Köşe Yazısı

Yeni nedir?

10:58 4 dk okuma

Önce teoriyle başlayalım.

“Yeni”nin ne olduğu sorusu ilk bakışta kolay gibi görünen, fakat derinlemesine incelenince aslında bir nevi çözümsüzlüğe mahkum gibi duran, ciddi bir felsefi problemdir.

Sorunun kökeninde “yeni” olanın nasıl anlaşılacağı yatmaktadır. Burada bütün bir felsefe tarihi boyunca verilen cevapları, kabaca iki başlık altında toplayabiliriz.

Bu cevaplardan ilki, “yeni”yi kaçınılmaz olarak var olanın, yani eskinin ve koşulların bir uzantısına indirger. Burada ise yeniyi yeni yapan aslında sadece “zaman” boyutudur. Tıpkı bir buzdağının görünmeyen kısmının su yüzüne çıkması gibi, “yeni” denilen şeyde aslında yeni olan bir şey yoktur.

İkinci cevaplar kümesi ise bu sorundan kaçınmak için “yeni”yi bütün somut bağlarından koparmaya çalışırken, sorunu bir metafizik probleme dönüştürür. “Yeni” adeta hiçlikten fışkırmış gibidir. Hâliyle, bu da son kertede yeninin olmadığının başka bir kabulüdür.

“Yeni”yi kavramaya yönelik bence en makul görüş ise probleme daha diyalektik bir kavrayışla yaklaşmaktır.

Yine kabalaştırmak pahasına özetleyecek olursam, yeniyi kavramak için diyalektik biçimde ele alınan organik bir “bütünlük” kavramını çıkış noktası alabiliriz. Bu kavrayışa göre bütünlük, kendisini oluşturan parçaların basit toplamından ibaret değildir. Zaten o yüzden, bütünü parçaların bir toplamından ibaret gören ve parçalarla ilgilenen klasik görüşler bir çözümsüzlüğe mahkumdur.

Bütünde asıl dikkat edilmesi gereken şey onun bir “bütün olarak örgütlenmesi” sürecidir. Bütünün içerdiği unsurlar ile mantığı arasındaki topyekûn bağlantı, bize farklı bir kavrayış biçimi sunar. [1] O hâlde bu anlamda bir “bütünlük” kavrayışı, örgütlenme sürecinde “beliren” durumu, aynı anlama gelmek üzere “yeni”yi kavramamıza olanak tanıyabilir.

Yine bununla bağlantılı olarak, bu “bütünlüğü” süreklilik ve sıçramalarla bir arada düşünmek de faydalıdır. Böylece nicelik, nitelik ve eşik değer gibi kavramlar aracılığıyla “yeni”nin ortaya çıkışını düşüncede yeniden üretebiliriz.

Elbette bir de bütün bunları kesen tarihsellik boyutu vardır. Her ne oluyorsa uzay boşluğunda değil, somut süreçlerde gerçekleşiyordur ve bu anlamda bir tarihi vardır.

…

Toplumların tarihinde de “yeni” genellikle iyi anlamlar çağrıştırır. Çünkü bir anlamda değişim demektir ve mevcut hâlinden memnun olmayan büyük kitleler açısından değişimden daha umut vadeden başka bir kavrama pek rastlanmaz.

İnsanlığın son iki yüz yılı, özellikle de kapitalizmin doğuş süreci, toplumsal ilerlemenin daha önceki süreçlere göre muazzam boyutlara ulaştığı “yeni” bir durum yarattı. Dolayısıyla “yeni” kavramı da “ilerleme” ve “değişim”i birlikte çağrıştıran bir muhtevaya kavuştu. Hâliyle burjuva devrimlerinin yarattığı büyük altüst oluşun iki ana eğilimi, “yeni”ye bakışta da kendini gösterdi; ya “yeni” ne olursa olsun son tahlilde iyi bir şeydi ya da tüm musibetlerin kaynağıydı…

Elbette muhafazakâr tepkilerin soykütüğü bu yazının konusunun dışında kalıyor. O yüzden ilk taraftan devam edelim.

