Seçime üç gün kala soruşturma talebi: ABD, Brezilya’ya fonla müdahale mi ediyor?

Guardian'ın ortaya çıkardığı belgelere göre Trump yönetimi, “insan hakları” için ayrılan fonlardan 1 milyon doları Brezilya Yüksek Federal Mahkemesi'ni hedef alan bir projeye yönlendirdi. Seçime üç gün kala Brezilya hükümeti federal polis ve savcılığı harekete geçirdi.

Brezilya, 4 Ekim'deki cumhurbaşkanlığı seçimine sayılı günler kala ABD'nin ülkenin iç siyasetine parasal yollarla müdahale ettiği iddiasıyla sarsılıyor. Federal hükümetin hukuki temsil kurumu olan Başhukuk Müşavirliği (AGU), Perşembe günü federal polis ve savcılıktan, ABD'nin Brezilya'daki siyasi tartışmaya müdahale etmek ve Yüksek Federal Mahkeme'nin (STF) meşruiyetini sarsmak amacıyla yerel grupları finanse edip etmediğinin soruşturulmasını talep etti.

Talep, İngiliz Guardian gazetesinin Çarşamba günü yayımladığı araştırmanın ardından geldi. Guardian'ın incelediği belgelere göre Trump yönetimi, Dışişleri Bakanlığı'na bağlı İnsan Hakları ve Demokrasi Fonu'ndan (HRDF) yaklaşık 177 milyon doları, mali yıl kapanışından hemen önce, yurt dışında aşırı sağcı ve muhafazakâr gündemleri savunan 43 girişime aktardı. Bu girişimlerden biri, Beyaz Saray'ın "yargı aşırılığı" olarak nitelediği STF kararlarına karşı çıkan örgütleri finanse etmeyi amaçlayan 1 milyon dolarlık bir proje. Guardian, fonun hangi örgütlere gideceğini belirtmedi.

İnsan hakları fonundan antikomünizme ve apartheid'ın mirasçılarına

Belgeler, "insan hakları" adı altında dağıtılan kaynağın nereye aktığını da gözler önüne seriyor. En büyük tek hibe olan 40 milyon dolar antikomünist bir örgüte gitti. "Batı Medeniyetinin Müttefiklerini Destekleme" adlı 2 milyon dolarlık bir program, yalnızca Polonya, Slovakya, Çekya, Macaristan ve Balkanlar'daki antikomünist gruplarla sınırlandırıldı. Listede Güney Afrika'da apartheid döneminin ayrıcalıklı kesimini oluşturan Hollanda kökenli beyaz azınlığa yönelik savunuculuk faaliyetleri, Avrupa'da göç ve uluslarüstü mevzuatla bağlantılı "demokratik gerileme"yi belgeleyecek bir proje, bazı medya kuruluşlarının "güvenilir kaynak" sınıflandırmasına itiraz edecek 1 milyon dolarlık bir gazetecilik konsorsiyumu ve Nijerya'daki Hristiyan toplulukları için 2 milyon dolarlık erken uyarı ağları da yer alıyor.

"Brezilya'nın egemenliği için alarm"

AGU'nun başındaki Jorge Messias, Guardian'ın haberinin Brezilya'nın egemenliği açısından ciddi bir uyarı niteliği taşıdığını belirtti. Kurum, ABD kamu fonlarının Brezilya içinde siyasi tartışmaya müdahale etmeyi ve yargı kurumlarını istikrarsızlaştırmayı amaçlayan ağlara yönlendirilmiş göründüğünü vurgulayarak, sorumluların ve fonların Brezilya'daki alıcılarının tespiti için acil soruşturma istedi. AGU'ya göre iddiaların doğrulanması halinde, ulusal egemenliğe ve kurumların işleyişine yönelik koordineli saldırılar için yabancı sermaye alınması, Brezilya'nın iç işlerine daha geniş bir dış müdahale yapısına işaret edebilir.

Sandıkta kimler karşı karşıya?

Brezilya'da 4 Ekim Pazar günü yapılacak ilk turda hiçbir aday geçerli oyların yüzde 50'sinden fazlasını alamazsa, en çok oy alan iki aday 25 Ekim'de ikinci turda yarışacak. Seçimde 13 aday bulunsa da yarış fiilen iki isim arasında geçiyor: dördüncü dönemi için yarışan İşçi Partisi (PT) adayı, 80 yaşındaki Lula da Silva ile eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun en büyük oğlu, Liberal Parti (PL) adayı Senatör Flávio Bolsonaro.

