Krizlerin gölgesinde 33. APEC zirvesi: Trump, Putin ve Xi masada

33. APEC Zirvesi için Çin'in Shenzhen kentinde buluşan ABD, Rusya ve Çin liderleri; yeniden tırmanan İran-ABD geriliminin ve Ukrayna krizinin gölgesinde masaya oturdu.

20:47 4 dk okuma

Çin'in Guangdong eyaletine bağlı Shenzhen kentinde düzenlenen 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Liderler Zirvesi kapsamında Rusya Devlet Başkanı Putin, ABD Devlet Başkanı Trump ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping bir araya geldi. Zirve Ukrayna-Rusya-ABD ve İran-ABD cepheleri başta olmak üzere emperyalist dünyanın krizlerinin geleceğine dair önemli bir dönüm noktasını oluşturuyor.

Tarafların beklentileri

ABD tarafının masadaki en önemli beklentisi, Ukrayna krizini hızlı bir şekilde çözmek ve buradan artırılacak kaynağı başta İran ve Yeni Monroe Doktrini kapsamında Amerika kıtasındakiler olmak üzere parçası olduğu diğer uluslararası krizlere aktarabilmek. Bunun yanı sıra ABD, Hürmüz Boğazı'ndaki petrol akışını güvenceye almak ve İran'ı dizginlemek için Çin ve Rusya'yı devreye sokmayı, bununla beraber Çin'i de İran'a yönelik yapılacak nükleer silah kontrolüne dahil etmeyi planlıyor. İran meselesinin yanı sıra Çin ile ticari tarife dengesinin düzenlenmesi ve Çin'e yönelik ABD tarım ihracatının garantiye alınması amaçlanıyor.

ABD tarafının beklentilerine karşılık olarak Çin tarafı ise İran'a yapılan emperyalist saldırının ve Hürmüz krizinin Çin ekonomisine ve enerji ithalatına verdiği zararı durdurmayı öncelikli bir başlık olarak görüyor. Ticari alanda ise Çin'in beklentilerinin başında ABD ile ticari ilişkileri geliştirmek ve yarı iletkenler ve nadir toprak elementleri gerilimlerinde geçici de olsa çözüme ulaşmak bulunuyor.

Rusya ise Trump ile yürütülecek görüşmeler üzerinden Ukrayna krizindeki kazanımlarını güvence altına almaya odaklanıyor. Rusya'nın bir diğer hedefi ise Rusya ile gerilimi tırmandırma stratejisi izleyen Avrupa ülkelerini müzakerelerin dışında tutmak. Rusya'nın gündeminde ayrıca kendisine Avrupa ülkelerince uygulanan yaptırımların Avrupa'yı "küçük düşürücü bir gerilemeye" sürüklediği tezini yaymak ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) gibi kurumlara karşı bir egemenlik kalkanı oluşturmak yer alıyor.

Zirve öncesinde İran-ABD cephesinde tırmanan gerilim

3 Kasım 2026 ABD ara seçimlerinde Cumhuriyetçilerin yaşadığı yenilgi ve Demokratların Senato çoğunluğunu ele geçirmesinin ardından Trump ile yardımcısı J.D. Vance, İran'a emperyalist müdahalenin "fiilen sona erdiğini" ve yeni bir savaşa "büyük ihtimalle" girilmeyeceğini duyurmuştu. Ancak ABD'nin sahada attığı adımlar bu yatıştırıcı söylemlerle tamamen ters düşüyor.

17-18 Kasım'da Amerikan savaş uçaklarının Hürmüz Boğazı'ndaki Keşm Adası'nda bulunan Devrim Muhafızlarına ait füze tesisini vurmasına İran sert bir misillemeyle yanıt verdi. İran, eylül ayından bu yana ilk kez Kuveyt'teki Ali Al Salem Üssü'ndeki ABD hedeflerini ve ABD 5. Filosuna ev sahipliği yapan Bahreyn'i hedef aldı. Hürmüz Boğazı yakınlarında da bir tanker saldırıya uğradı.