Kavramlar boşlukta süzülmezler. Somut tarihsel süreçlerde oluşurlar ve yine somut mücadelelerden sürekli olarak etkilenirler. Örneğin, “ilerleme” ve “devrim” gibi kavramlar sayısız mücadelenin ve tarihsel birikimin ardından toplumların nezdinde “olumlu” bir veçheye bürünmüştür. Bunun geri döndürülmesi ise bir yerden sonra pek mümkün değildir. Olsa olsa kavramın işaret ettiklerine müdahale edilebilir. Burjuvazinin gericileşmeye başladığı dönemden itibaren egemenlerin başlıca stratejilerinden birinin bu olduğu söylenebilir.

“Yeni”nin de başına gelen budur aslında. Topluma “yenilik”, “ilerleme” veya “devrim” veremeyen düzen, bu kez sahte gösterenleri bu ambalajlarla topluma sunmaya çalışmıştır. Düzen siyasetçilerinin, özellikle de kriz anlarında, hoyratça bu sözleri kullanmaya yönelik ilgileri de bunu gösteriyor.

Neoliberalizm olarak mimlenen, kabaca son 50 yıldır yaşadığımız dönem ise belki de bunun ayyuka çıktığı dönemlerden biri olarak kabul edilebilir. Sermayenin sınırsız talanı her yerde kendini gösterirken, elbette emekçilerin düşünce süreçlerine de olumsuz müdahalede bulunması gerekirdi. Bu dönemde her şeye “yeni” denilmeye başlandı. Her şey yeniydi, yani aynı anlama gelmek üzere, hiçbir şey yeni değildi.

…

Meramımızı yeterince anlattığımıza göre günümüze gelebiliriz.

Yazının, adına kendisinin de henüz karar veremediği bir düzen partisinden, yani Yeni Parti’den hareketle yazıldığı anlaşılmış olmalı.

Fakat buraya kadar yazılanlar, Yeni Parti’nin aslında yeni olmadığını söylemek için yazılmadı. Çünkü böyle bir iddia, düzen cephesinin bir bütün olarak sanki yeni yaratabildiği gibi bir yanılsamaya yol açıyor. Yukarıda değinmeye çalıştık, düzen zaten çok uzun bir süredir yeni yaratamıyor, yaratamaz.

Fakat Yeni Parti örneğinde de gördüğümüz gibi, artık “sahte yeni” yaratma kapasitesini de yitirmiş durumda. Emperyalist-kapitalist sistemin genel krizi ve bunun ülkelerin iç krizleriyle oluşturduğu grift yapı, hem Türkiye’de hem de başka pek çok yerde, düzen siyasetinin topluma “yeniymiş gibi görünen” bir doğrultu bile sunamamasına yol açıyor. Düzen tarafının aktörlerine ise sadece toplumun aklıyla alay etmek kalıyor.

Bunun ağır sonuçları olacağını onlar bilmiyor olabilir ama biz biliyoruz.

“Yeni” ise başka bir yerde, eskinin boşluklarında mayalanıyor, yan yana geliyor, güç biriktiriyor.

Bütün çabamız, her şeyi değiştirecek bu “yeni”yi kuvveden fiile çıkarmak için.

Notlar:

[1] Lucien Seve, “Belirmenin Diyalektiği”, Yeni Yüzyılda Diyalektik içinde, der. Bertell Ollman - Tony Smith, Yordam Kitap, İstanbul, 2013, s. 137.

Kısa Kısa

  1. Emekli Albay Orkun Özeller Kastamonu'da gözaltına alındı

    Kitap fuarı için gittiği Kastamonu'da emekli Albay Orkun Özeller sabaha karşı gözaltına alındı. Avukatı Doğukan Kozan'a göre gözaltının gerekçesi X'teki bir paylaşım. İzmir Cumhuriyet Başsavcılığının başlattığı soruşturmada Özeller hakkında Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 217/A maddesi kapsamında "halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma" suçlamasıyla işlem yapılıyor. Özeller, Eylül 2025'te Devlet Bahçeli'ye yönelik paylaşımları nedeniyle tutuklanmış, sonra beraat etmişti.

