyıllar önce Avrupalı matematikçiler “Benden çalınır, namım elden gider” kaygısıyla buluşlarını şifreliyor, yöntemlerini gizliyordu. İtalya'da denklem çözme yöntemini kimseye anlatmayıp “Getirin bana denklemi, çözeyim” diyerek yalnızca sonucu gösteren bir matematikçinin hikâyesini aktaran Say, matematiğin zamanla bu durumdan çıktığını, ilk bulana prestij kazandırdığı için araştırmacıların sonuçlarını hemen arXiv'e koyup yayımlar hâle geldiğini anlatıyor.

Yapay zekâ şirketlerinin ise matematiksel sonuçları modellerinin ne kadar iyi olduğunu göstermenin bir aracı olarak gördüğünü söylüyor. Anthropic'te çalışan Levent Alpöge'nin sonuçları bulur bulmaz açıkladığını hatırlatan Say, şunları ekliyor: “Ama OpenAI'ın şu anda düştüğü durum en kötüsü: ‘Bulduk ama söylemiyoruz, ne bulduğumuzu da söylemiyoruz.’ En sinir bozucu olan bu.” Say'ın bu sözlerinden kısa süre sonra OpenAI, sonuçlarını GitHub üzerinden yayımladı.

“Gelmekte olan bir tsunaminin ilk belirtileri”

Meselenin matematikçilerle sınırlı olmadığını vurgulayan Say'a göre yapay zekâ önce sanatı, şimdi de matematiği vurdu. “Matematikçiler nüfusun çok küçük bir bölümü, kimse ne yaptıklarını bilmiyor. Ama bu, gelmekte olan müthiş bir tsunaminin ilk belirtileri” diyen Say, matematik dünyasındaki kurumların şimdiden zorlandığını anlatıyor.

Say'ın verdiği örneklere göre eskiden 1.000 başvuru alan bir konferansa artık 50.000 başvuru geliyor. Kendi yazdığı bir makale için derginin iki ay boyunca hakem bulamadığını aktaran Say, dergilerin, konferansların, işe alım süreçlerinin ve proje destek sistemlerinin çökmek üzere olduğunu söylüyor. Say sözlerini şöyle tamamlıyor: “Herkes ‘Bu matematikçiler neden böyle panik içinde?’ diye düşünürken, bir yıl sonra aynı şeyin kendi sektörlerinin de başına geleceğini anlarsa iyi olur.”

OpenAI 722 makaleyi GitHub'da yayımladı

Açık mektup ve danışma grubunun tavsiyelerinin ardından OpenAI, 6 Ekim'de kurum içi modelinin ürettiği sonuçları kamuoyuyla paylaştı. Şirketin GitHub'daki “openai/math” deposunda yayımlanan koleksiyon, 372 sonuç ailesi altında toplanmış 722 makaleden oluşuyor.

OpenAI'ın açıklamasına göre model, değerlendirme süresince yaklaşık 4.000 problemle sınandı. Ortalama bir sonuç, ChatGPT Pro'da yaklaşık üç saatlik düşünme süresine denk gelen hesaplama gücüyle elde edildi. Şirket ayrıca on sonuç için modelin akıl yürütmesinin kısaltılmış özetlerini yayımladı.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Araç kiralama davasında Tanju Özcan'a tahliye

    Bolu Belediyesi'ndeki araç kiralamada usulsüzlük davasında tutuklu Belediye Başkanı Tanju Özcan, Başkan Yardımcısı Gülden Özaydın, müdür vekili Basri Baytekin ve şirket yetkilisi Faruk Güner adli kontrolle tahliye edildi. Savcı tutukluluğun devamını istemişti. Duruşma 22 Mart'a ertelendi.

  2. TGRT'den iddia: 5 belediye başkanı AKP'ye geçiyor

    TGRT Ankara Temsilcisi Fatih Atik, Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras, Manisa Büyükşehir Belediye Başkanı Besim Dutlulu ve Bodrum Belediye Başkanı Tamer Mandalinci'nin AKP'ye geçeceğini, Menteşe ve Marmaris belediyelerinin de temasta olduğunu öne sürdü. Aras ve Dutlulu iddiaları daha önce reddetmişti.

  3. Rusya, Çin, İran ve Kuzey Kore'ye siber saldırı tehdidi

    Britanya Siber Güvenlik ve Özel Harekat Komutanı Orgeneral Rob Magowan, Rusya, Çin, İran ve Kuzey Kore'nin İngiltere'ye yönelik siber operasyonlar düzenlediğini açıkladı. Ülkesinin de karşı saldırılar gerçekleştirdiğini belirten Magowan, İngiltere'nin savaş ile barış arasında hibrit bir mücadele yürüttüğünü ve yapay zekanın yeni bir tehdit oluşturduğunu söyledi.

  4. İzmir'de otizmli çocuklara şiddet so­ruş­tur­ma­sın­da 2 tutuklama

    İzmir'in Narlıdere ilçesinde bir spor kulübünde eğitim alan otizmli çocuklara kötü muamele ve şiddet uygulandığı iddiasına ilişkin yürütülen adli süreçte, gözaltına alınan iki kulüp ortağı mahkemece tutuklandı.

  5. ABD'de 'Kocaayak' efsanesi yeniden 'hortlatıldı'

    ABD Orman Servisi, halk arasında 'Kocaayak' (Bigfoot) olarak bilinen efsanevi yaratığa ilişkin üç belgeyi kamuoyuyla paylaştı. Kurumun internet sitesinde yayımlanan dosyalar arasında, Kocaayak'a ait olduğu ileri sürülen ayak izlerinin fotoğrafları, ölçümleri ve inceleme notları da yer aldı.

