Türkiye'de kadın sığınma evleri, şiddetten kurtulmak isteyen kadınların başvurabileceği en önemli kamusal mekanizmalardan biri. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, sığınma evlerinin genişletilmesini, kadınların korunmasını ve ekonomik olarak güçlendirilmesini şiddetle mücadele politikalarının temel hedefleri olarak sıralıyor. Ancak Bakanlığın açıkladığı rakamlar, bu hedeflere ne ölçüde ulaşıldığı konusunda önemli soruları da gündeme getiriyor.
AKP'nin iktidara geldiği 2002 yılında Bakanlığa bağlı sekiz kadın sığınma evi bulunuyordu. Ancak kadın sığınma evlerinin tarihi AKP iktidarıyla başlamadı. Kadınların 1980'lerden itibaren şiddete karşı yürüttüğü mücadele sonucunda 1990'da ilk kamuya bağlı sığınma evleri açılmış, 1998'de 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun kabul edilmişti. AKP döneminde sığınak sayısı artırıldı, 2012'de 6284 sayılı Kanun'un kabul edilmesiyle koruma mekanizmaları yeniden düzenlendi ve Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM) kuruldu. Ancak bu gelişmeleri, kadınların yıllardır sürdürdüğü mücadeleden ve elde ettiği kazanımlardan bağımsız değerlendirmek mümkün değil. Üstelik sığınma evleri sayısındaki artış, kadınların şiddetten uzaklaşarak bağımsız bir yaşam kurabilmesi için gerekli ekonomik ve toplumsal koşulların sağlandığı anlamına da gelmedi.
AKP'nin iktidara gelmesinden bu yana kadınlara yönelik şiddet artmaya devam etti. Kadın cinayetlerine ilişkin izleme verilerine göre, 2009'da 109 kadın öldürülürken, bu sayı 2014'te 294'e ve 2019'da 474'e yükseldi. Kadın cinayetleri sonraki yıllarda da devam etti. 2022'de 334, 2024'te 394 ve 2025'te 294 kadın öldürüldü. Şüpheli kadın ölümleri de 2022'deki 245'ten 2025'te 297'ye yükseldi. Yıllar arasında dalgalanmalar olsa da, uzun vadeli veriler kadınlara yönelik şiddetin ve kadın cinayetlerinin ciddi bir sorun olmaya devam ettiğini gösteriyor. Üstelik, 2025 yılında öldürülen 294 kadından 203'ü aile üyeleri tarafından öldürüldü.
Bakanlık hedef düşürdü: Bunu da başaracağız
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 3 Şubat 2022'de yaptığı açıklamada, Türkiye genelinde 149 olan kadın sığınma evi sayısını 2025'te 169'a, 2026'da ise 174'e çıkarmayı hedeflediğini duyurmuştu. Dönemin Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Derya Yanık da aynı yıl düzenlediği, açıklanan hedeflerle ilgili bir toplantıda, "Bunu da başaracağız" demişti. Ancak, sonraki yıllarda açıklanan veriler, belirlenen hedeflere ulaşılamadığını gösterdi.
Bakanlığın 2025 Faaliyet Raporu'na göre, yıl sonu itibariyle Türkiye genelinde 151 kadın sığınma evi bulunmaktaydı. Bu sayı, 2022 yılında belirlenen 2025 hedefinin 18 sığınma evi altında kaldı. Hedeflerdeki düşüş 2026 yılı için de devam etti. Bakanlığın 2026 Performans Programı'nda sığınma evi sayısının yıl sonunda 152'ye çıkarılması öngörülüyor. Önceki yıllarda 174 olarak açıklanan hedef, yeni programda 152'ye indirilmiş durumda.
Bakanlık, 2025 Faaliyet Raporu'nda o yıl için belirlenen 151 sığınma evi hedefine ulaşıldığını duyurdu. Ancak bu başarı, 2022'de açıklanan daha yüksek hedeflerin yıllar içinde nasıl değiştirildiğiyle birlikte değerlendirildiğinde farklı bir tablo ortaya çıkıyor.
Türkiye'de kaç kadın sığınma evi var?
