Köşe Yazısı

Fon balonu nasıl patladı?

20:55 6 dk okuma

Kapitalizmin yarattığı finansallaşma, para babalarının servetlerine servet katarken, zenginleşme veya tasarruflarını koruma hayali kuran milyonları küçük balık haline getirmeye devam ediyor.

Son olarak Türkiye’deki fon skandalı, 131 yatırım fonunun tasfiye edilmesine yol açtı. Kriz yaklaşık 515 bin yatırımcıyı ve 800-900 milyar TL civarında bir varlık büyüklüğünü etkiledi.

Sıcak paraya ve finansallaşmaya bağımlı hale getirilen Türkiye ekonomisinde, hisse senedi piyasasının ve iktidara yakın şirketlerin büyümesi için bu balona göz göre göre izin verildiği ise açık. Yani geliyorum diyen bir kriz aylarca beklendi ve işin sonunda kamu kesimi ve yüzbinlerce kişi zarara uğratıldı.

Fon piyasasına neler oldu?

Öncelikle fon piyasasında neler olduğunu anlamak için serbest fon (hedge fon) kavramını anlamak gerekiyor. Serbest fon, portföy sınırlamalarının ve yatırım stratejilerinin esnek olduğu, yalnızca ‘nitelikli yatırımcı’lara sunulan bir yatırım fonu türü. Burada nitelikli yatırımcı kavramına da dikkat çekmek gerekiyor.

Türkiye’de serbest fonlara yatırım yapabilmek için gereken en temel kriter olan nitelikli yatırımcı finansal varlık sınırı, 2006’dan itibaren tam 19 yıl boyunca 1 milyon TL olarak uygulandı. Yani ilk çıktığında ciddi bir servet sahibi olmayı gerektiren nitelikli yatırımcı sınırı, enflasyonist ortama rağmen değiştirilmediği için orta gelir grubunu kapsayacak bir hale geldi. Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) 19 Aralık 2025 tarihindeki köklü düzenlemesiyle bu sınır 10 katına çıkarılarak 10 milyon TL'ye yükseltti. Ancak öncesinde bu fonlarda yatırımcı olanların hakları korundu. Öte yandan sosyal medyaya yansıyan aktarımlara göre, pek çok kişinin daha düşük rakamlarla işlem yapmasına da izin verildiği ortaya çıktı.

Son olarak tartışmalara konu olan ve SPK'nın tasfiye kararı verdiği 131 fonun ezici bir çoğunluğunun da serbest son statüsünde olduğunu söylemek gerek. Aynı şekilde Tera’nın meşhur TLY fonu da Türkiye’deki sermaye piyasası mevzuatına göre bir "Serbest Şemsiye Fon" yapısında.

Fonlar nasıl ponzi haline geldi?

Peki hem Tera hem diğer yatırım fonları nasıl bir ponzi ve soygun aracı haline dönüştü?

Tera Yatırım Menkul Değerler A.Ş. hisseleri 2025 yılı içinde yüzde 3000 üzerinde prim yaparken yılı yüzde 2000 üzerinde bir kazançla kapatmıştı.

Grubun fon yönetimi tarafındaki bazı fonlar da elde ettiği olağanüstü getiriler nedeniyle uzun bir süredir finans camiasının gündeminde yer alıyordu. Bu fonlar arasında en çok dikkat çeken ise grubun amiral gemisi konumundaki fonu Tera Portföy Birinci Serbest Fon (TLY) oldu. Fon 2025 yılında yüzde 17.000’in üzerinde getiri sağladı. Fonun son üç yıldaki getirisi ise yüzde 67.000’in üzerinde.

Peki bu fon nasıl bu kadar getiri elde etti? Tera’nın temel stratejisi, milyarlarca lirayı birbiriyle ilişkili şirketlerden oluşan dar bir çevreye aktarma ve bu pozisyonları borç alınan nakit parayla artırma şeklindeydi. Kayıtlarda, üç yıl öncesine kadar fonun varlıklarının yüzde 99’unu Tera Yatırım hisselerinde tuttuğu görüldü.

Bu sırada Eski Ulaştırma Bakanlığı bürokratı ve DYP milletvekili Oğuz Tezmen’in oğlu olan ve kamuoyuna sıfırdan zenginleşme hikayeleri anlatan Emre Tezmen, Tera’nın başarısının kendi yatırım stratejilerinden kaynaklandığını savunuyor ve şirketi “Türkiye’nin Goldman Sachs’ı” haline getirme amacını dile getiriyordu.