Anketler, sonucun büyük olasılıkla ikinci turda belirleneceğine işaret ediyor. Yüz yüze anketlerin referans kurumu Datafolha'nın 22-24 Eylül tarihli araştırması, ilk turda Lula'yı yüzde 40, Flávio Bolsonaro'yu yüzde 36 olarak gösterirken ikinci tur senaryosunda farkı 47'ye 45'e indiriyor. Quaest'in eylül anketinde ise ikinci turda Bolsonaro yüzde 42, Lula yüzde 41 ile başa baş görünüyor.

Seçimin sonucu Brezilya sınırlarının ötesinde de belirleyici olacak: Bolsonaro Vaşington'la yakınlaşmayı öne çıkarırken Lula Brezilya'nın egemenliğini vurguluyor; sonuç, ülkenin ABD ve Çin'le ticaret ve kritik mineraller dahil ilişkilerini doğrudan etkileyecek.

Darbeci baba, Vaşington'daki oğullar

Flávio Bolsonaro'nun adaylığı, babasının cezaevinden verdiği destekle şekillendi. Jair Bolsonaro, 2022 seçim sonuçlarını tersine çevirmeye yönelik darbe girişimini planlamaktan suçlu bulunarak Yüksek Federal Mahkeme tarafından 27 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırıldı. Bu kararla birlikte Bolsanaro, Brezilya tarihinde darbe girişiminden mahkûm olan ilk eski devlet başkanı oldu. Cezaevindeki Bolsonaro, geçen aralıkta oğlu Flávio'yu aday olarak işaret etti.

Trump, Bolsonaro davasına aylarca doğrudan müdahale etti. ABD Başkanı, Brezilya'ya suçlamaları düşürmesini talep eden ve yüzde 50 gümrük tarifesi tehdidi içeren bir mektup gönderdi. Temmuz 2025'te Brezilya ürünlerine uygulanan yüzde 50'lik tarifeyi, Bolsonaro'ya yönelik yargılamaya tepki olarak gerekçelendirdi. Mahkûmiyet kararının ardından Trump karardan çok rahatsız olduğunu söyleyip Bolsonaro'yu övdü. Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise süreci "cadı avı" olarak nitelendirdi ve ABD’nin buna karşılık vereceğini açıkladı. Vaşington, Eduardo Bolsonaro'nun lobi faaliyetlerinin ardından davaya bakan STF yargıcı Alexandre de Moraes'e ve mahkemenin diğer üyelerine de yaptırım uyguladı. Ayrıca Brezilya hakkında haksız ticaret uygulamaları iddiasıyla soruşturmalar başlattı.

Bolsonaro ailesi de Vaşington'ın baskısını kendi ülkesine karşı bizzat talep etti. Flávio'nun kardeşi Eduardo Bolsonaro, babasının darbe davası sürerken ABD'yi Brezilya'ya yaptırım uygulamaya çağırdığı için haziranda Yüksek Mahkeme tarafından gıyabında 4 yıl 2 ay hapis cezasına çarptırıldı. Flávio Bolsonaro ise bu yıl Washington'da Trump ve Rubio ile görüştü. Trump ardından onunla çektirdiği bir fotoğrafı paylaşarak genç senatörü ülkesini seven zeki bir genç olarak tanımladı. Görüşmenin ardından ABD'nin yeni tarife tehdidi gündeme gelince Lula, Flávio'yu ABD'yi Brezilya'ya karşı önlem almaya çağırarak ülkesine ihanet etmekle suçladı ve yeni tarifeleri "TariFlávio" olarak adlandırdı. Flávio Bolsonaro ise Trump'a yeni tarife uygulamamasını tavsiye ettiğini ve tarifelerin Lula'nın politikalarından kaynaklandığını savundu.

Kısa Kısa

  1. Menzil’de miras kavgası sokağa taştı: Mübarek Elhüseyni Uşak ve Alaşehir’de protesto edildi

    Menzil tarikatında eski şeyh Abdülbaki Elhüseyni’nin ölümünün ardından oğulları arasında başlayan miras ve vakıf malı kavgası sokaklara taştı. Tarikatın Semerkand kolunun başındaki Mübarek Elhüseyni, Uşak ve Alaşehir ziyaretlerinde kendisine tepkili müritlerin “Binlerce kişinin hakkını yediniz” pankartlarıyla karşılandı. Rakip kardeş Saki Elhüseyni’ye bağlı Serhendi Vakfı ise olaylarla ilgisi olmadığını öne sürdü.

