ABD, Riyad’a uranyum kapısını açıyor

Emperyalizmin “nükleer silahların yayılmasını önleme” söylemi bir kez daha çöktü. İran’ın nükleer tesislerini aylarca bombalayan Vaşington, Suudi monarşisine uranyum zenginleştirme yolunu açan bir anlaşmayı imzalıyor. Trump yönetimi, Suudi Arabistan’la 30 yıl sürecek kapsamlı bir nükleer anlaşmayı bugün resmen açıklamaya hazırlanıyor.

20:36 2 dk okuma

Emperyalizmin “nükleer silahların yayılmasını önleme” söylemi bir kez daha çöktü. İran’ın nükleer tesislerini aylarca bombalayan Vaşington, Suudi monarşisine uranyum zenginleştirme yolunu açan bir anlaşmayı imzalıyor.

Trump yönetimi, Suudi Arabistan’la 30 yıl sürecek kapsamlı bir nükleer anlaşmayı bugün resmen açıklamaya hazırlanıyor. ABD basınına yansıyan bilgilere göre Trump’ın onayladığı anlaşma, ortak bir “ekonomik fizibilite çalışmasının” ardından Suudi Arabistan topraklarında uranyum zenginleştirme tesisi kurulmasının önünü açıyor.

Anlaşmanın en dikkat çekici yanı ise denetim rejimine getirilen sınırlamalar: CNN’in ulaştığı taslak belgelere göre anlaşma, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetçilerine gizli nükleer faaliyetleri tespit etme yetkisi veren Ek Protokol’ü şart koşmuyor. Yani Riyad, Batı’nın İran’a dayattığı denetim mekanizmalarının çok daha gevşek bir versiyonuyla nükleer teknolojiye kavuşacak.

ABD ve İsrail bu yıl İran’ın nükleer tesislerini, gerekçe olarak tam da uranyum zenginleştirme kapasitesini göstererek vurdu. Aynı teknoloji şimdi Suudi Arabistan’a, hem de daha zayıf denetim koşullarıyla sunuluyor. Bölgenin fiilen tek nükleer silahlı devleti olan İsrail’in cephaneliği ise her iki tartışmanın da dışında tutuluyor.

Bu tabloyu tutarsızlık olarak okumak mümkün, ama aslında oldukça tutarlı bir mantığı var. Nükleer teknolojiye kimin erişebileceğini belirleyen şey teknik kriterler ya da uluslararası hukuk değil, Vaşington ile kurulan ilişkinin niteliği. Suudi Arabistan ABD’nin bölgedeki en yakın müttefiklerinden; İran ise kırk yılı aşkın süredir karşı cephede. Fark bundan ibaret.

Arka plandaki çıkarlar

Anlaşmanın arkasındaki maddi çıkarlar da açıkça ortada. New York Times’a konuşan ABD’li yetkililer, anlaşmanın başta reaktör üreticisi Westinghouse olmak üzere Amerikan nükleer endüstrisine milyarlarca dolar kazandıracağını öngörüyor.

Suudi Arabistan yıllardır nükleer program peşindeydi. ABD açısından mesele, bu pazarı Rusya ya da Çin’e kaptırmadan kendi şirketlerine açmak. Nükleer işbirliği burada bir enerji politikası olduğu kadar, bir sermaye ihracı ve bağımlılık ilişkisi olarak da okunmalı. Otuz yıl boyunca Suudi programı Amerikan teknolojisine, yakıtına ve siyasi onayına bağlı kalacak.

Silahlanma ihtimali

Zenginleştirme tek başına silah üretmeye yetmiyor; ancak silaha giden iki ana yoldan biri olduğu da biliniyor. Veliaht Prens Muhammed bin Selman, İran nükleer silah edinirse Suudi Arabistan’ın da aynısını yapacağını birden fazla kez, açıkça söyledi. Riyad’ın geçtiğimiz yıl nükleer silaha sahip Pakistan’la imzaladığı karşılıklı savunma paktı ve Pakistan Savunma Bakanı’nın nükleer programlarının gerektiğinde Suudi Arabistan’a açık olduğu yönündeki sözleri de bu tabloya ekleniyor.

ABD Kongresi’nde dahi anlaşmanın bölgede yeni bir silahlanma dalgasını tetikleyebileceği endişesi dile getiriliyor. Endişe yersiz değil; ama sorunun kaynağını doğru koymak gerekiyor. Ortadoğu’yu nükleer rekabete iten şey tek tek devletlerin hırsları kadar, bu hırsları kimin için serbest bırakıp kimin için cezalandıracağına karar veren güç ilişkileri. Bu anlaşma da o ilişkilerin bir ürünü olacak.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