Bangladeşli tekstil işçileri grevde, Türkiye'de tekstil sermayesi ucuz işgücü peşinde

Dünyanın en büyük hazır giyim ihracatçılarından Bangladeş’te tekstil işçileri, yüzde 140 ücret artışı talebiyle üretimi durduruyor. Türkiye'de işçi ücretlerini rekabet sorunu olarak gösteren sermaye gruplarının daha düşük maliyetli ülkelere yönelmesi, Bangladeş'teki grevlerle birlikte tekstil sektöründeki uluslararası düşük ücret rekabetini gündeme getiriyor.

16:03 4 dk okuma

Bangladeş’te hazır giyim sektöründe çalışan işçilerin ücret artışı ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi talepleriyle başlattığı protestolar, ülke ekonomisinin en önemli sektörlerinden birinde üretim krizine yol açtı. Ekim ayında başlayan ve giderek büyüyen eylemler, yılda yaklaşık 38 milyar dolar hacmi olan ve dört milyondan fazla kişinin çalıştığı sağlayan hazır giyim sektöründe üretimi aksatıyor.

Dünyanın Çin’den sonra en büyük ikinci hazır giyim ihracatçısı olan Bangladeş’te yaklaşık 4 bin tekstil fabrikası faaliyet gösteriyor. Ülkenin döviz gelirlerinin yüzde 80’inden fazlasını sağlayan sektör; H&M, Primark, Inditex ve Levi Strauss gibi uluslararası markalar için üretim yapıyor.

Sektörün en büyük ihracat pazarı ABD olurken Avrupa Birliği ikinci sırada yer alıyor. Bangladeş, 2025 yılında ABD’nin hazır giyim ithalatının yüzde 10,5’ini karşılayarak Çin ve Vietnam’ın ardından üçüncü sırada bulunurken, Avrupa Birliği’nin giyim ithalatındaki payı yüzde 21,8’e ulaşıyor.

İşçiler aylık 100 dolara çalışıyor

Grevdeki işçiler artan yaşam maliyetlerini karşılayabilmek için aylık asgari ücretlerinin yüzde 140 oranında artırılmasını talep ediyor. İşçilerin talebinin kabul edilmesi halinde aylık ücretlerin mevcut ortalama 12 bin 500 takadan (yaklaşık 100 dolar) 30 bin takaya (yaklaşık 245 dolar) yükselmesi öngörülüyor.

Bangladeş'in ekonomik büyümesinde belirleyici rol oynayan tekstil sektörü, aynı zamanda uzun süredir düşük ücretler, ağır çalışma koşulları ve işçi hakları konusundaki hak gasplarıyla gündeme geliyor.

Son protestoların sektörün en yoğun ihracat dönemlerinden biri olan Noel öncesine denk getirilmesi, ihracatta yaşanacak aksamaların patronların kârlarına büyük bir azalma ihtimalini de beraberinde getiriyor.

Bangladeş Triko Üreticileri ve İhracatçıları Derneği (BKMEA) ile Bangladeş Hazır Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği (BGMEA), cumartesi günü yaptıkları ortak açıklamada, iş yerlerindeki grevlerin devam etmesi halinde hükümet ve işçi sendikaları ile sürdürülmekte olan ücret müzakerelerinden çekilebilecekleri uyarısında bulundu.

Patronlara fabrikaları süresiz kapatma yetkisi

Ülkede faaliyet gösteren yaklaşık 4 bin 500 tekstil fabrikasından en az 500'ünün 17 Kasım tarihiyle kapatılması, sektördeki işsizlik oranını tırmandırırken işçiler arasındaki öfkeyi artırıyor. Fabrika kapanmaları ve artan yaşam maliyetleriyle karşı karşıya kalan işçiler, ücret artışı taleplerini grev ve protestolarla dile getiriyor.

Bangladeş'te işçi protestolarına karşı patronların başvurabileceği hukuki mekanizmalardan biri 2006 tarihli Bangladeş İş Kanunu'nun 13. maddesinde düzenleniyor. Maddenin birinci fıkrası, yasa dışı grev durumunda patronun iş yerinin tamamını veya grevin gerçekleştiği bölümünü kapatma yetkisi tanıyor. Bu düzenleme, grev süresince greve katılan işçilere ücret ödenmemesini öngören 'iş yoksa ücret de yok' ilkesine dayanıyor.

