Kuzey Irak’ta iki yıldır aşılamayan koalisyon düğümü, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB)’ni fiili bölünmenin eşiğine getirdi. Erbil merkezli KDP’nin, tarihsel rakibi Süleymaniye merkezli KYB’yi devre dışı bırakarak 100 sandalyeli mecliste 52 milletvekiliyle yasama sürecini başlatması bölgedeki 20 yıllık dengeyi sarstı. Kararı "çoğunluk dayatması" diye niteleyerek reddeden KYB lideri Bafıl Talabani, geçici kabinedeki bakanlarını geri çekerken Erbil’in yeni bir hükümet kurması halinde Süleymaniye’de kendi başbakanlarını ve başkanlarını ilan edeceklerini duyurdu.
Bölünmenin tarihsel kökeni
Irak’ın genelinde olduğu gibi Kuzey Irak’taki istikrarsızlığın kökeni 1991 ve 2003’te ABD’nin Irak’a gerçekleştirdiği emperyalist saldırılara dayanıyor. 1991 Körfez Savaşının ardından “Kürtleri Saddam’a karşı koruma” bahanesiyle Kuzey Irak’ın uçuşa yasak bölge ilan edilmesi ve Türkiye’de “çekiç güç” oluşturulması, Kuzey Irak’ta otorite boşluğu yarattı ve bölge esas olarak Mesut Barzani liderliğindeki KDP ile Celal Talabani liderliğindeki KYB arasında ikiye bölündü. 1994-1998 yılları arasında KDP ile KYB arasında yaşanan kanlı çatışmalar 1998’de Türkiye, ABD ve İngiltere’nin arabuluculuğuyla taraflar arasında Washington’da imzalanan ateşkesle sona erdi. Bu anlaşmayla taraflar, Saddam Hüseyin’e karşı ortak mücadele ve bölgeden çıkan petrolün gelirini kendi aralarında paylaşma konularında mutabık kaldı. KDP-KYB arasında bugüne kadar yürürlükte kalan nihai birleşme anlaşması ise 2006 yılında, ABD’nin Irak’ı işgalinden 3 yıl sonra imzalandı. Bu anlaşmayla Kuzey Irak %50-50 esasına göre KDP-KYB arasında bölündü. Kuzey Irak’ın Batı bölgesine Erbil merkezli KDP, Doğu bölgesine Süleymaniye merkezli KYB hakim oldu. Böylece Irak genelini kaosa sürükleyen ABD müdahaleleri Irak’ın bütününde olduğu gibi Kuzey Irak’ta da ırk, aşiret ve mezhep ayrılıklarını şiddetlendirerek kırılgan ve sürekli kriz üreten bir yapıyı kalıcı hale getirdi.
KDP-KYB gerginliği nasıl hortladı?
Uzun bir süredir dondurulmuş bulunan KDP-KYB gerginliğinin yeniden ortaya çıkması kökleri, Ekim 2024’te yapılan Kuzey Irak seçimlerine dayanıyor. Ekim 2024 seçimleri, Kuzey Irak’ta bir hükümet krizi ortaya çıkardı. Hükümetin kurulamamasıyla birlikte toplantı yeter sayısının sağlanamaması nedeniyle Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi (IKBY) meclisi de toplanamadı. Krize geçici bir çözüm yolu olarak Mesrur Barzani liderliğinde geçici bir hükümet kurulması yoluna gidildi. KYB’li Kubad Talabani de hükümette Başbakan Yardımcısı olarak yer aldı.
Ancak 4 Kasım’da KDP’nin azınlık temsilcileri, küçük partiler ve bağımsız vekillerin desteğiyle 100 sandalyeli mecliste 52 milletvekiline ulaşarak toplantı yeter sayısını sağlamasıyla meclis açıldı. KYB'nin boykot ettiği oturumda KDP Grup Başkanı Vala Farid meclis başkanı seçilerek meclis divanı oluşturuldu. KYB, bu duruma tepki gösterdi.
Talabani’den bölünme resti
Meclisin bu şekilde toplanmasını "iktidar ortaklığının tek taraflı bozulması ve çoğunluk dayatması" olarak nitelendiren KYB lideri Bafıl Talabani, partisinin IKBY geçici hükümetinden derhal çekildiğini duyurdu. KDP'yi milletvekillerinin iradesini rüşvet ve tehditle satın almakla suçlayan Talabani "Eğer onlar bir Bölge Başkanı veya Başbakan atarsa biz de Süleymaniye'de kendi Bölge Başkanımızı ve Başbakanımızı atayacağız" diyerek fiili bölünme resti çekti. Buna ek olarak Talabani "tek bir damla kanın dökülmesine izin vermeyeceklerini"de belirterek silahlı çatışma ihtimaline kapıyı kapattı.
KYB’den Irak Federal Yüksek Mahkemesi’ne başvuru
Talabani’nin resti üzerine sürece müdahale eden KDP lideri Mesut Barzani tüm tarafları geniş tabanlı ulusal bir hükümet kurmak üzere diyaloğa davet etti. Buna karşılık KYB ve KYB’yle ortak hareket eden Yeni Nesil Hareketi, 4 Kasım'daki parlamento oturumunun ve burada alınan kararların iptali istemiyle Bağdat'taki Irak Federal Yüksek Mahkemesi'ne resmi başvuruda bulundu.
Tom Barrack’ın “mekik diplomasisi”
ABD, doğrudan olmamakla birlikte Ankara Büyükelçisi ve Irak-Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack eliyle sürece müdahale etme kararı aldı. Barrack hem Erbil'de Başbakan Mesrur Barzani hem de Süleymaniye'de KYB yetkilileriyle görüşerek "istikrar ve birlik" çağrısı yaptı. Ancak ABD’nin krize doğrudan hakemlik yapmaktan kaçınması, Bafıl Talabani'nin "ABD çözüme yardımcı olmayacaksa uzaktan izlesin" tepkisini vermesine neden oldu.
Krizde son durum
Başbakan Yardımcısı Kubad Talabani ve diğer KYB'li bakanların Erbil'deki Bakanlar Kurulu toplantılarını boykot etmesi üzerine Erbil yönetimi bakanlara "göreve dönün" çağrısında bulundu. Ancak bu çağrıya olumlu bir karşılık verilmedi. Süleymaniye Stratejik Forumu'nda konuşan Bafıl Talabani ise Mesud Barzani'nin yaptığı diyalog çağrısını "ciddiyetsiz ve eski oyunlar" şeklinde nitelendirerek reddetti.