İddialara göre bu tırmanışın perde arkasında İsrail Başbakanı Netanyahu'nun İran'a yönelik olarak 4 ile 7 gün sürecek kapsamlı bir ortak hava harekatı başlatması için Vaşington'a yoğun baskı yapması yer alıyor. Aynı süreçte İran'ın, nükleer olmayan geleneksel bir bomba düzeneği aracılığıyla bölgeye nükleer materyal yayan "kirli bomba" saldırısı planladığına dair istihbarat iddiaları ortaya atıldı. Bu iddiaların bizzat Beyaz Saray ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio tarafından "yakın bir tehdit yok" denilerek ihtiyatla karşılanması, Pentagon'un Trump'a 4-7 günlük kapsamlı bir hava harekâtı planı ilettiği iddialarıyla bir araya geldiğinde ABD yönetimi içindeki derin görüş ayrılıklarını gözler önüne seriyor.

İkili temaslar

Zirve ilk olarak liderlerin gerçekleştirdiği ikili görüşmelerle başladı. Kremlin'den yapılan açıklamada yaklaşık 40 dakika süren görüşmede ağırlıklı olarak Ukrayna krizinin ele alındığı ve görüşmenin "çok iyi" geçtiği belirtildi.

Putin-Trump ikili görüşmesinin yanında Xi Jinping ile Trump arasında da ikili bir görüşme gerçekleşti. Bir saat süren bu görüşmenin ardından Beyaz Saray tarafından yapılan açıklamada Trump'a yapılan "görkemli karşılama" bir "kazanım" olarak değerlendirilirken mayıs ayında faaliyete geçen ABD-Çin Ticaret Kurulu'nun ilişkilere denge getirdiği öne sürüldü. Açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın ticarete açılması ve İran'ın nükleer silah edinmesine karşı çıkılması konusunda Çin ile görüş birliğinde olunduğu iddia edildi. Xi Jinping ise görüşmeyle ilgili yaptığı açıklamada ABD ile ilişkilerin "genel olarak istikrarlı" bir şekilde ilerlediğini ve gittikçe gelişmekte olduğunu belirtmekle yetindi, Ukrayna veya İran'a dair bir yorumda bulunmadı.

Üçlü zirve

İkili temasların ardından ise taraflar arasında üçlü bir zirve gerçekleştirildi. Liderler tarafından "tarihi bir fırsat" olarak nitelendirilen zirveye ilişkin ABD tarafından yapılan açıklamada üç ülkenin gezegeni etkileyen krizleri çözme ve nükleer silahları görüşmek için benzersiz konumlarda bulunduğunu vurgulandı. Xi Jinping ise görüşmenin uyum ve barış açısından önemine değinirken nükleer silahların "kapsamlı bir şekilde yasaklanması ve tamamen imha edilmesi" çağrısında bulundu. Konuya ilişkin olarak Xi "Nükleer savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır" ifadelerini kullandı. Putin ise "Ukrayna konusunda ortak çıkarlarımız var" diyerek UCM gibi kurumları hedef aldı ve ulusal egemenliğin "haydut küreselci örgütlere" karşı korunması yönünde öneriler sunacağını açıkladı.

Zirvenin sonuç bildirisi olarak yayımlanan "Barışa Yönelik Deklarasyon" başlıklı metinde ise 4 temel konuya vurgu yapıldı. Bunlar arasında Birleşmiş Milletler reformu yapılması, rafine petrol üretimini artırma ve enerji arzı güvenliğini sağlama, UCM ile benzeri uluslararası yargı organlarının "yetkilerini kötüye kullanmaması" gerekliliği, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahlanmanın yayılmasının önlenmesi yer aldı. Bildiride Ukrayna savaşına dair bir ifade yer almadı.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. İngiltere’den TUSAŞ’a bakan düzeyinde ziyaret

    Birleşik Krallık’ın Savunma Hazırlığı ve Sanayiden Sorumlu Devlet Bakanı Luke Pollard ve beraberindeki heyet, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii’ni (TUSAŞ) ziyaret etti. Heyeti TUDIC toplantısının ardından ağırlayan Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, “İki ülke arasındaki iş birliğimizi güçlendirmeye devam edeceğiz” dedi.

