Köşe Yazısı

Ankara – İstanbul süper hızlı tren hattının adı İSTANKA’dır

12:45 4 dk okuma

Bundan tam 30 yıl önce 1993’de ilk baskısı, 1994’de ise üçüncü baskısı yapılmış ortak bir kitabımızdan[1] şu kısa alıntıyı yapıyorum: “Sonradan sanayileşme süreçlerine katılan genç demokrasilerde, sık sık depreşen popülist fanteziler gereği, ülkenin en ücra köşelerine sanayi tohumları atmak amacıyla süregelen kaynak israflarına yenilerini eklemek yerine, ‘sanayiin en şişkin noktalarından’ başlayan ve ‘ufuneti’ tedricen daha uzak mekanlara yayan eksenler, kanallar yapmak gerekmektedir. Bu şişkin ve ‘ufunet’ içindeki odaklar, konut, belediyecilik ve insan sorunlarının çözülemez boyutlara ulaştığı; sanayilerde çevre, ulaşım ve rant sorunları nedeniyle negatif dışsal ekonomilerin (diseconomies of scale) ortaya çıktığı, İstanbul, İzmir, Bursa ve Adana gibi, sanayi yoğunlaşmasının görüldüğü mekanlardır.”

“Buraları kısa zamanda dağıtmak, bazı parçalarını tasfiye etmek, siyasi ve iktisadi mantık içinde, hemen mümkün olmayabilir. Fakat buralardan daha az yoğun, ikinci, üçüncü derecede sanayi ve şehir mekanlarına doğru açılacak hızlı ve geniş koridorlar yani hızlı trenler, otoyollar, arada boş duran, tarım rantını da giderek yitiren boş mekanların-arazilerin yeni sanayi ve iskan bölgeleri olarak değerlendirilmesine yol açacaktır…”

“Yeni eksenler üstünde ve yeni mekanlarda, insan, mal ve bilgi hareketi metropol içindeki hareketten daha ucuz ve kolay olacaktır. Bu eksenler veya arterler, zamanla şimdi uzak sayılan merkezleri yani gündelik işyeri-mesken gidiş gelişleri için elverişli olmayan mekanları Trakya, İstanbul ve Ankara’yı “kompleks” haline getirerek, bugünkü İstanbul metropolündeki hareketlerden daha kolay bir hareket imkanı sağlayacaktır. Ankara-İstanbul bileşiminden oluşan ve İSTANKA adını verebileceğimiz bu yeni kompleksi, Bursa-Eskişehir, Eskişehir-Bozüyük gibi Batı; Adana-Kayseri, Gaziantep-Şanlıurfa gibi Orta ve Doğu Anadolu kompleksleri ve benzerleri izleyebilir.”

Bu hızlı tren hattı yaklaşık bir üçgen biçiminde, Ankara-Eskişehir-İstanbul ve daha da kuzeydeki boş araziden Ankara-Beypazarı-Nallıhan-İstanbul gibi, üçgenin hipotenüsüne benzeyen daha kısa bir hattan oluşuyordu. Henüz hızlı trenlerin ve yaygın-paralı hızlı otoyolların gündemde olmadığı bir dönemdi. Bu satırların yazarı, Japon Şinkansen sistemini düşünmüş, Osaka-Tokyo ekseninden daha geniş, çünkü Japon adaları daha dar bir coğrafya sunuyor, Anadolu’da, bir Kuzey-Batı Sanayi Üçgeni tasarlamıştı. Bu hiçbir politikacının ilgisini çekmeyen bir öngörü olarak kitabın sayfalarında kaldı.