  2. François Ruffin: Le Pen'in kazanma riskine karşı çekiliyorum

    François Ruffin, Fransa'da 2027 cumhurbaşkanlığı seçimi için adaylıktan çekildi. Boyun Eğmeyen Fransa'dan (LFI) ayrılıp kendi partisini kuran Ruffin, aşırı sağcı Ulusal Birlik (RN) adayı Marine Le Pen'e karşı daha güçlü bir blok oluşturmak istediğini söyledi. Anketler, ilk turda yarışın Le Pen ile LFI adayı Melenchon arasında geçeceğini gösteriyor.

  3. Belçika'da kemer sıkmaya karşı ulusal grev: Tüm uçuşlar iptal

    Hükümetin kemer sıkma politikalarına karşı Belçika'da yarın ülke çapında grev yapılacak. Üç büyük sendikanın çağrısıyla düzenlenen eylem, Başbakan Bart De Wever hükümeti göreve geldiğinden bu yana 11'inci ulusal grev olacak. Hava trafik kontrol kurumu Skeyes, eyleme katılacak personel nedeniyle hava trafiğini 07.00-21.00 arasında durduracak.

  4. DEM Parti heyeti, Öcalan'la görüşmek için İmralı'ya gitti

    Abdullah Öcalan'la görüşmek üzere DEM Parti İmralı Heyeti bugün İmralı Adası'na gitti. Heyette Pervin Buldan, Mithat Sancar ve avukat Özgür Faik Erol var. Ziyareti partinin basın bürosu duyurdu. Heyet, Öcalan'la son olarak 13 Eylül'de görüşmüştü. Yaklaşık 10 haftalık aradan sonra yapılan ziyaretin gündemine ilişkin açıklama yapılmadı. DEM Parti Eş Genel Başkanı Tuncer Bakırhan, 17 Kasım'da Öcalan'ın yeni konutuna taşındığını ve çalışma koşullarının değiştirildiğini açıklamıştı.

  5. Pendik'te doğal gaz zehirlenmesi şüphesi: 16 kişi hastanede

    Doğal gaz zehirlenmesi şüphesiyle İstanbul Pendik'te dokuz katlı bir binada oturan 16 kişi tedaviye alındı. Anadolu Ajansının haberine göre Esenler Mahallesi Sedir Sokak'taki binadan gelen ihbar üzerine bölgeye polis, sağlık, itfaiye ve İGDAŞ ekipleri gitti. İlk incelemeden sonra dört kişi ambulansla hastaneye kaldırıldı, 12 kişi de kendi imkânıyla hastaneye başvurdu. Ekipler binayı tahliye etti.

  6. Kepez Belediyesi'ne operasyon: 10 gözaltı

    Rüşvet soruşturması kapsamında Antalya'daki Kepez Belediyesine sabah saatlerinde operasyon düzenlendi. İlk bilgilere göre aralarında belediye bürokratlarının da olduğu 10 kişi gözaltına alındı. DHA'nın aktardığına göre Belediye Başkanı Mesut Kocagöz gözaltı listesinde yok.

  7. Yunanistan ile İsrail arasında 1 milyar avroluk silah pazarlığı iddiası

    Yunan gazetesi Kathimerini, Yunanistan ile İsrail'in yaklaşık 1 milyar avroluk yeni bir silah paketi için müzakereye başladığını öne sürdü. Pazarlık üç başlığı kapsıyor: Kalamata'daki uçuş eğitim merkezinde ders saatlerinin artırılması, elektronik harp sistemleri ve uzun menzilli hassas füzeler. Habere göre Atina, Türkiye'nin "büyük ilerlemeler kaydettiği" elektronik harpte İsrail'in uygulamalarına erişmek istiyor.

  8. İran hava sahası ihlali nedeniyle Bahreyn'deki ABD üslerini hedef aldı

    Hava sahasının ihlal edildiğini öne süren İran Devrim Muhafızları Ordusu, Bahreyn'deki iki ABD üssünde Patriot hava savunma sistemlerine ait iki radarı İHA ve füzelerle hedef aldığını duyurdu. Bildiriye göre saldırı, ABD'ye ait MQ-1 ve MQ-9 tipi iki İHA'ya karşılıktı. Bildiride ihlallere kararlılıkla yanıt verileceği uyarısı da yer aldı. Bahreyn İçişleri Bakanlığı ise "potansiyel tehdit" nedeniyle halktan en yakın güvenli noktaya geçmesini istedi.