Bakanlığın 2025 Faaliyet Raporuna göre, Türkiye'deki 151 kadın sığınma evinden 112'si Bakanlığa, 35'i belediyelere, 3’ü Göç Yönetimi Başkanlığına ve biri de sivil toplum kuruluşuna bağlı. Bu kurumların toplam kapasitesi 3 bin 726 kişi olarak açıklanırken 2025 yılında 41 bin 551 kadın ve onlara eşlik eden 21 bin 147 çocuk da dahil olmak üzere toplam 62 bin 698 kişinin kadın sığınma evlerinden hizmet aldığı duyuruldu. Açıklanan verilerle yıl boyunca hizmet alan kişi sayısı ile aynı anda sığınma evlerinde barındırılabilecek kişi sayısı arasındaki çelişki gözle görülür bir şekilde ortaya konuyor.
Ayrıca, sığınma evlerinin ülke genelindeki dağılımı da kadınların hizmetlere erişimini etkiliyor. Bakanlık 81 ilde sığınma evi bulunduğunu açıklarken, belediyelere bağlı 35 sığınma evinin yalnızca söz konusu 13 ilde yer aldığı belirtildi. 5393 sayılı Belediyeler Kanunu'nun 14. maddesi, Büyükşehir Belediyelerini ve nüfusu 100 bini aşan belediyeleri kadın ve çocuk sığınma evleri kurmakla yükümlü kılıyor. Buna rağmen, birçok belediye bu yükümlülüğü yerine getirmiyor.
Yerel yönetimler içindeki sığınma evlerinin durumu, belediyelerin kadın politikalarına ayırdığı kaynakların ve bu hizmetlere verilen önemin de bir göstergesi.
"Hiçbir kadın geri çevrilmiyor" mu?
Hükümet, kadın sığınma evlerinin yetersizliğine ilişkin eleştirilere yanıt olarak, bu kurumların doluluk oranlarını vurguluyor. Bakanlık, Aralık 2025'te Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne verdiği yanıtta, Ocak-Ekim 2025 döneminde yetki alanındaki kadın sığınma evlerinin ortalama doluluk oranının yaklaşık yüzde 65 olduğunu belirtti. Aynı yanıtta, 6284 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında karşılanamayacak hiçbir başvuru bulunmadığı da iddia edildi.
Ancak, doluluk oranı tek başına kadınların sığınma evi hizmetlerine ne ölçüde erişebildiğini yansıtmıyor. Başvurunun hangi aşamada kaydedildiğini, diğer kurumlara yönlendirilen kadın sayısını, bazılarının neden sığınma evlerine yerleştirilmediğini ve kadınların şehirde ihtiyaç duydukları hizmetleri alıp almadıklarını soruları yanıt bekliyor. Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı’nın 2025 Faaliyet Raporu, sığınma evlerine başvururken çeşitli engellerle karşılaşan, farklı kurumlar arasında yönlendirilen veya kendilerine uygun konaklama hizmeti sunulmadığını belirten kadınların şikayetlerini içeriyor.
Bu düzenlemeler, söz konusu kadınların sığınma evi başvurularının doğrudan reddedildiği anlamına gelmiyor. Ancak mevzuatta alternatif sığınma evi ve yönlendirme mekanizmalarının bulunması, bu hizmetlerin uygulamada erişilebilir olduğunu da göstermiyor. Örneğin 12 yaşından büyük oğlan çocuğuyla sığınma evine başvuran bir kadın için ayrı bir sığınma evi imkânı sağlanması öngörülse de bunun her ilde ve ihtiyaç duyulduğu anda karşılanıp karşılanmadığı belirsiz. Benzer şekilde, sağlık sorunları nedeniyle başka kurumlara yönlendirilen kadınların bu süreçte güvenli bir yerde kalıp kalamadıkları ve ihtiyaç duydukları desteğe ne kadar sürede ulaşabildikleri de önem taşıyor.
Öte yandan, Türkiye İstatistik Enstitüsü'nün 2024 Türkiye Kadına Yönelik Şiddet Araştırması, kadınların %47,7'sinin eşleri veya partnerleri tarafından uygulanan son şiddet olayını kimseye anlatmadığını gösteriyor. Bu veri, şiddete maruz kalan kadınların önemli bir kısmının yaşadıklarını kimseyle paylaşamadığını ortaya koyuyor. Bu nedenle, resmi başvurulara ve sığınma evi doluluk oranlarına dayalı değerlendirmeler, şiddete maruz kalan kadınların ihtiyaçlarını tam olarak yansıtmıyor.