Öte yandan anormal getiriler aylar önce finans dünyasının gündemine girmeye başladı. Nisan ayında ABD’li finans ajansı Bloomberg’te yayımlanan bir makalede konuya dikkat çekilmiş ve Tera’nın borçlarını vurgulamıştı.

Ayrıca şirketin geçen yıl yoğun biçimde borçlandığı da bilançolarında yer alırken aracı kurumun borçlarının 2025 sonunda 59,8 milyar liraya yükseldiği, bir yıl önce bu rakamın 132 milyon lira seviyesinde bulunduğu görülmüştü.

Nisan’da yayımlanan Bloomberg makalesinin ardından uluslararası endeks sağlayıcı MSCI, haziranda yaptığı yıllık değerlendirmede Türkiye'yi bu şüpheler üzerinden özel gündem maddesi yaptı. S&P Dow Jones Indices ise temmuzda Türkiye'yi statü düşürme izleme listesine aldı.

Tera stratejisinin en dikkat çekici örneklerinden biri kuşkusuz Destek Finans Faktoring olmuştu. Tera’nın bankacılık ekibi, şirketi 2025’te halka arz etti ve Tera fonu bu şirketin hisselerinde anormal bir pozisyon aldı. Böylece Destek Finans hisseleri, halka arzın ardından geçen 18 ay içinde yüzde 4700’ün üzerinde getiri elde etti ve borsa İstanbul’un en değerli şirketlerinden biri haline geldi.

Balon şişiyor

Tera’nın halka arzına öncülük ettiği Vişne Madencilik’te de benzer şeyler yaşandı. Hisse, halka arzdan kısa süre sonra yüzde 2100’ün üzerinde yükseldi. Ancak 2025 Temmuz ayında halka arzdan aldıkları hisseleri sattı ve bir sonraki ayda ise hisseler çok sert düştü. Hisse şu an zirve fiyatından yüzde 94 gerilemiş durumda.

Öte yandan astronomik getirileri gören yatırımcılar, sosyal medyanın ve fenomenlerin de gazı ile fonlara akın etmeye devam ediyordu. Ancak yurtdışından gelen uyarıların ardından Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) 28 Ağustos'ta serbest fonların sığ hisselerde aşırı yoğunlaşmasını engelleyen ve pozisyon azaltmalarını zorunlu kılan kuralı işleri tersine çevirdi.

SPK kuralları ilk tetiği çekerken fonlar ellerindeki hisseleri kademeli satmak zorunda kaldı. İçeri taze para girişinin durması ve yatırımcıların kârlarını realize etmek ve paralarını çekmek istemesiyle bir anda yatırımcıların illüzyonu tersine döndü. Fon yöneticileri nakit yaratmak için ellerindeki sığ hisseleri satmaya çalıştı. Sığ hisselerdeki satışların artması da fiyatların hızla gerilemesine neden oldu.

Serbest yatırım fonlarında başlayan kriz burası ile sınırlı kalmadı. Düşük riskli olarak kabul edilen bazı para piyasası fonları da şirketlerin kurdukları ponzi sistemi nedeniyle bu sorunlardan etkilendi. Bazı şirketlerin ters repo işlemleri yoluyla para piyasası fonlarından finansman sağlaması krizin para piyasası fonlarına yayılmasına neden oldu.

Peki burada sistem nasıl işliyordu? TLY’nin de aralarında bulunduğu bazı spekülatif fonlar, eldeki nakdi yüksek faizle kendileri ile bağlantılı bazı kurumlara borç vermiş ve karşılığında hisse senedini teminat olarak almıştı. Ancak borsada hisseler çakılınca bu teminatlar değerini kaybetti, borçlular parayı geri ödeyemedi ve fona hücum eden yatırımcıların parası zamanında ödenemeyerek likidite krizi patlak verdi. Böylece fonlar temerrüde düşmüş oldu.

Ardından SPK ve TCMB çeşitli önlemler aldığını açıkladı. Bazı fonlar tasfiye edilirken bir kısmı da işleme kapatıldı. Tüm bunların sonucunda yüzbinlerce yatırımcı ciddi zararlarla bu işten çıkmak zorunda kaldı. Tasfiye kararı verilen fonların toplam büyüklüğü ise 18 milyar doların üzerinde.

Ayrıca; Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus ve Bulls Portföy tarafından kurulan ve TEFAS’ta işlem gören tüm yatırım fonlarının alım-satım işlemleri kapatılmış durumda.

Finans şirketlerinin dikkat çeken bağlantıları

Buraya kadar yaşanan finansal gelişmeleri basit bir dille özetlemeye çalıştık. Ancak işin bu noktalara gelmesi sadece teknik bir finansal problemi değil, karanlık siyasi ilişkilerin ve birtakım usulsüzlüklere bir yerlerde göz yumulduğun da göstergesi.