Önceki gün

  1. Araç kiralama davasında Tanju Özcan'a tahliye

    Bolu Belediyesi'ndeki araç kiralamada usulsüzlük davasında tutuklu Belediye Başkanı Tanju Özcan, Başkan Yardımcısı Gülden Özaydın, müdür vekili Basri Baytekin ve şirket yetkilisi Faruk Güner adli kontrolle tahliye edildi. Savcı tutukluluğun devamını istemişti. Duruşma 22 Mart'a ertelendi.

  2. TGRT'den iddia: 5 belediye başkanı AKP'ye geçiyor

    TGRT Ankara Temsilcisi Fatih Atik, Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Aras, Manisa Büyükşehir Belediye Başkanı Besim Dutlulu ve Bodrum Belediye Başkanı Tamer Mandalinci'nin AKP'ye geçeceğini, Menteşe ve Marmaris belediyelerinin de temasta olduğunu öne sürdü. Aras ve Dutlulu iddiaları daha önce reddetmişti.

  3. Rusya, Çin, İran ve Kuzey Kore'ye siber saldırı tehdidi

    Britanya Siber Güvenlik ve Özel Harekat Komutanı Orgeneral Rob Magowan, Rusya, Çin, İran ve Kuzey Kore'nin İngiltere'ye yönelik siber operasyonlar düzenlediğini açıkladı. Ülkesinin de karşı saldırılar gerçekleştirdiğini belirten Magowan, İngiltere'nin savaş ile barış arasında hibrit bir mücadele yürüttüğünü ve yapay zekanın yeni bir tehdit oluşturduğunu söyledi.

  4. İzmir'de otizmli çocuklara şiddet so­ruş­tur­ma­sın­da 2 tutuklama

    İzmir'in Narlıdere ilçesinde bir spor kulübünde eğitim alan otizmli çocuklara kötü muamele ve şiddet uygulandığı iddiasına ilişkin yürütülen adli süreçte, gözaltına alınan iki kulüp ortağı mahkemece tutuklandı.

  5. ABD'de 'Kocaayak' efsanesi yeniden 'hortlatıldı'

    ABD Orman Servisi, halk arasında 'Kocaayak' (Bigfoot) olarak bilinen efsanevi yaratığa ilişkin üç belgeyi kamuoyuyla paylaştı. Kurumun internet sitesinde yayımlanan dosyalar arasında, Kocaayak'a ait olduğu ileri sürülen ayak izlerinin fotoğrafları, ölçümleri ve inceleme notları da yer aldı.

  6. Ankara'da anne bozayı ve yavrusu vurularak öldürüldü

    Ankara'nın Kızılcahamam ilçesindeki Soğuksu Milli Parkı'nda, "Kar" ve "Kış" isimleriyle anılan bozayı çiftinin yavrusu, annesiyle birlikte silahla öldürüldü. Kar isimli bozayı ve yavrusunun, şehre sık sık indiği ve çöpleri karıştırdığı gerekçesiyle öldürüldüğü iddia edilirken, olayın Doğa Koruma ve Milli Parklar Müdürlüğü'nün (DKMP) onayı ve yetkililerinin katılımıyla gerçekleştirildiği öne sürüldü.

  7. İmamoğlu'ndan 'Amerikan barışına' destek açıklaması: "Hükümeti des­tek­le­mi­yo­rum ama barışı destekliyorum"

    Tutuklu bulunan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu kaleme aldığı "Yan yana" başlıklı yazısında hükümetle PKK arasındaki 'Amerikan barışı' sürecine destek açıklamasında bulundu. “Ben iktidarı desteklemiyorum, ama evet barışı ve huzuru destekliyorum” diyen İmamoğlu, demokratik güvenceler olmadan kalıcı bir barışın kurulamayacağını vurguladı.

