ABD'nin Irak'taki askeri varlığı sona erdi

Kontrollü çekilmenin yeni aşaması

ABD’nin Irak’taki 23 yıllık askerî varlığı sona erdi. IŞİD’in eski gücünü yitirmesi çekilmenin gerekçelerinden biri olurken, Irak sahasındaki silahlı gruplarla yaşanan çatışmalar da Vaşington’un ülkedeki askerî varlığının maliyetini artırdı. ABD askerlerini çekerken Bağdat üzerindeki etkisini farklı şekillerde sürdürecek.ir

20:44 4 dk okuma
ABD Askerleri

ABD’nin Irak’taki askerî varlığı 30 Eylül 2026’da sona erdi. Böylece 2003’teki işgalle başlayan, 2011’de sona eren ve 2014’te IŞİD’e karşı yeniden başlayan Amerikan askerî varlığı yeni bir aşamaya girdi. ABD ile Irak arasındaki savunma ilişkisi ise eğitim, istihbarat ve askerî iş birliği üzerinden sürecek.

ABD’nin resmî açıklamalarında süreç “çekilme”den çok bir “geçiş” olarak tanımlanıyor. Vaşington, uluslararası koalisyonun Irak’taki askerî misyonunun sona ermesini, iki ülke arasında ikili güvenlik ortaklığının güçlendirilmesi olarak sunuyor.

2003’te başlayan savaş, 23 yıl sonra sona erdi

ABD, 2003’te Saddam Hüseyin yönetimini devirmek amacıyla Irak’ı işgal etti. Ancak işgal, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin açık bir güç kullanma yetkisi olmadan başlatıldı. Dönemin BM Genel Sekreteri Kofi Annan daha sonra savaşın BM Şartı ile uyumlu olmadığını ve “yasadışı” olduğunu söyledi. BM Güvenlik Konseyi’ndeki 2003 tartışmalarında da çok sayıda ülke savaşın uluslararası hukuku ve BM Şartı’nı ihlal ettiğini dile getirdi.

İşgalin temel gerekçelerinden biri Irak’ın kitle imha silahlarına sahip olduğu iddiasıydı. Savaş sonrasında bu silahlar bulunmadı. ABD Senatosu İstihbarat Komitesi de Bush yönetiminin savaş öncesi bazı açıklamalarının mevcut istihbaratı ve Irak’ın oluşturduğu "tehdidi" yanlış yansıttığı sonucuna vardı. Böylece savaşın hukukî meşruiyeti kadar, savaşa dayanak yapılan iddiaların güvenilirliği de çökmüş oldu.

ABD birlikleri 2011’de Irak’tan çekildi. IŞİD’in 2014’te Irak ve Suriye’de geniş alanları ele geçirmesi üzerine askerler yeniden ülkeye döndü. Bu kez görev, örgüte karşı uluslararası koalisyonun operasyonlarına destek vermek ve Irak güvenlik güçlerinin kapasitesini artırmaktı.

“Doğal Kararlılık Harekâtı” sona erdi

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, 30 Eylül’de Irak’taki asker ve teçhizatın çekilmesinin tamamlandığını açıkladı. Böylece IŞİD’e karşı 12 yıl süren “Doğal Kararlılık Harekâtı”nın (Operation Inherent Resolve) Irak ayağı sona erdi. Harekâtın Suriye ayağı ise Ürdün merkezli olarak devam edecek.

IŞİD’in Irak’ta hâlâ hücreleri ve sınırlı saldırı kapasitesi bulunuyor. Ancak örgütün bugünkü konumu 2014’teki durumuyla aynı değil. O dönemde geniş toprakları kontrol eden ve büyük kentleri ele geçiren IŞİD, bugün Irak’ta aynı ölçekte bir toprak kontrolüne sahip değil. Bu nedenle IŞİD, çekilme sonrasında dikkate alınması gereken güvenlik sorunlarından biri olsa da ABD’nin Irak’taki askerî varlığının sona ermesini tek başına açıklamıyor.

Çekilmenin arka planında ABD’nin Irak’taki askerî varlığının Haşdi Şabi gibi İran’ın desteğini alan silahlı gruplarla karşı karşıya geldiği daha geniş bir çatışma bulunuyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, Şubat-Nisan 2026 arasında söz konusu silahlı grupların Irak’ta ABD vatandaşları ve tesislerine yönelik 600’den fazla saldırı girişiminde bulunduğunu açıkladı. 28 Temmuz’da ise komutanlık, önceki üç gün içinde ABD güçleri ve Suudi Arabistan’ın enerji altyapısına yönelik 30’dan fazla İHA saldırısının ardından Irak’ın doğusundaki bazı silah ve lojistik merkezlerinin ABD ve Suudi uçakları tarafından vurulduğunu duyurdu.

Bu tablo, Irak’taki ABD askerî varlığının yalnızca IŞİD’le mücadele görevi olmaktan çıktığını gösteriyor. Reuters da 29 Eylül tarihli değerlendirmesinde ABD’nin çekilmesinin, İran’la gerilimlerin sürdüğü bir dönemde Irak’taki güç dengelerini yeniden şekillendirdiğini aktardı.

Dolayısıyla çekilmeyi yalnızca “IŞİD tehdidi azaldı, görev tamamlandı” şeklinde okumak eksik kalır. ABD, bir yandan IŞİD’in eski askerî kapasitesinin ortadan kaldırıldığını savunuyor olsa da diğer yandan Irak’taki askerî varlığını İran’la ve İran’a yakın silahlı gruplarla süren çatışmanın maliyetleri içinde sürdürüyordu.

Son ABD konvoyu 2011'de Irak'ı terk ederken. Getty Images/Mario Tama
Son ABD konvoyu 18 Aralık 2011'de Irak'ı terk ederken. Getty Images/Mario Tama

Kontrollü çekilmenin Irak’taki karşılığı

ABD askerlerini Irak’tan çekerken bölgedeki etkisini bütünüyle terk etmiyor. Bağdat’la "güvenlik ortaklığını" sürdürüyor, Suriye’deki askerî faaliyetlerine devam ediyor ve Irak’la diplomatik ve ekonomik ilişkilerini koruyor. Öte yandan ABD, işgalden bu yana Irak'ın petrol gelirlerini New York'taki Federal Rezerv Bankası'nda tutuyor. Böylece Irak'ın parasını kontrol etme yetkisine kavuşan ABD, ülkenin egemenliği üzerindeki kuşatmasını sürdürmeye devam ediyor.

Bu tablo, ABD’nin doğrudan askerî varlığını azaltırken bölgesel etkisini farklı araçlarla sürdürdüğü daha geniş bir çekilme stratejisine işaret ediyor. Vaşington açısından asker sayısının azalması, bölgedeki siyasi, ekonomik ve askerî nüfuzun da aynı ölçüde azalması anlamına gelmiyor.

Irak bu dönüşümün önemli örneklerinden biri. ABD, 2003’te doğrudan askerî müdahaleyle girdiği ülkeden 23 yıl sonra askerlerini çekiyor. Ancak geride yalnızca boşalan üsler değil, Vaşington’ın ülkenin petrol gelirleri üzerindeki ablukası ve bölgesel ilişkileri üzerinden sürdüreceği bir nüfuz alanı da kalıyor.

Bu nedenle 30 Eylül, şimdilik, ABD’nin Ortadoğu’dan bütünüyle çıkışından çok doğrudan askerî varlığın azaltıldığı yeni bir dönemin başlangıcı olarak okunabilir.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