Bangladeş’te hazır giyim sektöründe çalışan işçilerin ücret artışı ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi talepleriyle başlattığı protestolar, ülke ekonomisinin en önemli sektörlerinden birinde üretim krizine yol açtı. Ekim ayında başlayan ve giderek büyüyen eylemler, yılda yaklaşık 38 milyar dolar hacmi olan ve dört milyondan fazla kişinin çalıştığı sağlayan hazır giyim sektöründe üretimi aksatıyor.
Dünyanın Çin’den sonra en büyük ikinci hazır giyim ihracatçısı olan Bangladeş’te yaklaşık 4 bin tekstil fabrikası faaliyet gösteriyor. Ülkenin döviz gelirlerinin yüzde 80’inden fazlasını sağlayan sektör; H&M, Primark, Inditex ve Levi Strauss gibi uluslararası markalar için üretim yapıyor.
Sektörün en büyük ihracat pazarı ABD olurken Avrupa Birliği ikinci sırada yer alıyor. Bangladeş, 2025 yılında ABD’nin hazır giyim ithalatının yüzde 10,5’ini karşılayarak Çin ve Vietnam’ın ardından üçüncü sırada bulunurken, Avrupa Birliği’nin giyim ithalatındaki payı yüzde 21,8’e ulaşıyor.
İşçiler aylık 100 dolara çalışıyor
Grevdeki işçiler artan yaşam maliyetlerini karşılayabilmek için aylık asgari ücretlerinin yüzde 140 oranında artırılmasını talep ediyor. İşçilerin talebinin kabul edilmesi halinde aylık ücretlerin mevcut ortalama 12 bin 500 takadan (yaklaşık 100 dolar) 30 bin takaya (yaklaşık 245 dolar) yükselmesi öngörülüyor.
Bangladeş'in ekonomik büyümesinde belirleyici rol oynayan tekstil sektörü, aynı zamanda uzun süredir düşük ücretler, ağır çalışma koşulları ve işçi hakları konusundaki hak gasplarıyla gündeme geliyor.
Son protestoların sektörün en yoğun ihracat dönemlerinden biri olan Noel öncesine denk getirilmesi, ihracatta yaşanacak aksamaların patronların kârlarına büyük bir azalma ihtimalini de beraberinde getiriyor.
Bangladeş Triko Üreticileri ve İhracatçıları Derneği (BKMEA) ile Bangladeş Hazır Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği (BGMEA), cumartesi günü yaptıkları ortak açıklamada, iş yerlerindeki grevlerin devam etmesi halinde hükümet ve işçi sendikaları ile sürdürülmekte olan ücret müzakerelerinden çekilebilecekleri uyarısında bulundu.
Patronlara fabrikaları süresiz kapatma yetkisi
Ülkede faaliyet gösteren yaklaşık 4 bin 500 tekstil fabrikasından en az 500'ünün 17 Kasım tarihiyle kapatılması, sektördeki işsizlik oranını tırmandırırken işçiler arasındaki öfkeyi artırıyor. Fabrika kapanmaları ve artan yaşam maliyetleriyle karşı karşıya kalan işçiler, ücret artışı taleplerini grev ve protestolarla dile getiriyor.
Bangladeş'te işçi protestolarına karşı patronların başvurabileceği hukuki mekanizmalardan biri 2006 tarihli Bangladeş İş Kanunu'nun 13. maddesinde düzenleniyor. Maddenin birinci fıkrası, yasa dışı grev durumunda patronun iş yerinin tamamını veya grevin gerçekleştiği bölümünü kapatma yetkisi tanıyor. Bu düzenleme, grev süresince greve katılan işçilere ücret ödenmemesini öngören 'iş yoksa ücret de yok' ilkesine dayanıyor.
Kanunun 13. maddesinin ikinci fıkrasına göre, grev nedeniyle bir bölümün kapatılması işletmenin diğer bölümlerinde çalışmayı da imkansız hale getirirse patron bu bölümleri de kapatabiliyor.
Sanayi polisi devrede
Bangladeş'te tekstil ve hazır giyim sektöründeki işçi eylemleri ve fabrika güvenliğiyle ilgili düzenin sağlanmasında sanayi polisi görev yapıyor.
Bangladeş polisi bünyesinde özel bir birim olarak kurulan sanayi polisi, 2010 yılında resmen faaliyete başlamıştı. Birimin temel görevleri ise sanayi bölgelerinde işçi protestolarının yönetilmesi ve üretim faaliyetlerinin kesintisiz sürdürülmesi olarak tanımlanıyor.
Türkiye'de tekstil patronları Bangladeş'e özeniyor: "Rekabet" edememekten şikayetçiler
Türkiye'deki tekstil sermayesinin yatırımlarının Bangladeş gibi işçi ücretlerinin düşük olduğu ülkelere yönelmesi, düşük işçi ücretlerinin sermaye açısından taşıdığı hayati önemi ortaya koyarken Türkiye'deki üretim ve işsizlik tartışmalarını da gündeme getiriyor.
2026 yılı kasım ayı verilerine göre Türkiye'de asgari ücretli bir tekstil işçisinin net kazancı 28 bin TL (yaklaşık 555 dolar) iken Bangladeşli bir işçi için bu gelir yaklaşık 100 dolar. Mısır'da tekstil işçilerinin aylık kazancı ise 130 dolar ve Vietnam'da 140 ila 200 dolar arasında değişiyor. Yani Türkiye'de asgari ücretli bir işçi açlık sınırının altında bir gelire sahipken, bu ülkelerde durum daha da sorunlu.
Türkiye'deki tekstil patronları işçi ücretlerinin "çok maliyetli" olduğunu öne sürerek bu durumun uluslararası alanda "rekabeti zayıflattığını" belirtiyor. Bu nedenle yatırımlar işçi ücretlerinin daha düşük olduğu Bangladeş, Mısır ve Vietnam gibi üretim merkezlerine yöneliyor. Türkiye'deki tekstil sektörünün bu nedenle daraldığı belirtiliyor. Patronlar, Türkiye'de de işçi ücretlerinin düşürülmesini, aksi takdirde tekstil sektöründeki daralmanın sürerek yatırımların çoğunun işçi ücretlerinin düşük seviyede bulunduğu ülkelere kayacağını belirtiyor.
Bangladeş'in Türk sermayesi için bir özel yatırım bölgesi oluşturması söz konusu daralmayı daha da hızlandırdı. Son olarak Sanko Holding, Bangladeş'e 300 milyon dolarlık tekstil yatırımında bulunmayı hedeflediğini açıklamıştı.
Tekstil sektöründeki ücretler konusu, sermaye ile sendikalar arasında yapılan toplu iş sözleşmesi görüşmelerine de yansıyor. Mayıs ayında DİSK'e bağlı Tekstil İşçileri Sendikası ile Burgmann Packings şirketi arasında başlayan müzakereler, Ekim ayında greve gidilmesiyle sonuçlandı. Colin's markasının sahibi olan Eroğlu Moda şirketi ile Öz İplik-İş sendikası arasında yürütülen görüşmelerde yıl içinde çeşitli grev ve eylemlerle sonuçlandı.