  8. Fon vurgunu so­ruş­tur­ma­sın­da 108 kişinin mal varlığına yönelik işlem takibi

    İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca sermaye piyasalarında gerçekleştirilen işlemlere ilişkin yürütülen "fon soruşturması" sürüyor. Sermaye piyasalarında gerçekleştirilen işlemlere ilişkin yürütülen "fon soruşturması" kapsamında, 108 kişinin mal varlığı üzerinde işlem yapmaları halinde ilgili kurumlardan başsavcılığa bildirimde bulunulması istendi.

  9. CHP'den Mansur Yavaş'a yeşil ışık: Cumhurbaşkanı adaylığında kendini ancak burada ifade edebilir, kapımız açık

    CHP Ankara İl Başkanı Fahri Yıldırım, bağımsız olarak siyasi hayatına devam etme kararı alan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş'ın partiyle ilişkisinin kesilmediği savundu. Yıldırım, "Kapımız kendisine açık. Cumhurbaşkanı adaylığında ancak CHP’de kendini ifade edebilir. Çünkü CHP kamucudur, devletçidir; Mansur Bey’in dokusuna da uygun bir partidir" dedi.

  10. ABD'de sabıka bilgi veri tabanına siber saldırı

    FBI'ın federal, eyalet ve yerel kolluk kuvvetleri arasında hayati bir bağ görevi gören ABD'deki sabıka bilgi veri tabanına yönelik olası bir siber ihlali araştırdığı bildirildi. Ulusal Suç Bilgi Merkezi'ne (NCIC) bilgisayar korsanları tarafından gerçekleştirildiği düşünülen bu sızma, son aylarda yaşanan ikinci benzer ihlal niteliğinde.

  11. Marmara Üniversitesi'nin eski kampüsü lüks konut projesine dönüştü: Kira bedeli 500 bin TL'nin üzerinde

    Nişantaşı'nda bir dönem Marmara Üniversitesi İletişim ve Diş Hekimliği fakültelerinin bulunduğu yaklaşık 26 dönümlük arazi, lüks konut projesine dönüştürüldü. Cumhuriyet'ten Ufuk Sepetci'nin haberine göre, Nişantaşı Koru'da kiraya çıkarılan 4,5+1 daire için aylık 580 bin TL talep edildiği öğrenildi.

  12. Yurdun birçok bölgesinde kuvvetli yağış ve fırtına bekleniyor

    Meteoroloji Genel Müdürlüğü, 21 Kasım Cumartesi günü için kuvvetli yağış ve rüzgar uyarısı yaptı. Doğu Karadeniz, Doğu Anadolu'nun kuzeyi ve bazı illerde sağanağın kuvvetli olması beklenirken Ankara, Eskişehir ve Kırıkkale'nin kuzey ilçeleri için de uyarı yapıldı. Rüzgârın saatte 40-60 kilometre hızla esmesi bekleniyor.

  13. ABD polisinden GTA uyarısı: "Suçları gerçek hayata taşımayın"

    ABD'deki polis departmanları, oyuncuları oyundaki suçları gerçek hayata taşımamaları konusunda uyardı. Atlanta Polis Departmanından paylaşılan uyarıda, "Oyunu oynayın ama kendinizi oyuna kaptırıp hapse girmeyin. Sanal eğlenceyi gerçek hayattaki kararlarla karıştırmayın. Alkollü araç kullanma, dikkatsiz sürüş, araba hırsızlığı ve şiddet, gerçek hayatta ciddi sonuçlar doğurur. Bunları oyunun içinde tutun. Sokaklarımıza taşımayın" ifadelerine yer verildi.

  14. ABD'den 4 kişiye petrol yaptırımı

    ABD yönetimi, İran'ı hedef alan 'Ekonomik Tecrit Operasyonu'nun kapsamını genişletti. ABD Hazine Bakanlığı, İran'ın yurt dışındaki petrol satışlarının gerçekleştirilmesi ve bu satışlardan elde edilen gelirlerin tahsil edilmesinde rol oynayan 4 İran vatandaşının yaptırım listesine eklendiğini duyurdu.

✓