Çin'in Guangdong eyaletine bağlı Shenzhen kentinde düzenlenen 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Liderler Zirvesi kapsamında Rusya Devlet Başkanı Putin, ABD Devlet Başkanı Trump ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping bir araya geldi. Zirve Ukrayna-Rusya-ABD ve İran-ABD cepheleri başta olmak üzere emperyalist dünyanın krizlerinin geleceğine dair önemli bir dönüm noktasını oluşturuyor.
Tarafların beklentileri
ABD tarafının masadaki en önemli beklentisi, Ukrayna krizini hızlı bir şekilde çözmek ve buradan artırılacak kaynağı başta İran ve Yeni Monroe Doktrini kapsamında Amerika kıtasındakiler olmak üzere parçası olduğu diğer uluslararası krizlere aktarabilmek. Bunun yanı sıra ABD, Hürmüz Boğazı'ndaki petrol akışını güvenceye almak ve İran'ı dizginlemek için Çin ve Rusya'yı devreye sokmayı, bununla beraber Çin'i de İran'a yönelik yapılacak nükleer silah kontrolüne dahil etmeyi planlıyor. İran meselesinin yanı sıra Çin ile ticari tarife dengesinin düzenlenmesi ve Çin'e yönelik ABD tarım ihracatının garantiye alınması amaçlanıyor.
ABD tarafının beklentilerine karşılık olarak Çin tarafı ise İran'a yapılan emperyalist saldırının ve Hürmüz krizinin Çin ekonomisine ve enerji ithalatına verdiği zararı durdurmayı öncelikli bir başlık olarak görüyor. Ticari alanda ise Çin'in beklentilerinin başında ABD ile ticari ilişkileri geliştirmek ve yarı iletkenler ve nadir toprak elementleri gerilimlerinde geçici de olsa çözüme ulaşmak bulunuyor.
Rusya ise Trump ile yürütülecek görüşmeler üzerinden Ukrayna krizindeki kazanımlarını güvence altına almaya odaklanıyor. Rusya'nın bir diğer hedefi ise Rusya ile gerilimi tırmandırma stratejisi izleyen Avrupa ülkelerini müzakerelerin dışında tutmak. Rusya'nın gündeminde ayrıca kendisine Avrupa ülkelerince uygulanan yaptırımların Avrupa'yı "küçük düşürücü bir gerilemeye" sürüklediği tezini yaymak ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) gibi kurumlara karşı bir egemenlik kalkanı oluşturmak yer alıyor.
Zirve öncesinde İran-ABD cephesinde tırmanan gerilim
3 Kasım 2026 ABD ara seçimlerinde Cumhuriyetçilerin yaşadığı yenilgi ve Demokratların Senato çoğunluğunu ele geçirmesinin ardından Trump ile yardımcısı J.D. Vance, İran'a emperyalist müdahalenin "fiilen sona erdiğini" ve yeni bir savaşa "büyük ihtimalle" girilmeyeceğini duyurmuştu. Ancak ABD'nin sahada attığı adımlar bu yatıştırıcı söylemlerle tamamen ters düşüyor.
17-18 Kasım'da Amerikan savaş uçaklarının Hürmüz Boğazı'ndaki Keşm Adası'nda bulunan Devrim Muhafızlarına ait füze tesisini vurmasına İran sert bir misillemeyle yanıt verdi. İran, eylül ayından bu yana ilk kez Kuveyt'teki Ali Al Salem Üssü'ndeki ABD hedeflerini ve ABD 5. Filosuna ev sahipliği yapan Bahreyn'i hedef aldı. Hürmüz Boğazı yakınlarında da bir tanker saldırıya uğradı.
İddialara göre bu tırmanışın perde arkasında İsrail Başbakanı Netanyahu'nun İran'a yönelik olarak 4 ile 7 gün sürecek kapsamlı bir ortak hava harekatı başlatması için Vaşington'a yoğun baskı yapması yer alıyor. Aynı süreçte İran'ın, nükleer olmayan geleneksel bir bomba düzeneği aracılığıyla bölgeye nükleer materyal yayan "kirli bomba" saldırısı planladığına dair istihbarat iddiaları ortaya atıldı. Bu iddiaların bizzat Beyaz Saray ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio tarafından "yakın bir tehdit yok" denilerek ihtiyatla karşılanması, Pentagon'un Trump'a 4-7 günlük kapsamlı bir hava harekâtı planı ilettiği iddialarıyla bir araya geldiğinde ABD yönetimi içindeki derin görüş ayrılıklarını gözler önüne seriyor.
İkili temaslar
Zirve ilk olarak liderlerin gerçekleştirdiği ikili görüşmelerle başladı. Kremlin'den yapılan açıklamada yaklaşık 40 dakika süren görüşmede ağırlıklı olarak Ukrayna krizinin ele alındığı ve görüşmenin "çok iyi" geçtiği belirtildi.
Putin-Trump ikili görüşmesinin yanında Xi Jinping ile Trump arasında da ikili bir görüşme gerçekleşti. Bir saat süren bu görüşmenin ardından Beyaz Saray tarafından yapılan açıklamada Trump'a yapılan "görkemli karşılama" bir "kazanım" olarak değerlendirilirken mayıs ayında faaliyete geçen ABD-Çin Ticaret Kurulu'nun ilişkilere denge getirdiği öne sürüldü. Açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın ticarete açılması ve İran'ın nükleer silah edinmesine karşı çıkılması konusunda Çin ile görüş birliğinde olunduğu iddia edildi. Xi Jinping ise görüşmeyle ilgili yaptığı açıklamada ABD ile ilişkilerin "genel olarak istikrarlı" bir şekilde ilerlediğini ve gittikçe gelişmekte olduğunu belirtmekle yetindi, Ukrayna veya İran'a dair bir yorumda bulunmadı.
Üçlü zirve
İkili temasların ardından ise taraflar arasında üçlü bir zirve gerçekleştirildi. Liderler tarafından "tarihi bir fırsat" olarak nitelendirilen zirveye ilişkin ABD tarafından yapılan açıklamada üç ülkenin gezegeni etkileyen krizleri çözme ve nükleer silahları görüşmek için benzersiz konumlarda bulunduğunu vurgulandı. Xi Jinping ise görüşmenin uyum ve barış açısından önemine değinirken nükleer silahların "kapsamlı bir şekilde yasaklanması ve tamamen imha edilmesi" çağrısında bulundu. Konuya ilişkin olarak Xi "Nükleer savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır" ifadelerini kullandı. Putin ise "Ukrayna konusunda ortak çıkarlarımız var" diyerek UCM gibi kurumları hedef aldı ve ulusal egemenliğin "haydut küreselci örgütlere" karşı korunması yönünde öneriler sunacağını açıkladı.
Zirvenin sonuç bildirisi olarak yayımlanan "Barışa Yönelik Deklarasyon" başlıklı metinde ise 4 temel konuya vurgu yapıldı. Bunlar arasında Birleşmiş Milletler reformu yapılması, rafine petrol üretimini artırma ve enerji arzı güvenliğini sağlama, UCM ile benzeri uluslararası yargı organlarının "yetkilerini kötüye kullanmaması" gerekliliği, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahlanmanın yayılmasının önlenmesi yer aldı. Bildiride Ukrayna savaşına dair bir ifade yer almadı.