Fon piyasalarında usulsüz işlemler nedeniyle başlayan kriz, yalnızca yüz binlerce yatırımcıyı doğrudan zarara uğratmakla kalmadı, milyonlarca kişinin dolaylı olarak ağır kayıplara yol açtı.
Küçük yatırımcının borsadaki birikimleri erirken, soruşturma kapsamında ortaya çıkan haksız kazancın ise yalnızca küçük bir bölümü iade edilmiş durumda.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) verilerine göre, usulsüz işlemler nedeniyle tasfiyesine karar verilen 7 portföy yönetim şirketine ait 131 fonda 455 bin 758 tekil yatırımcı doğrudan mağdur oldu.
Milyonlarca yatırımcıya dolaylı fatura
Fonlardaki krizin borsanın geneline yayılmasıyla, krizdeki şirketlerle hiçbir bağı olmayan milyonlarca küçük borsa yatırımcısı da dolaylı olarak etkilendi.
Yalnızca kriz sonrasındaki ilk haftalarda 50 binden fazla hisse senedi yatırımcısı portföyünü tamamen boşaltarak piyasadan kaçtı.
BIST 100 endeksi tarihinde ilk kez üst üste 7 hafta boyunca düşüşle kapandı. Endeks, krizin derinleştiği 15 Eylül döneminden ekim ayı sonuna kadar yüzde 22,55 değer kaybetti.
Borsa İstanbul'da işlem gören tüm şirketlerin toplam piyasa değeri, 15 Eylül’de 20 trilyon lirayken 1,5 ay gibi kısa bir sürede 13,63 trilyon liraya geriledi. Borsadan toplamda 6,4 trilyon lira eriyip gitti. BIST 100 ölçeğinde bu rakam 2,9 trilyon TL oldu.
Borsadakilerin ezici çoğu çoğunluğu küçük yatırımcı
Borsa genelinde 135 şirketin hisse fiyatı yüzde 50 ve üzerinde gerileme kaydetti.
Türkiye'de borsada toplam 6,51 milyon yerli bireysel yatırımcı bulunuyor. Yatırımcıların yüzde 56,47'sinin portföyü 2-10 bin TL arasında. Portföyü 50 bin TL'nin altında olanlar, yatırımcıların yüzde 74,92'sini oluşturuyor. Portföyü 1 milyon TL'nin üzerinde olan yatırımcıların oranı ise yalnızca yüzde 4,12. Buna karşılık bu grubun toplam portföydeki payı yüzde 94,58.
Yani küçük yatırımcının portföyünün borsadaki ağırlığı az olmakla birlikte borsa yatırımcısı sayı itibariyle büyük oranda küçük yatırımcıdan oluşuyor.
İşin toplumsal tarafına bakıldığında ise Türkiye'de alt ve orta gelir grubu için çalışarak mülk sahibi olma hayalleri büyük oranda ortadan kalkmış durumda. Bu nedenle milyonlarca işçi ve memur, tasarruflarını borsa, fon, kripto gibi araçlarda değerlendirmeye çalışıyor. Diğer taraftan bu yatırım araçlarının aşırı oynak ve riskli olması kayıpların da büyük olmasını beraberinde getiriyor.
Sadece 37 kişi iade etti
Milyonlarca yurttaş fon krizi nedeniyle doğrudan ya da dolaylı olarak ciddi zararlarla karşı karşıya kalırken vurguncular ise büyük oranda iadeye yanaşmış değil.
Milliyet'ten Neslihan Keskin'in haberine göre, fon soruşturması kapsamında 37 kişinin aldığı parayı iade etti. Toplam tutarının 18 milyar 340 milyon TL olduğu belirtildi.
Soruşturma kapsamında iade etmesi gereken toplam 214 kişi ve şirket bulunuyor. Bunların 1'i gerçek kişi, 73'ü ise tüzel kişilik konumunda. Toplam elde edilen haksız kazanç ise toplam 187,7 milyar TL olarak hesaplanıyor.
Diğer taraftan, tasfiye edilen fonlarda ödeme alamayan kişilere, bu iade edilen paralardan ödeme yapılması planlanıyor. Ödeme takvimi, iade sürecine göre şekillenecek.
