Milyar dolarlık sahte diploma sektörü: Dünya genelinden örnekler

Sahte diplomalar ve akademik sahtecilik, Türkiye’de olduğu gibi dünya genelinde de ciddi skandallara konu olan ve kamuoyu tepkisine yol açan bir sorun haline geldi.

17:50 3 dk okuma

Sahte diplomalar ve akademik sahtecilik, Türkiye’de olduğu gibi dünya genelinde de ciddi skandallara konu olan ve kamuoyu tepkisine yol açan bir sorun haline geldi. Yaklaşık 1 milyar dolarlık bir pazar büyüklüğüne ulaşan sahte diploma sektörü, kamu yararına hizmet etmesi gereken kurumlardan özel sektöre kadar birçok alanda yetersiz kişilere yetkinlik kazandırarak büyük bir rant kapısı haline geldi.

Sahte belgelerin bu denli yaygın şekilde üretilebilmesinin arkasında yatan temel sebeplerden biri, Türkiye dahil birçok ülkede eğitimin piyasalaştırılması temelinde yükseköğretim kurumlarının ve bu kurumların sunduğu programların akreditasyon süreçlerinin özel, üçüncü parti dernek ve ajanslara bırakılması.

Bu durum, denetim mekanizmalarının kamu yararı gözetilmeden işlemesine ve özel çıkar gruplarının paravan üniversiteler, dernekler ya da şirketler aracılığıyla sistemi istismar etmesine zemin hazırlıyor.

Türkiye’de son dönemde gündeme gelen akademik sahtecilik skandalları, resmi kurumlarla birlikte denetleyici kurumlara duyulan güveni de sarsarken, sorunun yalnızca yerel değil küresel boyutunu da gündeme taşıdı.

Türkiye’de son günlerde yaşananlara benzer, öne çıkan skandallar şu şekilde:

ABD

2024’te ABD’nin Iowa eyaletinde bir hemşirenin, Florida merkezli hemşirelik okullarından 7.600 sahte diploma sattığı ortaya çıktı. Diploma alanlardan 2.800’ünün ulusal yeterlilik sınavlarını geçerek lisanslı sağlık çalışanı olarak istihdam edildiği belirlendi.

Daha önce, 2005 yılında Liberya merkezli ve Liberya devleti tarafından desteklenen bir sahte diploma ağı, var olmayan vakıf ve üniversiteler üzerinden ABD vatandaşlarına diploma sattığı gerekçesiyle gündeme gelmişti.

Mısır

2024’te Mısır Eğitim Bakanlığı görevine atanan Mohamed Abdel-Latif’in, ABD’de akredite edilmemiş bir üniversiteden sahte diploma almak için 10.000 dolar ödediği ortaya çıktı. Atanmasından önce, annesine ait özel bir okul zincirinde CEO olarak görev yapmış olan Abdel-Latif’in hiçbir zaman sınıf ortamında öğretmenlik yapmadığı belirtildi. Bu durum, akademik sahteciliğin en üst devlet kademelerine kadar sızabildiğini gösteriyor.

Pakistan

Dünyanın en büyük sahtecilik skandallarından biri 2015’te Pakistan’da patlak verdi. The New York Times tarafından ortaya çıkarılan skandala göre, Axact isimli bir bilişim şirketi, dünya genelinde 350 sahte okul aracılığıyla 215.000’den fazla sahte belge düzenleyerek yalnızca 2015 yılında 51 milyon dolar gelir elde etti.

Skandalın ardından birçok siyasetçinin ve meclis üyelerinin sahte diplomalara sahip olduğu ortaya çıktı.

Birleşik Krallık

Axact’ın sahte diplomaları Birleşik Krallık’ta da yankı buldu. 2013 yılında, web siteleri olan ancak gerçekte var olmayan üniversiteler üzerinden yaklaşık 3.000 sahte diploma satıldı. Olayın ardından Genel Sağlık Konseyi, çalışanların niteliklerini doğrulamanın işverenin sorumluluğunda olduğunu belirtti. Ancak Yükseköğretim Diploma Doğrulama Direktörü Jayne Rowley’e göre işverenlerin yalnızca %20’si bu kontrolü gerçekten yapıyor. Denetim sorumluluğunun merkezi bir otoriteye ait olmamasının sistemde nasıl boşluklar yarattığı bir kez daha gün yüzüne çıktı.

