Türkiye'de milyonlarca emekçi için çalışmak artık barınmaya yetmiyor. Gençler açısından ev sahibi olmak neredeyse ulaşılmaz bir hedefe dönüşürken yüksek kiralar, düşük ücretler ve güvencesiz çalışma koşulları insan olmaya yaraşır bir yaşam kurmanın önündeki en büyük engellerden birini teşkil ediyor. Bir yanda konut üzerinden rantla servet biriktirenler, diğer yanda ise yaşamının giderek daha büyük bölümünü yalnızca barınabilmek için harcamak zorunda kalan milyonlar var.
Türkiye'de barınma krizi, kuşkusuz yalnızca kiraların yükselmesinden ibaret değil. Ücretlerin erimesi, sermayenin ve dolayısıyla mülkiyetin belirli ellerde yoğunlaşması ve kentlerin emekçilerin ihtiyaçlarından çok sermayenin talepleri doğrultusunda şekillenmesi, krizi giderek daha bütüncül olarak derinleştiriyor.
AKP iktidarı boyunca inşaat sektörünün ekonomik büyümede üstlendiği rol, konutun bir barınma hakkından çok yatırım ve rant aracına dönüşmesiyle birlikte değerlendirilmeyi gerekli kılıyor.
2026 yılında net asgari ücret 28 bin 75 lira olarak belirlenirken BETAM'ın Ekim 2026 verilerine göre İstanbul'da kiralık konut ilanlarının ortalama metrekare fiyatı 460 liraya ulaştı. Bu rakam üzerinden 100 metrekarelik bir evin aylık kirası ortalama 46 bin lirayı buluyor. Başka bir ifadeyle, tek bir asgari ücretlinin bütün gelirini kiraya ayırması bile böyle bir konutta yaşamasına yetemiyor.
Üstelik açıklanan enflasyon rakamları da emekçilerin yaşadığı geçim sıkıntısının boyutları üzerine tartışmaları beraberinde getiriyor. Ekim 2026'da TÜİK yıllık enflasyonu yüzde 29,77 olarak açıklarken Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) aynı dönemde yüzde 45,12 hesapladı. İki kurum arasındaki belirgin ayrışma resmi göstergelerin güvenirliğine ilişkilerin soruların daimi olarak gündemde kalmasını beraberinde getiriyor. Kaldı ki, TÜİK verilerinde dahi konut, su, elektrik ve yakıt grubundaki yıllık fiyat artışının yüzde 40'ı aşması, temel ihtiyaçların ücretler üzerindeki baskısını açıkça ortaya koyuyor. Nihayetinde bu iki kurumun verilerinin ortalaması alındığında bile söz konusu durumun emekçiler açısından vehameti çok açık bir biçimde kendisini gösteriyor.
TEPAV'ın araştırmasına göre 2025 yılında kira ve diğer konut giderleri düşüldüğünde kiracıların yüzde 37,2'si yoksulluk sınırının altında kalıyor. Barınma harcamaları emekçilerin gelirlerinin büyük bir paydasını eritirken, beslenme, sağlık, eğitim ve sosyal yaşam için ayırabileceği kaynakları da azaltıyor.
Ancak mesele konut üretiminin yetersizliğine indirgenemeyecek kadar kapsamlı. TEPAV'ın TÜİK verileri üzerinden yaptığı hesaplamaya göre 2024 yılında hanelerin yalnızca yüzde 16,7'sini oluşturan birden fazla konut sahibi haneler, hanehalklarının sahip olduğu konutların yüzde 47,1'ini elinde bulunduruyor. En yüksek gelirli yüzde 20'lik kesim ise toplam kira gelirinin yüzde 62,2'sini elde ediyor. Bu tablo, birileri için barınmanın giderek ağırlaşan bir gider, başkaları içinse önemli bir servet biriktirme aracı olduğunu somut olarak gösteriyor.
Barınma krizinin emekçiler açısından bir başka sonucu da zaman kaybı. İş olanaklarının yoğunlaştığı kent merkezlerinde kiraları karşılayamayanlar, daha ucuz konut bulabilmek için kentin çeperlerine yöneliyor. Böylece kira yüküne ulaşım masrafları ve yollarda geçen saatler ekleniyor. Günde iki saatini işe gidip gelerek geçiren bir çalışan, haftada on saatini, yani bir iş gününden fazlasını, ücret almadan işine ulaşmak için harcıyor.
Üniversite kapısından barınma krizine
Geleceksizliğin en belirgin hissedildiği kesimlerden bir diğeri gençler. Üniversiteyi kazanmak artık barınma sorununu doğrudan beraberinde getiriyor.