  2. Ali Emre Ballı’nın ölümüne ilişkin dosya İstanbul Başsavcılığı’na gönderildi

    Fon soruşturmasında adı geçen Ali Emre Ballı’nın 6 Ekim’de Çekmeköy’de boş bir arazideki otomobilde ölü bulunmasına ilişkin soruşturma el değiştirdi. Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı, dosyayı yetkisizlik kararıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderdi. Soruşturma kapsamında otopsi raporu ve baz kayıtlarının istendiği öğrenildi.

  3. Sarıgül ailesine yönelik soruşturmada 15 şüpheli adliyede

    İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın Sarıgül ailesine yönelik yürüttüğü “suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama” soruşturmasında 17 şüpheli hakkında örgüt üyeliği, aklama ve rüşvet suçlamalarıyla gözaltı kararı verildi. Gözaltına alınan 15 şüpheli, emniyetteki işlemlerinin ardından İstanbul Adalet Sarayı’na sevk edildi.

  4. Jensen Huang, ABD Kongresi’nde ifade verecek

    12 Kasım’da görevinden ayrılan eski Nvidia CEO’su Jensen Huang, Çin’e yönelik ihracat kısıtlamalarının ihlal edildiği iddiaları kapsamında Temsilciler Meclisi komitelerinde kapalı oturumda ifade vermeyi kabul etti. Bilgiyi Çin Özel Komitesi Başkanı John Moolenaar CBS News’e doğruladı.

  5. Fatih Altaylı, HABAŞ patronunu savundu

    Fatih Altaylı, 19 işçinin hayatını kaybettiği HABAŞ Aliağa fabrikasındaki patlamaya ilişkin yazısında, medyanın Başaran’a linç kültürüyle yaklaştığını öne sürdü. Başaran’ın yalıda ev hapsine ilişkin eleştirilere tepki gösteren Altaylı, "Türkiye’nin en zenginlerinden biri gecekonduda mı kalsın?" dedi.

  6. Akit TV’de yerel seçimlerin kaldırılması çağrısı yapıldı, 12 Eylül övüldü

    Akit TV’de yayınlanan “Erkan Tan ile Konuşalım” programında konuk Ece Sevim, belediyelerin neden siyasi partilerce yönetildiğini anlamadığını söyleyerek yerel seçimlerin kaldırılmasını önerdi. Sunucu Erkan Tan da 12 Eylül darbesiyle belediye başkanlarının görevden alınıp yerlerine kaymakam atanmasını örnek göstererek bunun “müthiş bir hizmet” olduğunu öne sürdü.

  7. ABD, Ortadoğu’ya üçüncü uçak gemisini gönderiyor

    New York Times’ın bir askeri yetkiliye dayandırdığı habere göre, USS Theodore Roosevelt uçak gemisi birkaç gün içinde Ortadoğu’ya ulaşarak bölgedeki diğer iki ABD uçak gemisine katılacak. Sevkiyat, Trump’ın Washington’un artık Tahran’la bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını söylemesinin ardından geldi. Pentagon ve CENTCOM’dan henüz resmi açıklama yapılmadı.

  8. Arhavi’de KYK yurdunda 300 öğrenci üç haftadır soğukta

    ANKA’nın haberine göre, Artvin’in Arhavi ilçesindeki KYK’ye bağlı Nedime Lütfiye Günal Öğrenci Yurdu’nda üç haftadır kaloriferler yanmıyor, yurtta kalan yaklaşık 300 üniversite öğrencisi sıcak suya erişemiyor. Elektrikli ısıtıcı kullanımına izin verilmeyen yurtta öğrenciler, vize haftasında battaniyelere sarılarak ders çalıştıklarını söylüyor.

  9. Eğitim-İş Genel Başkanı Kadem Özbay, YENİ Parti PM’ye seçilince görevinden ayrıldı

    Eğitim-İş, YENİ Parti Parti Meclisi üyeliğine seçilen Genel Başkan Kadem Özbay’ın genel başkanlık görevinden ve sendika üyeliğinden ayrıldığını duyurdu. Sendika, kamu emekçilerinin siyaset yapma hakkını savunduğunu belirterek Özbay’a teşekkür etti. Sendikanın tüzük gereği yeni görev dağılımına gideceği bildirildi.

  10. Sıradaki NATO zirvesi Arnavutluk’ta

    NATO, bu yıl Türkiye’de düzenlenen zirvenin ardından bir sonraki zirvenin Arnavutluk’ta yapılacağını duyurdu. Zirvenin tarihi henüz belirlenmedi; Arnavutluk Başbakanı Edi Rama toplantının 2028'de yapılabileceğini söyledi. ABD'nin zirvelerin iki yılda bir düzenlenmesini istediği belirtildi.

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