Ayrıca, Curacao adasında yerel yönetimin diploma zorunluluğu getirmesinin ardından, Britanyalı savunma şirketi FB Heliservices’in iki helikopter pilotu da dahil olmak üzere yedi çalışanı için sahte diploma düzenlettiği tespit edildi.

İspanya

En güncel skandallardan biri 21 Temmuz 2024’te yaşandı. Muhafazakâr Popüler Parti’nin hukukçularından Noelia Núñez’in hukuk, kamu yönetimi ve İngiliz filolojisi alanlarında diplomaya sahip olduğunu iddia etmesine rağmen, bu alanların hiçbirinde mezuniyet belgesine sahip olmadığı ortaya çıktı. Skandalın ardından Núñez istifa etti.

Bununla birlikte, Endülüs Yerel Hükümet Başkanı Manuel Moreno’nun işletme, Madrid Başkanı Cristina Cifuentes’in hukuk ve Valencia Temsilcisi Pilar Bernabé’nin iletişim diploması da sorgulanmaya başlandı. Baskılar üzerine Madrid Üniversitesi rektörü görevden alındı.

İddiaları ilk dile getiren Ulaştırma Bakanı Óscar Puente’nin de beyan ettiği yüksek lisans derecesine sahip olmadığı ortaya çıkınca, skandalın yalnızca muhalefetle sınırlı olmadığı anlaşıldı. İktidardaki Sosyalist Parti mensuplarından, Valencia’daki sel felaketi sonrası yardım çalışmalarını yöneten yerel bakan Ignacio Higuero’nun da sahte diplomayla görev aldığı belirlendi. Higuero’nun akademik sahtecilik yapmasının arkasındaki temel sebep, düşük ücretler ve güvencesiz çalışma koşullarıyla bilinen özel sektörde çalışmaktansa kamuda görece refah seviyesi yüksek bir pozisyonda kendini güvence altına alabilmekti.

Bu örnek, artan işsizlik ve özel sektörde kötüleşen çalışma koşulları karşısında birçok kişinin daha güvenli ve avantajlı olan kamu pozisyonlarına yerleşebilmek adına sahteciliğe başvurduğunu gösteriyor.

Sahte diplomalar yalnızca yerel ölçekte ve bireysel kapsamda değil, yükseköğretimin hızla ticarileşmesi ve merkezi denetim organlarının bulunmaması nedeniyle uluslararası ölçekte toplumsal bir sorun haline geldi.

Kamu hizmetlerinin niteliğini tehdit eden bu sorun işsizlik, özel sektörün acımasız koşulları ve eğitimin ticarileşmesi ile daha da büyüyor. Yükseköğretim kurumlarının şeffaf ve merkezi şekilde, kamu yararına olacak şekilde denetlenmesi ve eğitimin ticari bir gelir kapısı olarak görülmemesi, sorunu ortadan kaldırmak için atılması gereken temel adımlardan.

https://iowacapitaldispatch.com/2024/01/08/another-iowa-nurse-loses-her-license-in-national-diploma-mill-scandal/
https://www.wired.com/2009/12/ff-fake-physics/?utm_source=chatgpt.com
https://www.education-verification.com/the-global-rise-of-fake-degrees-six-major-scandals-in-2024/
https://www.abc.net.au/news/2010-07-14/pakistan-mps-caught-out-with-fake-degrees/904740
https://www.bbc.com/news/world-europe-43757895 $
https://www.newarab.com/news/new-education-ministers-fake-phd-scandal-rocks-egypt
https://time.com/archive/6950507/pakistans-fake-degree-scandal/
https://www.bbc.com/news/world-asia-32910734
https://www.bbc.com/news/uk-42579634
https://www.france24.com/en/live-news/20250801-wave-of-fake-credentials-sparks-political-fallout-in-spain

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