Gençlik ve Spor Bakanlığının Kasım 2026 açıklamasına göre KYK yurtlarının kapasitesi 1 milyon yatağı aşmış, 2026-2027 döneminde başvuran öğrencilerin yaklaşık yüzde 96'sı yerleştirilmiş durumda. Ancak yaklaşık 4 milyon örgün yükseköğretim öğrencisiyle karşılaştırıldığında kamusal yatak kapasitesinin sınırlılığı dikkat çekiyor. Tüm öğrencilerin yurda ihtiyaç duymadığı gerçeğiyle birlikte özellikle büyükşehirlerdeki kapasite dağılımı, barınma sorununun önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.
Kamu yurtları dışında kalan öğrenciler yüksek kiralarla, özel yurt fiyatlarıyla veya vakıf ve derneklerin sunduğu barınma olanaklarıyla karşı karşıya kalıyor. 2026 yılında İstanbul'daki özel yurt fiyatları üzerine yapılan araştırmalarda aylık ücretlerin 15 bin liradan başlayarak bazı odalarda 76 bin liraya kadar çıktığı görülüyor. Buna karşılık lisans öğrencilerine verilen KYK bursu yalnızca 4 bin lira.
Özel yükseköğrenim yurtları üzerine yapılan araştırmalarda ise incelenen 225 bin yataklık kapasitenin en az 40 bininin tarikat bağlantılı kuruluşlarda bulunduğu tespit edildi. Kamusal barınma olanaklarının öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamadığı koşullarda, gençlerin ekonomik güçlükler nedeniyle denetlenmeyen ve ne tür bir barınma olanağı sunduğu bilinmeyen şaibeli yurtlara bağımlı hale gelebiliyor.
Üstelik eğitimden sonra da tablo köklü biçimde değişmiyor. Eylül 2026'da resmi verilere göre, aktif iş arama sürecinde olan ve henüz iş bulabilme umudunu kesmemiş gençler için işsizlik oranı yüzde 14,8 düzeyindeyken çalışan gençler açısından da ev sahibi olmak neredeyse imkansız. İstanbul'da ortalama satılık konut ilan fiyatları üzerinden hesaplanan 100 metrekarelik bir evin bedeli yaklaşık 6,8 milyon liraya ulaşıyor. Bir asgari ücretlinin hiçbir harcama yapmadan bu parayı biriktirmesi yaklaşık 20 yıl sürüyor.
Barınma krizi sınır tanımıyor
Söz konusu barıma krizi yalnızca Türkiye'ye özgü değil, daha bütünlüklü bir biçimde doğrudan sistemin yapısal krizlerinden biri haline gelmiş durumda. Almanya'da 2025 yılında nüfusun yüzde 11,2'si gelirinin yüzde 40'ından fazlasını konut giderlerine ayıran hanelerde yaşarken üniversite eğitimi gören öğrencilerin benzer biçimde gerek yurt gerekse de barına ihtiyacını karşılayabileceği nitelikli bir ev bulabilmesinin ne kadar zor olduğu biliniyor. İngiltere'de ise 2024-2025 verilerine göre 16-34 yaş grubundaki özel sektör kiracısı haneler gelirlerinin ortalama yüzde 36'sını kiraya harcıyordu. Ölçümler farklı olsa da kapitalizmin merkez ülkelerinde de barınmanın özellikle gençler ve emekçiler açısından ciddi bir yük oluşturduğu görülüyor.
Türkiye'de yüksek enflasyon, düşük ücretler, gelir eşitsizliği ve AKP döneminin rant merkezli kentleşme politikaları krizi özgün biçimlerde ağırlaştırıyor. Ancak farklı ülkelerde ortaya çıkan benzer sorunlar, konutun temel bir insan ihtiyacı olmasına rağmen piyasa içinde kar ve servet birikiminin konusu haline gelmesindeki daha kapsamlı çelişkiye işaret ediyor.
Dolayısıyla ortada insanların ev sahibi olamamasından çok daha derin bir sorun var. Konut sorunu, çalışmasına rağmen barınamayanların, okuyabilmek için yüksek bedeller ödeyenlerin, daha düşük kira uğruna yaşamından saatler kaybedenlerin giderek ortaklaşan bir deneyimini ifade ediyor.
Bir tarafta sürekli büyüyen kentler, yükselen binalar ve konut üzerinden biriken servet; diğer tarafta bu kentleri emeğiyle ayakta tutmasına rağmen içinde yaşayacak bir yer bulmakta zorlanan milyonlar.
Barınma krizi, tam da bu nedenle emeğin, mülkiyetin ve toplumsal kaynakların nasıl bölüşüldüğünü ifade eden bütüncül bir kriz olarak karşımıza çıkıyor. Gençlere sunulan geleceksizlik ise bu krizin en görünür sonuçlarından biri.