AKP'nin aile politikaları sığınma evlerini nasıl etkiliyor?
AKP dönemi boyunca kadın sığınma evlerinde yaşanan dönüşüm, hükümetin aile merkezli sosyal politikalarıyla birlikte değerlendirilmeli. 2011 yılında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'nın kurulmasıyla birlikte, kadınlara yönelik hizmetler, aile politikalarının uygulanmasından sorumlu kurumsal yapı içinde bir araya getirildi. Bakanlığın yapısı sonraki yıllarda birkaç kez değiştirilmiş olsa da, aile kurumunun güçlendirilmesi sosyal politikaların temel direklerinden biri olarak kaldı.
İstanbul Sözleşmesi'nden çekilme kararı 2021 yılında alınmış olsa da, 6284 sayılı Kanun yürürlükte kaldı. AKP hükümeti 2025 yılını "Aile Yılı" ilan etti. Ardından 2026-2035 dönemi "Aile ve Nüfus On Yılı" olarak tanımlandı. Bu süreçte aileyi koruma söyleminin, kadınları şiddetten korumayı amaçlayan kurumlarla ilişkilendirilme biçimi de önem kazandı.
Bakanlığın 2025 Faaliyet Raporu, Diyanet İşleri Başkanlığı ile işbirliği içinde kadın sığınma evlerinde yürütülen faaliyetlere ilişkin verileri içeriyor. Rapora göre, iki kurum arasındaki protokol kapsamında sığınma evlerinde dini rehberlik etkinlikleri düzenlenmiş ve 2025 yılında bu etkinliklere 6 bin 935 kişi katılmış. Diyanet İşleri Başkanlığı, 2025 yılı sonuna kadar 70 ildeki kadın sığınma evlerinde 141 personel ile 2 bin 412 faaliyet gerçekleştirerek binlerce kişiye ulaşmayı hedeflediğini açıkladı. Kadınların şiddetten korunmak için başvurdukları kurumlarda dini rehberlik faaliyetlerinin yaygınlaştırılması, kamusal hizmetlerin laik niteliğine ve kadınların mücadeleyle kazandıkları haklara yönelik bir müdahale olarak değerlendirilmeli. Bu uygulama, AKP iktidarının aile merkezli ve gerici politikalarının kadın sığınma evlerine kadar uzandığını gösterirken, kadınların kendi yaşamları üzerinde bağımsız karar alma hakkını da tartışmaya açıyor.
Bir kadın şiddet uygulayan kocasından ayrılmak istediğinde, neyin korunması gerekir: Evliliğin devamının mı yoksa kadının kendi hayatını kurma hakkının mı? Bu soru, hükümetin aile politikaları ile kadınları şiddetten korumayı amaçlayan hizmetler arasındaki gerilimin özünü oluşturuyor.
Sığınma evinden ayrılan kadınları neler bekliyor?
Kadın sığınma evlerinin yeterliliği, yalnızca kadınların bu kurumlarda geçirdikleri süreye göre değerlendirilemez. Şiddetten kaçan bir kadın, sığınma evinden ayrıldıktan sonra yaşayacak bir ev bulmalı, düzenli bir gelir elde etmeli ve varsa çocuklarına bakabilmelidir. Ancak Türkiye'deki ekonomik koşullar, özellikle çalışan kadınların bağımsız bir yaşam kurmalarını zorlaştırıyor. Yüksek kiralar, güvencesiz işler, düşük ücretler ve işsizlik, kadınların ekonomik olarak bağımsız hale gelmelerinin önündeki en önemli engeller arasında yer alıyor.
Bakanlık, kadın sığınma evlerinde mesleki eğitim kursları ve istihdama yönelik destek hizmetleri sunulduğunu belirtiyor. Buna göre 2026 Performans Programı'nda yer alan verilere göre, 2025 yılında kadın sığınma evlerinden hizmet alan 5 bin 478 kadın meslek eğitim kurslarına yönlendirildi. Aynı yıl 658 kadın işe yerleştirildi. 2024 yılında işe yerleştirilen kadın sayısı 534 oldu.
