ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım’da Fox News’e yaptığı açıklamada, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile aylar önce anlaştıklarını ve İsrail’e yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık finansmanın yıl sonunda durdurulacağını söylemişti. Trump, İsrail’in artık bu desteğe ihtiyaç duymadığını savunmuştu.
Ancak İsrail’in önde gelen haber sitelerinden Ynet’in Itamar Eichner imzalı haberine göre, ABD ile İsrail arasında müzakere edilen yeni askeri yardım anlaşması farklı bir takvim öngörüyor. Mevcut anlaşma 2028’e kadar yürürlükte kalırken, görüşülen yeni çerçeve doğrudan askeri yardımın 2028 sonrasında beş yıl daha sürmesini içeriyor.
Henüz kesinleşmeyen anlaşmanın müzakerelerini, ABD tarafında Dışişleri Bakanı Marco Rubio adına çalışan temsilciler, İsrail tarafında ise Savunma Bakanlığı ve Vaşington Büyükelçiliği yetkilileri yürütüyor. Taraflar, yeni mutabakatı yıl sonuna kadar, yeni Kongre ocakta göreve başlamadan önce tamamlamayı hedefliyor.
Kesinti yıllık tutarda değil, sürede
Ynet’in aktardığı müzakere çerçevesinde, İsrail’e sağlanan yıllık doğrudan askeri finansmanın belirgin biçimde azaltılması öngörülmüyor. Mevcut anlaşmadaki yıllık 3,3 milyar dolarlık desteğin, 2028 sonrasında da benzer düzeyde sürdürülmesi görüşülüyor. Değişiklik, yardımın yıllık miktarından çok taahhüt edilen süreyi kapsıyor.
On yıllık bir programda toplam 33 milyar dolara ulaşan doğrudan finansman, yeni dönemin beş yılla sınırlandırılması halinde yaklaşık 16,5 milyar dolar olacak. Dolayısıyla “paketin yarıya indirilmesi”, İsrail’e her yıl aktarılacak kaynağın yarıya düşmesi anlamına gelmiyor. Görüşülen plana göre beş yıllık dönemin sonunda anlaşmanın süresi dolacak. Ancak bu durum, yeni bir anlaşma ile İsrail'e yardımın sürdürülmesinin önünde engel değil.
Bu finansman, İsrail’in ABD savunma şirketlerinden silah, askeri teçhizat, savaş uçağı, helikopter ve mühimmat satın almasını sağlıyor. Böylece yardımın önemli bölümü Amerikan savunma sanayisine geri dönüyor.
Doğrudan askeri finansmanın dışında tutulan ortak füze savunması desteğinde ise artış gündemde. Mevcut anlaşmada yıllık 500 milyon dolar ayrılan bu kalem; Demir Kubbe, Davud’un Sapanı ve Arrow gibi sistemlerin araştırılması, geliştirilmesi ve üretimini kapsıyor. Ynet’e göre füze ve insansız hava aracı tehditleri gerekçe gösterilerek bu kaynağın artırılması bekleniyor; ancak yeni tutar henüz belirlenmiş değil. Bu nedenle doğrudan yardım paketindeki küçülme, ABD’nin bütün askeri destek kalemlerinin aynı oranda azalacağı anlamına gelmiyor.
Kongre engeli?
Yeni mutabakatın yıl sonuna kadar tamamlanmak istenmesi, yardımın geleceğini Kongre’deki siyasi dengelerle de ilişkilendiriyor. Ynet’e göre İsrailli yetkililer, yeni Kongre ocakta göreve başlamadan anlaşmaya siyasi destek sağlamayı hedefliyor. Ancak iki yönetimin uzlaşması, finansmanın kesintisiz aktarılmasını tek başına güvence altına almıyor: Mutabakat Senato’nun onayına tabi olmasa da yardım ödeneklerinin her yıl Kongre’den geçmesi gerekiyor.
İsrail tarafındaki endişe, yalnızca 2028 sonrasında başlayacak yeni dönemle sınırlı değil. Habere göre yeni Kongre’nin mevcut anlaşma kapsamındaki yardımları da geciktirebileceği değerlendiriliyor. Ynet’in aktardığına göre Kongre'deki kimi Demokratlar, Netanyahu’nun İsrail’in siyasi yüzü olarak kalmasının desteği zorlaştırabileceği uyarısında bulunuyor.
Buna karşılık bazı Kongre üyeleri, finansmanın ABD’li savunma şirketlerine sipariş ve istihdam olarak dönmesi nedeniyle kesintiye mesafeli yaklaşıyor. Dolayısıyla yardım tartışmasında İsrail’e ilişkin siyasi tutumların yanında Amerikan savunma sanayisinin ekonomik çıkarları da etkili oluyor.
Seçim hesabı
Trump’ın yardımın yıl sonunda kesileceği açıklaması, Ynet’e göre İsrailli müzakerecilerde de şaşkınlık yarattı. Haberde görüşüne başvurulan üst düzey bir İsrailli yetkili, çıkışı ağırlıklı olarak ABD iç siyasetine yönelik bir hamle olarak değerlendirdi.
Yetkiliye göre Trump, Michigan’daki Cumhuriyetçi Senato adayı Mike Rogers’ın, İsrail’e yardımları eleştiren Demokrat rakibi Abdul El-Sayed karşısında elini güçlendirmeyi amaçlıyordu. Ancak seçimi El-Sayed kazandı.
Müzakereler henüz sonuçlanmış değil. Bununla birlikte Ynet’in aktardığı çerçeve, Trump’ın ilan ettiği yakın vadeli kesinti takvimini yalanlıyor. Görüşülen plan, doğrudan yardımın yıllarca devam etmesini ve sonrasında sona ermesini öngörürken, ortak füze savunması finansmanının artırılmasını içeriyor.