Kanunun 13. maddesinin ikinci fıkrasına göre, grev nedeniyle bir bölümün kapatılması işletmenin diğer bölümlerinde çalışmayı da imkansız hale getirirse patron bu bölümleri de kapatabiliyor.

Sanayi polisi devrede

Bangladeş'te tekstil ve hazır giyim sektöründeki işçi eylemleri ve fabrika güvenliğiyle ilgili düzenin sağlanmasında sanayi polisi görev yapıyor.

Bangladeş polisi bünyesinde özel bir birim olarak kurulan sanayi polisi, 2010 yılında resmen faaliyete başlamıştı. Birimin temel görevleri ise sanayi bölgelerinde işçi protestolarının yönetilmesi ve üretim faaliyetlerinin kesintisiz sürdürülmesi olarak tanımlanıyor.

Türkiye'de tekstil patronları Bangladeş'e özeniyor: "Rekabet" edememekten şikayetçiler

Türkiye'deki tekstil sermayesinin yatırımlarının Bangladeş gibi işçi ücretlerinin düşük olduğu ülkelere yönelmesi, düşük işçi ücretlerinin sermaye açısından taşıdığı hayati önemi ortaya koyarken Türkiye'deki üretim ve işsizlik tartışmalarını da gündeme getiriyor.

2026 yılı kasım ayı verilerine göre Türkiye'de asgari ücretli bir tekstil işçisinin net kazancı 28 bin TL (yaklaşık 555 dolar) iken Bangladeşli bir işçi için bu gelir yaklaşık 100 dolar. Mısır'da tekstil işçilerinin aylık kazancı ise 130 dolar ve Vietnam'da 140 ila 200 dolar arasında değişiyor. Yani Türkiye'de asgari ücretli bir işçi açlık sınırının altında bir gelire sahipken, bu ülkelerde durum daha da sorunlu.

Türkiye'deki tekstil patronları işçi ücretlerinin "çok maliyetli" olduğunu öne sürerek bu durumun uluslararası alanda "rekabeti zayıflattığını" belirtiyor. Bu nedenle yatırımlar işçi ücretlerinin daha düşük olduğu Bangladeş, Mısır ve Vietnam gibi üretim merkezlerine yöneliyor. Türkiye'deki tekstil sektörünün bu nedenle daraldığı belirtiliyor. Patronlar, Türkiye'de de işçi ücretlerinin düşürülmesini, aksi takdirde tekstil sektöründeki daralmanın sürerek yatırımların çoğunun işçi ücretlerinin düşük seviyede bulunduğu ülkelere kayacağını belirtiyor.

Bangladeş'in Türk sermayesi için bir özel yatırım bölgesi oluşturması söz konusu daralmayı daha da hızlandırdı. Son olarak Sanko Holding, Bangladeş'e 300 milyon dolarlık tekstil yatırımında bulunmayı hedeflediğini açıklamıştı.

Tekstil sektöründeki ücretler konusu, sermaye ile sendikalar arasında yapılan toplu iş sözleşmesi görüşmelerine de yansıyor. Mayıs ayında DİSK'e bağlı Tekstil İşçileri Sendikası ile Burgmann Packings şirketi arasında başlayan müzakereler, Ekim ayında greve gidilmesiyle sonuçlandı. Colin's markasının sahibi olan Eroğlu Moda şirketi ile Öz İplik-İş sendikası arasında yürütülen görüşmelerde yıl içinde çeşitli grev ve eylemlerle sonuçlandı.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. İngiltere’den TUSAŞ’a bakan düzeyinde ziyaret

    Birleşik Krallık’ın Savunma Hazırlığı ve Sanayiden Sorumlu Devlet Bakanı Luke Pollard ve beraberindeki heyet, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii’ni (TUSAŞ) ziyaret etti. Heyeti TUDIC toplantısının ardından ağırlayan Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, “İki ülke arasındaki iş birliğimizi güçlendirmeye devam edeceğiz” dedi.