  2. 9 belediye başkanı AKP'ye katıldı

    9 belediye başkanı ve çok sayıda belediye meclis üyesi AKP'ye katıldı. Erdoğan, partisinin Genişletilmiş İl Başkanları Toplantısı'nda belediye başkanlarına rozet taktı. AKP'ye katılan belediye başkanları arasında Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanı Candan Yüceer, Antalya Büyükşehir Belediye Başkanvekili Büşra Özdemir ve Beyoğlu Belediye Başkanvekili Sefer Karamehmetoğlu da bulunuyor.

  3. Gazeteci İsmail Arı tahliye edildi

    Eski RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin’in şikayetiyle 28 gündür tutuklu bulunan BirGün muhabiri İsmail Arı'nın tahliyesine ve beraatına karar verildi. Gazeteci İsmail Arı mahkemede yaptığı savunmada şunları söyledi: "Ben yolsuzluk, hırsızlık yapmadım. Sadece halk için gazetecilik yaptım, Fatma Betül Hanım gibi fondan 2 milyon TL götürmedim. Yunus Emre Vakfı’nı soymadım. Sadece gazetecilik yaptım. Tweet atan gazetecinin tutuklandığı dünyanın kaç ülkesinde görülebilir?"

  4. Üçlü zirve başladı

    Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasındaki üçlü zirve Çin'in Shenzhen kentinde başladı.

  5. Şahap Kavcıoğlu'na yurt dışı yasağı

    Fon soruşturması kapsamında eski BDDK ve TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu hakkında yurtdışı çıkış yasağı getirildi. Geçen hafta görevinden istifa eden Kavcıoğlu hakkında Takasbank'a baskı yapıldığı, denetimin ihlal edildiği ve haksız menfaat sağlandığı iddiaları ortaya çıkmıştı.

  6. Gazeteci İsmail Arı'nın duruşması bugün

    Eski RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin’in şikâyetiyle 21 Ekim’de tutuklanan BirGün muhabiri İsmail Arı'nın ilk duruşması bugün saat 11:45'te görülecek. Hakkında 5 yıla kadar hapis istenen ve bir yıl içinde ikinci kez tutuklanan Arı, 29 gündür Sincan Cezaevi’nde tutuluyor. Ayrıca Arı hakkında dün bir soruşturma daha başlatıldı. Duruşmanın hemen öncesinde başlatılan soruşturmanın dosyasında ‘Cumhurbaşkanına hakaret’ ve ‘halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma’ iddiaları yer alıyor.

  7. İstanbul'da suya aylık zam uygulaması 2027'de de devam edecek

    İSKİ Genel Kurulu'nda alınan karara göre, suya enflasyona göre her ay zam yapılması uygulaması 2027 yılında da devam edecek. Zam oranı aylık yüzde 2'yi geçmeyecek. İBB Meclisinin 20 Kasım 2024'teki aldığı karara göre su fiyatları TÜFE ile Yİ-ÜFE toplanıp ikiye bölünmesiyle çıkan sonuca göre artıyor.

  8. Hayati Yazıcı'nın oğlu Mustafa Yazıcı serbest

    Türkiye'yi sarsan fon soruşturması kapsamında ifade veren Mustafa Yazıcı serbest bırakıldı. Yazıcı hakkında adli kontrol şartı kondu. AKP Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı'nın oğlu Mustafa Yazıcı'nın sahibi olduğu Adil Varlık Yönetim'e fon skandalı ile ilgili yürütülen soruşturma kapsamında kayyum atanmıştı.

  9. Gözler Trump, Şi ve Putin arasındaki üçlü zirvede

    ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Shenzhen’de gerçekleştirmesi planlanan üçlü zirve öncesinde Putin ile bir araya geldi. Görüşmede nükleer silahlar, Ukrayna savaşı, ABD-İran savaşı ve ABD ile Çin arasındaki ticaret ile yapay zeka-çip kısıtlamalarının gündeme gelmesi bekleniyor.

✓