  6. Ankara'da anne bozayı ve yavrusu vurularak öldürüldü

    Ankara'nın Kızılcahamam ilçesindeki Soğuksu Milli Parkı'nda, "Kar" ve "Kış" isimleriyle anılan bozayı çiftinin yavrusu, annesiyle birlikte silahla öldürüldü. Kar isimli bozayı ve yavrusunun, şehre sık sık indiği ve çöpleri karıştırdığı gerekçesiyle öldürüldüğü iddia edilirken, olayın Doğa Koruma ve Milli Parklar Müdürlüğü'nün (DKMP) onayı ve yetkililerinin katılımıyla gerçekleştirildiği öne sürüldü.

  7. İmamoğlu'ndan 'Amerikan barışına' destek açıklaması: "Hükümeti des­tek­le­mi­yo­rum ama barışı destekliyorum"

    Tutuklu bulunan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu kaleme aldığı "Yan yana" başlıklı yazısında hükümetle PKK arasındaki 'Amerikan barışı' sürecine destek açıklamasında bulundu. “Ben iktidarı desteklemiyorum, ama evet barışı ve huzuru destekliyorum” diyen İmamoğlu, demokratik güvenceler olmadan kalıcı bir barışın kurulamayacağını vurguladı.

  8. Fon vurgunu so­ruş­tur­ma­sın­da 108 kişinin mal varlığına yönelik işlem takibi

    İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca sermaye piyasalarında gerçekleştirilen işlemlere ilişkin yürütülen "fon soruşturması" sürüyor. Sermaye piyasalarında gerçekleştirilen işlemlere ilişkin yürütülen "fon soruşturması" kapsamında, 108 kişinin mal varlığı üzerinde işlem yapmaları halinde ilgili kurumlardan başsavcılığa bildirimde bulunulması istendi.

  9. CHP'den Mansur Yavaş'a yeşil ışık: Cumhurbaşkanı adaylığında kendini ancak burada ifade edebilir, kapımız açık

    CHP Ankara İl Başkanı Fahri Yıldırım, bağımsız olarak siyasi hayatına devam etme kararı alan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş'ın partiyle ilişkisinin kesilmediği savundu. Yıldırım, "Kapımız kendisine açık. Cumhurbaşkanı adaylığında ancak CHP’de kendini ifade edebilir. Çünkü CHP kamucudur, devletçidir; Mansur Bey’in dokusuna da uygun bir partidir" dedi.

  10. ABD'de sabıka bilgi veri tabanına siber saldırı

    FBI'ın federal, eyalet ve yerel kolluk kuvvetleri arasında hayati bir bağ görevi gören ABD'deki sabıka bilgi veri tabanına yönelik olası bir siber ihlali araştırdığı bildirildi. Ulusal Suç Bilgi Merkezi'ne (NCIC) bilgisayar korsanları tarafından gerçekleştirildiği düşünülen bu sızma, son aylarda yaşanan ikinci benzer ihlal niteliğinde.

  11. Marmara Üniversitesi'nin eski kampüsü lüks konut projesine dönüştü: Kira bedeli 500 bin TL'nin üzerinde

    Nişantaşı'nda bir dönem Marmara Üniversitesi İletişim ve Diş Hekimliği fakültelerinin bulunduğu yaklaşık 26 dönümlük arazi, lüks konut projesine dönüştürüldü. Cumhuriyet'ten Ufuk Sepetci'nin haberine göre, Nişantaşı Koru'da kiraya çıkarılan 4,5+1 daire için aylık 580 bin TL talep edildiği öğrenildi.

  12. Yurdun birçok bölgesinde kuvvetli yağış ve fırtına bekleniyor

    Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 21 Kasım Cumartesi günü için kuvvetli yağış ve rüzgar uyarısı yaptı. Doğu Karadeniz, Doğu Anadolu'nun kuzeyi ve bazı illerde sağanağın kuvvetli olması beklenirken Ankara, Eskişehir ve Kırıkkale'nin kuzey ilçeleri için de uyarı yapıldı. Rüzgârın saatte 40-60 kilometre hızla esmesi bekleniyor.

  13. ABD polisinden GTA uyarısı: "Suçları gerçek hayata taşımayın"

    ABD'deki polis departmanları, oyuncuları oyundaki suçları gerçek hayata taşımamaları konusunda uyardı. Atlanta Polis Departmanından paylaşılan uyarıda, "Oyunu oynayın ama kendinizi oyuna kaptırıp hapse girmeyin. Sanal eğlenceyi gerçek hayattaki kararlarla karıştırmayın. Alkollü araç kullanma, dikkatsiz sürüş, araba hırsızlığı ve şiddet, gerçek hayatta ciddi sonuçlar doğurur. Bunları oyunun içinde tutun. Sokaklarımıza taşımayın" ifadelerine yer verildi.

  14. ABD'den 4 kişiye petrol yaptırımı

    ABD yönetimi, İran'ı hedef alan 'Ekonomik Tecrit Operasyonu'nun kapsamını genişletti. ABD Hazine Bakanlığı, İran'ın yurt dışındaki petrol satışlarının gerçekleştirilmesi ve bu satışlardan elde edilen gelirlerin tahsil edilmesinde rol oynayan 4 İran vatandaşının yaptırım listesine eklendiğini duyurdu.

✓