17 Ağustos 1999 Depremi: 27 yıl sonra değişen ne?

17 Ağustos 1999 depremi 18.000 cana malolmuş, tedbirsizlik ve devletin deprem bölgesine el uzatmaması tartışmaları o günlerde de yaşanmıştı. 17 Ağustos depreminde yaşanan skandallar nelerdi, deprem bölgesinde devlet yurttaşa karşı görevini neden yerine getirmedi, Kızılay neden başarısız kaldı?

12:07 4 dk okuma

17 Ağustos 1999 depremi 18.000 cana malolmuş, tedbirsizlik ve devletin deprem bölgesine el uzatmaması tartışmaları o günlerde de yaşanmıştı. 17 Ağustos depreminde yaşanan skandallar nelerdi, deprem bölgesinde devlet yurttaşa karşı görevini neden yerine getirmedi, Kızılay neden başarısız kaldı?

  • 17 Ağustos 1999’da saat 03.02’de Kocaeli’nin Gölcük ilçesi merkezli olarak gerçekleşen ve 45 saniye süren 7.4 büyüklüğündeki deprem sonucunda pek çok bina yıkıldı ya da ağır hasar aldı. İzmir’den Ankara’ya uzanan geniş bir alanda hissedilen deprem sonucunda İstanbul, Bolu, Bursa, Eskişehir, Kocaeli, Sakarya ve Yalova’da can ve mal kayıpları meydana geldi. Resmi verilere göre 18.243 kişi hayatını kaybetti, 48.901 kişi yaralandı, 130 binden fazla bina tamamen yıkıldı veya ağır hasar aldı. Toplamda 376 binden fazla konut ve iş yeri hasar gördü.
  • Depremin ilk anlarından itibaren Devlet katında skandallar birbirini izlemeye başladı. Sonraları ortaya çıktığına göre depremden sonra dönemin Başbakanı Bülent Ecevit, sorumlular tarafından “uykusundan uyandırılmaya kıyılamadığı için” uyandırılmadı ve Ecevit’in ancak saatler sonra depremden haberi oldu. Ankara’ya deprem haberi iletildikten saatler sonra bile depremin gerçek boyutuyla ilgili bilgiler Ankara’ya ulaşmadı.
  • Deprem bölgesinde ise yıllar sonra 6 Şubat depremlerinde yaşananların aynısı yaşandı, ilk günlerde arama-kurtarma, enkaz kaldırma, çadır ve gıda lojistiği gibi konularda çok büyük bir organizasyonsuzluk ve acziyet yaşandı. Ayrıca depremden sonra deprem bölgesinde elektrik şebekeleri koptu, telefon hatları tamamen kilitlendi.
  • Kızılay, 6 Şubat depremlerinden önce yaşanan 17 Ağustos depreminde de sınıfta kalmıştı. Kızılay’ın depremzedelere dağıttığı çadırlar son derece kalitesizdi ve yağmurda su geçiriyordu. Kızılay’ın etkisizliği dolayısıyla 17 Ağustos’ta başta AKUT olmak üzere sivil yapılar ön plana çıktı, ayrıca sahaya inen maden emekçileri de başarılı bir performans sergiledi.
  • Deprem, Türkiye Ekonomisine de pahalıya patladı. Eşitsiz gelişimin bir sonucu olarak depremin vurduğu Marmara Bölgesi, o dönemde Türkiye milli gelirinin yaklaşık %35’ini, sanayi üretiminin ise %45’ini tek başına karşılıyordu. Öyle ki, Türkiye’nin sonraki yıllarda IMF ile anlaşmasına ve 2001 ekonomik krizine gerekçe olarak 17 Ağustos depremi gösterildi.
  • Depremin ardından İzmit’teki TÜPRAŞ rafinerisinde çıkan yangın günlerce söndürülemedi, o günlerdeki en büyük kamu işletmelerinden birisi olan TÜPRAŞ rafinerisi de ihmal ve tedbirsizlik nedeniyle büyük hasar aldı. Depremden sadece birkaç yıl sonra ve zararın giderilmesinin ardından TÜPRAŞ, AKP iktidarı eliyle Koç Holding’e peşkeş çekildi.
  • Depremin ardından pek çok Devlet yetkilisi skandal açıklamalarda bulundu. Dönemin MHP’li Sağlık Bakanı Osman Durmuş, Ermenistan ve Yunanistan’dan gelen yardım tekliflerini reddetti, halkın geniş tepkisini çeken Durmuş’un geniş kitleler tarafından istifası istendi. Dönemin ANAP Genel Başkanı ve Hükümet ortağı Mesut Yılmaz da depremin 10. gününde çıktığı bir TV programında “böyle bir deprem nerede olursa olsun etkisiz kalınacaktı, yıkımdan vatandaş da sorumludur” şeklinde skandal bir açıklama yaptı.
  • Depremde yıkılan pek çok binanın müteahhidi hakkında dava açıldı. Ancak bu davaların neredeyse tamamı sonuçsuz kaldı. Depremle ilgili olarak açılan yaklaşık 2.100 davanın 1.800’ü depremden bir yıl sonra çıkarılan “Rahşan Affı” sonucunda düştü, geriye kalan 300 davanın 110 kadarında ceza verildi ancak verilen cezalar da çoğunlukla ertelendi, geriye kalan davalar ise zaman aşımına uğradı. Ceza alan müteahhitler arasında 18 yıl 9 ay cezayla en yüksek cezayı alan Veli Göçer sadece 7.5 yıl gibi az bir zaman boyunca hapiste kaldı. Aynı davada yargılanan Veli Göçer’in oğlu Can Göçer ve ortağı Zafer Coşkun’un davaları ise sanıklar 7,5 sene boyunca firar ettiği için zaman aşımına uğradı.
  • 17 Ağustos depreminin ardından depremzedeler için toplanan yardım paralarının amacı dışında kullanıldığı ortaya çıktı. Dönemin Devlet Bakanı Recep Önal, yardım paralarıyla memur maaşlarının ödendiğini belirtti. Bunun yanında dönemin DSP-MHP-ANAP koalisyon hükümeti tarafından “deprem vergisi” olarak da bilinen “Özel İletişim Vergisi” geçici bir vergi olarak yürürlüğe kondu. 2003 yılında AKP iktidarı tarafından bu vergi kalıcılaştırıldı. Mehmet Şimşek’in yıllar sonra yaptığı bir açıklamada toplanan deprem vergilerinin deprem amacıyla değil yol yapımı amacıyla kullanıldığı ortaya çıktı. Deprem vergisi meselesi 6 Şubat depremlerinde de tartışıldı.
  • 6 Şubat 2023 depremleri, 17 Ağustos’tan ders alınmadığını net bir biçimde ortaya koydu. 17 Ağustos 1999 ile 6 Şubat 2023 tarihleri arasında geçen süre boyunca hiçbir önlemin alınmadığı, tedbirsizlik, denetimsizlik ve ihmallerin aynen sürdüğü anlaşıldı, her iki deprem sırasında iktidarda bulunan partiler farklı olsa da düzen ve zihniyetin değişmemesi nedeniyle aradan geçen süre boyunca hiçbir şey değişmedi.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