Monarşistler, Batı yanlıları ve sol: Nepal eylemleri ne anlama geliyor?

Sürecin tamamı düşünüldüğünde, solun iç rekabeti ve ortaya çıkan ciddi yolsuzluk iddialarına rağmen Nepal’deki eylemlerin ilerici cephede sayılabilecek bir niteliği olmadığını söylemek mümkün. Nepal’de sosyal medya yasaklarıyla başlayan protestolar, kısa sürede şiddetli sokak gösterilerine dönüştü. Güvenlik güçlerinin bulunduğu müdahalelerde 51 kişi hayatını kaybederken, 1300’den fazla kişi yaralandı.

20:44 3 dk okuma

Sürecin tamamı düşünüldüğünde, solun iç rekabeti ve ortaya çıkan ciddi yolsuzluk iddialarına rağmen Nepal’deki eylemlerin ilerici cephede sayılabilecek bir niteliği olmadığını söylemek mümkün.

Nepal’de sosyal medya yasaklarıyla başlayan protestolar, kısa sürede şiddetli sokak gösterilerine dönüştü. Güvenlik güçlerinin bulunduğu müdahalelerde 51 kişi hayatını kaybederken, 1300’den fazla kişi yaralandı. İçişleri Bakanı Ramesh Lekhak ve Başbakan K.P. Sharma Oli istifa ederken, devlet başkanlık sarayı ateşe verildi.

4 Eylül’de içerisinde Facebook, Instagram, WhatsApp, YouTube, ve X’in de yer aldığı 26 sosyal medya platformuna erişim kapatılmasının ardından sosyal medya üzerinden örgütlenen gruplar, Maliye Bakanı’nın sokaklarda kovalanması ve Kongre Partisi ofisi ile parlamento binalarının ateşe verilmesi gibi olaylarla tepkilerini gösterdi. Hükümetin yolsuzlukla suçlanan bakanları helikopterlerle güvenli bölgelere taşındı, polis ve ordu ise eylemcilere karşı sert önlemler ve müdahaleler gösterdi ancak gösteriler durmadı.

Nepal’de siyasi aktörler

Nepal’de ana siyasi rekabet komünistler arasında yaşanıyor: Başbakan Oli ve CPN-UML iktidarda, ana muhalefet Maoist Merkez ve lideri Prachanda’da. Bu iki güç arasındaki çekişmeler, geçmişte yaşanan birleşmeler ve yargı müdahaleleriyle daha da karmaşık hale geldi.

Nepal, 1990’da mutlak monarşiden çok partili sisteme geçti. 1996’da Maoist isyan başladı ve 10 yıl süren iç savaşta onbinlerce kişi hayatını kaybetti veya göç etmek zorunda kaldı. 2006’da ikinci halk hareketi, kralın yetkilerini kısıtladı ve Maoistlerin siyasete katılmasını sağladı. 2008’de Nepal cumhuriyet ilan etti; monarşi sona erdi.

2017’de Maoist Merkez ve Birleşik Marksist Leninist birleşti; 2022 seçimlerinde Kongre Partisi çoğunluğu sağlayamayınca siyasi krizler devam etti. Parti içi çatışmalar ve Yüksek Mahkeme kararları, ülkeyi sürekli istikrarsızlığa sürükledi.

Sokaklarda gerçekleşen eylemlerde ise başı tek bir öznenin çektiğinden bahsetmek olanaksız. Her ne kadar Maoist Merkez’in gerçekleşen kitlesel eylemleri örgütlemesi beklense de, durum bundan çok uzak. Eylemler çoğunlukla çeşitli sivil toplum örgütleri ve kimi monarşist gruplar tarafından yürütülürken, Maoist Merkez ise birkaç açıklama yapmaktan ileriye gitmiş bulunmuyor.

Nepal’de ekonomik kriz ve gençlik

Nepal’de genç nüfus (15-40 yaş) toplam nüfusun yaklaşık yüzde 43’ünü oluşturuyor. 2024’te genç işsizliği yüzde 20,82 seviyesindeydi; kişi başına düşen gelir ise 1.447 dolar. Ülke ekonomisi büyük ölçüde yurt dışında çalışan işçilerin havalelerine bağlı.

Böyle bir ekonomik ortamda, sosyal medya yasakları ve dijital hizmet vergisi, gençler tarafından ekonomik ve sosyal bir ceza olarak algılandı. Artan yakıt fiyatları ve ekonomik sıkıntılar, gençlerin öfkesini daha da tetikledi ve sahayı anti-sistem ve monarşist hareketlere bıraktı.

Monarşistler kim?

Nepal’de son günlerdeki eylemler yeni değil. Mart ayında da, benzer taleplerle sokak eylemleri yaşanmıştı. O dönemde, eski Maoist gerilla, yeni monarşist Durga Prasai, kralın anayasal olarak yönetimi devralması için kitlesel hareketi yönetmişti.

Son eylemlerde ise, Katmandu Belediye Başkanı ve rapçi Balendra Shah Batı yanlısı genç kesimi temsil ediyor. Nepal’deki monarşist siyaset ise, ana olarak Ulusal Demokrat Parti (RPP) öncülüğünde.

ABD destekli NED fonları ve uluslararası sivil toplum kuruluşları, protestoların destekçileri arasında yer alıyor. Ancak eylemlerin temel belirleyicisi, ülkenin ekonomik ve siyasi krizleri oldu.

Sorun yalnızca sosyal medya mı?

Nepal’deki protestolar sadece sosyal medya yasaklarıyla açıklanamaz. Parlamento içi çekişmeler, ekonomik zorluklar, monarşist ve Batı yanlısı aktörlerin müdahaleleri birleşince ülkenin mevcut durumu anlaşılması aslında güç bir hale gelmiş durumda. Eylemlere katılanlar, işsizlik ve yolsuzluk iddiaları karşısında sistem dışı arayışlara yöneldi. Sistem dışında ise bu kesimleri, monarşist ve Batı yanlısı güçler bekliyor.

Mevcut hükümetin politikaları, gençlerin öfkesini artırırken, monarşistler ve Batı yanlıları kendilerini “istikrar merkezi” olarak konumlandırıyor. Nepal solunun uzun süreli iç siyasi rekabeti ve ekonomik kriz ise, ülkedeki karşı devrimci monarşist siyasetlerin önünü açan nitelikte.

Sürecin tamamı düşünüldüğünde, Batı yanlıları ve monarşistler önderliğinde süregelen Nepal eylemlerinin ilerici cephede sayılabilecek bir niteliği olmadığını söylemek mümkün.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