Sunulan performans göstergeleri, söz konusu kadınların ne kadar kazandığını, sigortalı olup olmadıklarını veya işlerini ne kadar süreyle koruyabildiklerini ortaya koymuyor. Bir kadının işgücüne katılması otomatik olarak ekonomik bağımsızlığa ulaşabileceği anlamına gelmiyor. Özellikle çocuklu kadınlar için kamu çocuk bakım hizmetlerinin yetersizliği, işgücüne katılımı doğrudan etkileyen faktörler arasında.
Çocuk bakım hizmetlerine erişimi olmayan kadınlar, çocuk bakım sorumluluklarını kendileri üstlenmek zorunda kalıyorlar. Ücretli çocuk bakım hizmetlerinin maliyeti, düşük ücretle çalışan kadınlar için önemli bir ekonomik yük oluşturuyor. Artan kiralar ve barınma sorunu, özellikle kadınların şiddetten uzaklaşmasını güçleştiriyor. Düzenli bir geliri ve kalabileceği bir evi olmayan kadınlar, şiddet gördükleri ilişkilerden ayrılmak isteseler de ekonomik koşullar nedeniyle bu ilişkileri sürdürmek zorunda kalıyor.
Bu nedenle, kadın sığınma evleri kadınların barınma ihtiyaçlarına geçici bir çözüm sunsa da, ekonomik bağımsızlıklarını elde etmelerini sağlayacak kamu hizmetleriyle desteklenmedikleri takdirde yetersiz kalıyor.
Sığınma evi politikalarının sınırları
Bakanlığın 2026 Performans Programı, şiddete maruz kalmış kadınlara yönelik hizmetler için yaklaşık 4,09 milyar TL, şiddetin önlenmesi ve izlenmesiyle ilgili hizmetler için ise 2,32 milyar TL ayırmış.
Ancak bu harcamalar, kadın sığınma evlerine ayrılan kaynakları doğrudan göstermiyor. Sığınma evlerinin işletilmesi, personel istihdamı, kadınlara sağlanan ekonomik destek ve konaklama hizmetlerine ilişkin harcamaların ayrıntılı dökümü bu tablodan açıkça anlaşılamıyor. AKP hükümeti kadınların korunmasına yönelik kurumsal hizmetlerin genişletildiğini iddia etse de, sığınma evlerinin sayısındaki durgunluk ve istihdam desteğindeki sınırlamalar, açıklanan politikaların kadınların ihtiyaçlarına ne ölçüde yanıt verdiği konusunda soru işaretleri doğuruyor. Özellikle emekçi kadınlar açısından şiddetten uzaklaşabilmek maddi koşullardan bağımsız değil. Geliri olmayan ya da aldığı ücretle geçinemeyen bir kadının barınma ve bakım ihtiyaçlarını kendi olanaklarıyla karşılaması bekleniyor. Bu koşullarda ekonomik bağımlılık, kadınların şiddet gördüğü ilişkilerden çıkmasını zorlaştırıyor.
Kadınların şiddetten korunabilmesi için sığınak hizmetlerinin yaygınlaştırılması gerekiyor. Fakat kadınların bu kurumlardan ayrıldıktan sonra güvenli konuta, insanca yaşamaya yetecek ücrete ve ücretsiz kamusal bakım hizmetlerine erişmesi de aynı derecede önemli.
AKP dönemindeki sığınak politikalarının temel sorunu burada ortaya çıkıyor. Kadınların şiddetten uzaklaşması için geçici sığınma evleri mekanizmaları oluşturulmuş olsa da kendi yaşamlarını kurabilecekleri ekonomik koşullar yeterince güvence altına alınmamış durumda.
Kadınların korunma hakkı, şiddet uygulayan erkekten birkaç aylığına uzaklaştırılmalarıyla sınırlanamaz. Şiddetten bağımsız bir yaşam kurabilmelerinin koşulu, barınmanın, çalışmanın ve bakım hizmetlerinin kadınların erişebileceği kamusal haklar haline gelmesidir.