Bu satırların, 1999 Ağustos İstanbul ve 6 Şubat 2023 Güney-Doğu depremlerinden ve AKP iktidara gelmeden önce yazıldığını bir kez daha hatırlatarak, 15 Nisan 2023 tarihli Hürriyet gazetesindeki (s .4) bir habere bakalım: «Ulaştırma ve Altyapı bakanı Adil Karaismailoğlu, Ankara-İstanbul arasında süper hızlı tren hattı projesini seçim sonrası başlatacaklarını belirterek, “Tren saatte 350 kilometre hıza ulaşacak…seyahat süresi 89 dakika sürecektir” … Hattın Ankara-Nallıhan-Sakarya güzergahında inşa edileceğini belirten Karaismailoğlu “Fizibilitelerini yaptık, projelerini hazırladık. Süper hızlı tren hattının uzunluğu 344 km olacak. Proje kapsamında 14 km uzunluğunda 19 adet viyadük; 120 km uzunluğunda 52 adet tünel yapacağız… Saatte 350 km hıza ulaşacaktır. Mevcut hızlı tren hattımızı da kullanmağa devam edeceğiz”, demiştir.»

Bir şekilde, 1993’deki öngörümüz gerçekleşiyor. Ancak çok geç ve İstanbul’un “ufunetini” almak yerine daha çok bina, daha doğrusu gökdelen yığılan İstanbul’a biraz daha insan-bina taşımak için yapılacak, kanaatini taşıyorum. Çünkü, yine Hürriyet gazetesi, 18 Nisan 2023 (s. 5) haberi: «İstanbul Finans Merkezinin açılışı dün yapıldı. 50 bin kişinin istihdam edileceği projenin yatırım maliyeyi 65 milyar lira. 1.4 milyon metrekare ofis alanları, 100 bin m2 alış-veriş merkezi, 2.100 kişilik kongre merkezi, 30 bin m2 otel, 25.500 araçlık otoparkı bulunan merkezdeki binaların temel özellikleri şöyle: Ziraat’in (Banka) kuleleri 40 ve 46 katlı, 431 bin m2 ofis alanı, 5 bin kişilik. Halkbank Ofis Kuleleri 34 ve 46 kattan oluşuyor, 436 bin m2. Vakıfbank kuleleri 40 ve 26 kattan oluşuyor. Merkez Bankasının kulesi ise 72 kat, 352 metre yüksekliği ile Avrupa’nın en yüksek binası olacak; binaya taşınma hazırlıkları sürüyor. Bunun yanı sıra bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK); Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) dahil Borsa İstanbul ve İstanbul’a gitmeleri “tebliğ” edilen özel banka idare merkezleri de pek çok kuruluş, sigorta ve aracı şirketler, AVM, Otel, Konferans Merkezi gibi, burada yer alacaktır.»

Evet, 30 yıl önce düşündüğümüz İSTANKAprojesinin ulaşım alt-yapısı tamamlanıyor, ama işlevinin tersini, “ufuneti” dağıtmak yerine daha da yoğun, içinden çıkılmaz bir yığılma, üstelik Erdoğan’ın “yatay mimariye geçeceğiz” iddiasına rağmen, inadına bir Türk New York’u yaratmak çabası. Artık adını güzelim İSTANKA yerine İSTBANKA koymak daha doğru olacaktır. Hem de ne zaman? Tüm jeologların, tüm deprem uzmanlarının, “geldi-geliyor” diye bar bar bağırdığı çok şiddetli bir İstanbul depremi, İSTDEP arifesinde…

Kendi tasarladığım-hayal ettiğim bir projenin tam gerçekleşmesine sevinecekken, tüm faydalarını eksi bir parantezine almak zorunda kalacağıma yanıyorum. Artık İSTANKA, insanları İstanbul’dan alıp çevreye taşıyacakken, daha çok insanı İSTBANKA’ya yığacak.

Ne yapalım, buna da “kader” der geçeriz.


[1] Korkut Boratav ve Ergun Türkcan (Editörler), İktisat Politikası Seçenekleri 1, Türkiye’de Sanayileşmenin Yeni Boyutları ve KİT’ler, Tarih Vakfı Yurt yayınları, 3. Baskı, ss 111-2. İlgili kesimler (3. Bölgesel Gelişme Politikaları ve Çevre Sorunları ile 4. Teknoloji Politikaları) E. Türkcan tarafından kaleme alınmıştır.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