  2. 9 belediye başkanı AKP'ye katıldı

    9 belediye başkanı ve çok sayıda belediye meclis üyesi AKP'ye katıldı. Erdoğan, partisinin Genişletilmiş İl Başkanları Toplantısı'nda belediye başkanlarına rozet taktı. AKP'ye katılan belediye başkanları arasında Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanı Candan Yüceer, Antalya Büyükşehir Belediye Başkanvekili Büşra Özdemir ve Beyoğlu Belediye Başkanvekili Sefer Karamehmetoğlu da bulunuyor.

  3. Gazeteci İsmail Arı tahliye edildi

    Eski RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin’in şikayetiyle 28 gündür tutuklu bulunan BirGün muhabiri İsmail Arı'nın tahliyesine ve beraatına karar verildi. Gazeteci İsmail Arı mahkemede yaptığı savunmada şunları söyledi: "Ben yolsuzluk, hırsızlık yapmadım. Sadece halk için gazetecilik yaptım, Fatma Betül Hanım gibi fondan 2 milyon TL götürmedim. Yunus Emre Vakfı’nı soymadım. Sadece gazetecilik yaptım. Tweet atan gazetecinin tutuklandığı dünyanın kaç ülkesinde görülebilir?"

  4. Üçlü zirve başladı

    Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasındaki üçlü zirve Çin'in Shenzhen kentinde başladı.

  5. Şahap Kavcıoğlu'na yurt dışı yasağı

    Fon soruşturması kapsamında eski BDDK ve TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu hakkında yurtdışı çıkış yasağı getirildi. Geçen hafta görevinden istifa eden Kavcıoğlu hakkında Takasbank'a baskı yapıldığı, denetimin ihlal edildiği ve haksız menfaat sağlandığı iddiaları ortaya çıkmıştı.

  6. Gazeteci İsmail Arı'nın duruşması bugün

    Eski RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin’in şikâyetiyle 21 Ekim’de tutuklanan BirGün muhabiri İsmail Arı'nın ilk duruşması bugün saat 11:45'te görülecek. Hakkında 5 yıla kadar hapis istenen ve bir yıl içinde ikinci kez tutuklanan Arı, 29 gündür Sincan Cezaevi’nde tutuluyor. Ayrıca Arı hakkında dün bir soruşturma daha başlatıldı. Duruşmanın hemen öncesinde başlatılan soruşturmanın dosyasında ‘Cumhurbaşkanına hakaret’ ve ‘halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma’ iddiaları yer alıyor.

  7. İstanbul'da suya aylık zam uygulaması 2027'de de devam edecek

    İSKİ Genel Kurulu'nda alınan karara göre, suya enflasyona göre her ay zam yapılması uygulaması 2027 yılında da devam edecek. Zam oranı aylık yüzde 2'yi geçmeyecek. İBB Meclisinin 20 Kasım 2024'teki aldığı karara göre su fiyatları TÜFE ile Yİ-ÜFE toplanıp ikiye bölünmesiyle çıkan sonuca göre artıyor.

  8. Hayati Yazıcı'nın oğlu Mustafa Yazıcı serbest

    Türkiye'yi sarsan fon soruşturması kapsamında ifade veren Mustafa Yazıcı serbest bırakıldı. Yazıcı hakkında adli kontrol şartı kondu. AKP Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı'nın oğlu Mustafa Yazıcı'nın sahibi olduğu Adil Varlık Yönetim'e fon skandalı ile ilgili yürütülen soruşturma kapsamında kayyum atanmıştı.

  9. Gözler Trump, Şi ve Putin arasındaki üçlü zirvede

    ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Shenzhen’de gerçekleştirmesi planlanan üçlü zirve öncesinde Putin ile bir araya geldi. Görüşmede nükleer silahlar, Ukrayna savaşı, ABD-İran savaşı ve ABD ile Çin arasındaki ticaret ile yapay zeka-çip kısıtlamalarının gündeme gelmesi bekleniyor.

✓