Öncelikle tasfiye listesine alınan fon şirketlerinin yönetimlerinde kamuda görev almış ve AKP ile bağlantılı kişilerin olduğunu söylemek gerek.

Tera Portföy'ün yönetim kurulunda ise eski Cumhurbaşkanlığı Akademik İstişare Konseyi üyesi olan rektör Prof. Dr. Emre Alkin gibi isimler de yer alıyor. Tera Yönetim Kurulu Üyesi Abdülkadir Özkan da çeşitli kamu kurumlarında bürokratlık yapan 2015 yılında ise Başbakan Danışmanı olan bir isim. Aynı şekilde Tera Holding patronu Emre Tezmen’in fonların batışının ardından yaptığı açıklamada, durumu "küresel vesayet odaklarının milli iradeye yönelik spekülatif bir atağı" olarak nitelendirmesi de sırtını kimlere yaslamaya çalıştığını gösteriyor.

Benzer şekilde fonda parası olmasa da fonların yatırım yaptığı Özata Denizcilik hisselerinde içeriden bilgi ticareti (insider trading) yoluyla 2,2 milyar lira para kazanması ve bu nedenle AKP MKYK’dan çıkartılması da son günlerin önemli gelişmeleri arasında yer aldı. AKP Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı’nın oğlu Mustafa Yazıcı da benzer şekilde fon skandalına karışan isimler arasında kendine yer buldu.

Kapatılan bir diğer şirket olan Atlas Portföy'ün yönetim kadrolarında eski Hazine ve Maliye Bakanlığı bürokratlarının yer alması, şirketlerin Ankara'daki karar mekanizmalarıyla olan doğrudan temasının göstergesi.

Tüm bunlara rağmen, AKP kurmayları 'hem suçlu hem güçlü' dedirtecek cinsten çıkışlarda bulunmaya başladı. AKP kanadından yapılan açıklamalar, iktidar medyası aracılığı ile 'yolsuzlukla mücadele' algısı oluşturularak servis edildi.

Hayal satılan kitleler soyuldu

Öte yandan piyasada borsayı ayı piyasasına sokacak kadar büyüyen çalkantılar, kapitalizmdeki finansallaşmanın getirdiği krizi de gözler önüne sermiş oldu. Yüksek enflasyonun, yoksullaşmanın, güvencesizliğin ve geleceksizliğin hüküm sürdüğü bu sistemde yıllardır geniş kitlelere de kriptolar, hisse senetleri ve yatırım fonları gibi enstrümanlarla zenginleşme hayali satılıyor. Sosyal medyadaki ‘finans fenomenleri’nin ve sözde uzmanların çağrıları da zengin olma hayalini satın almaya hazır yüz binleri peşinden sürüklüyor. Fonlardaki hikâyenin sonunda ise kamu, Varlık Fonu aracılığı ile düşen piyasaya müdahale etti ve yüzbinlerce varlıkları sıfırlandı. Mehmet Şimşek’in itidalli açıklamalarına rağmen krizin başka finans enstrümanlarına yayılıp yayılmayacağı da meçhul.

Sonuçta ise kapitalizmin insanlara bireysel kurtuluş, kolay zenginleşme ve birikimlerini büyütme hayali üzerinden sunduğu çıkış yolu, milyonlarca insanı finansal balonların ve spekülasyonun küçük balıkları haline getirmiş oldu. Gerçek bir refah ise herkesin kendi başına zenginleşme yarışına sokulduğu bir düzenden değil, insanların güvenceli bir yaşam sürdüğü, üretilen zenginliğin toplumsal olarak paylaşıldığı ve kurtuluşun bireysel değil toplumsal olduğu bir düzenden geçiyor.

Kısa Kısa

  1. Menzil’de miras kavgası sokağa taştı: Mübarek Elhüseyni Uşak ve Alaşehir’de protesto edildi

    Menzil tarikatında eski şeyh Abdülbaki Elhüseyni’nin ölümünün ardından oğulları arasında başlayan miras ve vakıf malı kavgası sokaklara taştı. Tarikatın Semerkand kolunun başındaki Mübarek Elhüseyni, Uşak ve Alaşehir ziyaretlerinde kendisine tepkili müritlerin “Binlerce kişinin hakkını yediniz” pankartlarıyla karşılandı. Rakip kardeş Saki Elhüseyni’ye bağlı Serhendi Vakfı ise olaylarla ilgisi olmadığını öne sürdü.

  2. Ali Emre Ballı’nın ölümüne ilişkin dosya İstanbul Başsavcılığı’na gönderildi

    Fon soruşturmasında adı geçen Ali Emre Ballı’nın 6 Ekim’de Çekmeköy’de boş bir arazideki otomobilde ölü bulunmasına ilişkin soruşturma el değiştirdi. Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı, dosyayı yetkisizlik kararıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderdi. Soruşturma kapsamında otopsi raporu ve baz kayıtlarının istendiği öğrenildi.

  3. Sarıgül ailesine yönelik soruşturmada 15 şüpheli adliyede

    İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın Sarıgül ailesine yönelik yürüttüğü “suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama” soruşturmasında 17 şüpheli hakkında örgüt üyeliği, aklama ve rüşvet suçlamalarıyla gözaltı kararı verildi. Gözaltına alınan 15 şüpheli, emniyetteki işlemlerinin ardından İstanbul Adalet Sarayı’na sevk edildi.

  4. Jensen Huang, ABD Kongresi’nde ifade verecek

    12 Kasım’da görevinden ayrılan eski Nvidia CEO’su Jensen Huang, Çin’e yönelik ihracat kısıtlamalarının ihlal edildiği iddiaları kapsamında Temsilciler Meclisi komitelerinde kapalı oturumda ifade vermeyi kabul etti. Bilgiyi Çin Özel Komitesi Başkanı John Moolenaar CBS News’e doğruladı.

  5. Fatih Altaylı, HABAŞ patronunu savundu

    Fatih Altaylı, 19 işçinin hayatını kaybettiği HABAŞ Aliağa fabrikasındaki patlamaya ilişkin yazısında, medyanın Başaran’a linç kültürüyle yaklaştığını öne sürdü. Başaran’ın yalıda ev hapsine ilişkin eleştirilere tepki gösteren Altaylı, "Türkiye’nin en zenginlerinden biri gecekonduda mı kalsın?" dedi.

  6. Akit TV’de yerel seçimlerin kaldırılması çağrısı yapıldı, 12 Eylül övüldü

    Akit TV’de yayınlanan “Erkan Tan ile Konuşalım” programında konuk Ece Sevim, belediyelerin neden siyasi partilerce yönetildiğini anlamadığını söyleyerek yerel seçimlerin kaldırılmasını önerdi. Sunucu Erkan Tan da 12 Eylül darbesiyle belediye başkanlarının görevden alınıp yerlerine kaymakam atanmasını örnek göstererek bunun “müthiş bir hizmet” olduğunu öne sürdü.

  7. ABD, Ortadoğu’ya üçüncü uçak gemisini gönderiyor

    New York Times’ın bir askeri yetkiliye dayandırdığı habere göre, USS Theodore Roosevelt uçak gemisi birkaç gün içinde Ortadoğu’ya ulaşarak bölgedeki diğer iki ABD uçak gemisine katılacak. Sevkiyat, Trump’ın Washington’un artık Tahran’la bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını söylemesinin ardından geldi. Pentagon ve CENTCOM’dan henüz resmi açıklama yapılmadı.

  8. Arhavi’de KYK yurdunda 300 öğrenci üç haftadır soğukta

    ANKA’nın haberine göre, Artvin’in Arhavi ilçesindeki KYK’ye bağlı Nedime Lütfiye Günal Öğrenci Yurdu’nda üç haftadır kaloriferler yanmıyor, yurtta kalan yaklaşık 300 üniversite öğrencisi sıcak suya erişemiyor. Elektrikli ısıtıcı kullanımına izin verilmeyen yurtta öğrenciler, vize haftasında battaniyelere sarılarak ders çalıştıklarını söylüyor.

  9. Eğitim-İş Genel Başkanı Kadem Özbay, YENİ Parti PM’ye seçilince görevinden ayrıldı

    Eğitim-İş, YENİ Parti Parti Meclisi üyeliğine seçilen Genel Başkan Kadem Özbay’ın genel başkanlık görevinden ve sendika üyeliğinden ayrıldığını duyurdu. Sendika, kamu emekçilerinin siyaset yapma hakkını savunduğunu belirterek Özbay’a teşekkür etti. Sendikanın tüzük gereği yeni görev dağılımına gideceği bildirildi.

  10. Sıradaki NATO zirvesi Arnavutluk’ta

    NATO, bu yıl Türkiye’de düzenlenen zirvenin ardından bir sonraki zirvenin Arnavutluk’ta yapılacağını duyurdu. Zirvenin tarihi henüz belirlenmedi; Arnavutluk Başbakanı Edi Rama toplantının 2028'de yapılabileceğini söyledi. ABD'nin zirvelerin iki yılda bir düzenlenmesini istediği belirtildi.

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