Kaynak: Ben Norton, Geopolitical Economy
Çeviri: Mehmet Can Karaca
ABD istihbarat ajansları dünyanın en büyük şirketlerinden olan Nvidia'nın CEO'su Jensen Huang'ın Çinli bir casus ile ilişki yaşadığını iddia ediyor. Ancak, iddiayı destekleyen somut bir kanıt bulunmuyor.
Hatta, eldeki kanıtların tamamı farklı bir duruma işaret ediyor: Jensen Huang'ın partneri Alice Huang'ın (soyadı benzerliği) sadece Nvidia'nın ABD ihracat kısıtlamalarını, ABD ve Çin hükümetlerinin isteği dışında atlatmasına yardımcı olan Çinli bir iş kadını.
Alice Huang'ın Çin casusu olduğuna dair bir kanıt yok
Analist Arnaud Bertrand, Batı basınında yer alan ve Alice Huang'ın bir Çin casusu olduğunu iddia eden çok sayıda haberi inceledi. Haberlerde casusluğa dair bir kanıt sunulmadığını ifade etti.
Suçlamalar tamamıyla kimliği belirsiz ABD istihbarat yetkililerince ortaya atıldı.
Dahası; Bertrand, medya kuruluşu Wall Street Journal'ın haberinde büyük bir hata olduğuna dikkat çekti. Wall Street Journal, Alice Huang'ın Singapur hükümeti tarafından Çin casusu olmakla suçladığını iddia etti.
Ancak Singapur İçişleri Bakanlığının yayımladığı resmi açıklamaya göre ne Singapur hükümeti ne de hükümet yetkilileri böyle bir ifadede bulundu. Bununla beraber Alice Huang'ın bir soruşturmadan geçirilmediği de açıklandı.
Alice Huang ise Jensen Huang ile ilişkisini gizlemek adına hiçbir girişimde bulunmamıştı. Jensen Huang ile birçok kez toplum içinde görüntülendi.
Alice Huang haberleşme ve sosyal medya platformu WeChat hesabından Jensen Huang ile baş başa yemek yerken, şarap içerken ve sohbet ederken çekildikleri fotoğrafları paylaştı. Eğer kendisi casus olsaydı Jensen Huang ile ilişkisiyle övüneceğine muhtemelen ilişkisini gizlemeyi tercih ederdi.
Alice Huang casus mu kaçakçı mı?
Çin'de birçok kişi, ABD'nin bu iddialarına ciddi şüpheyle yaklaşıyor.
Çin'de uzun yıllar yaşayan ve iş dünyasını tanıyan ABD'li sermayedar Shaun Rein, sosyal medya platformu X'teki hesabından Alice Huang'ın bir Çin casusu olma ihtimalinin çok düşük olduğunu yazdı.
Alice Huang'ın bir casus değil ama bir kaçakçı olabileceğinin üzerinde durdu. Rein; Huang'ın, Nvidia çiplerini satın alıp Çinli şirket Alibaba'ya kiralayan veya her iki ülke hükümetinin de itirazlarına rağmen Çin'e kaçak yollarla sokan kişilerden biri olabileceğini ifade etti.
Rein, bu çeşit kaçakçılık operasyonlarının Çin'de yaygın olduğunu öne sürdü. Geçmişte bu tarz şaibeli firmaların iPhone, bebek maması ve lüks çanta kaçakçılığı ile tanındığını, yapay zeka çiplerinin ise son moda olduğunu iddia etti.
Çip savaşı: ABD'nin Çin'e karşı yürüttüğü teknoloji savaşının iç yüzü
Söz konusu skandalın böylesine siyasallaştırılmasının sebebi, ABD'nin Çin'e karşı yürüttüğü 'çip savaşı'nın bir parçası olması.
Joe Biden hükümeti 2022 yılında ABD'nin Çin'e GPU (grafik işlemci) ihracatı yapmasını yasaklamıştı. Bu yasak yapay zeka savaşının ilk kıvılcımı olmuştu.
Eski Biden hükümetinin Ticaret Bakanı, girişim sermayedarı ve Çin karşıtı politikaları desteklemesiyle bilinen Gina Raimondo, ABD'nin amacının Çin'deki inovasyon hızını yavaşlatmak olduğunu itiraf etmişti.
ABD'li Çin karşıtları ile OpenAI ve Anthropic gibi bazı ABD menşeli teknoloji devleri, yapay zeka modellerini eğitmek için kullanılan gelişmiş çiplere Çin'in erişimini engellemeye, bu sayede yapay zeka teknolojisinde tekelleşmeye Çinli rakiplerini sabote etmeye çalıştı.
Anthropic CEO'su Dario Amodei kamuya açık şekilde ABD hükümetinin içinde yürüttüğü lobicilik faaliyetleriyle Çin'e çip ihracatını daha da zorlaştıracak sınırlamaların getirilmesi için çalıştı. Tek kutuplu dünya düzenini sürdürmek için ABD'nin bu kritik teknoloji üzerinde tekel sahibi olması gerektiğini yazdı.
Ancak Çin en gelişmiş yapay zeka çiplerine erişim sağlamak isteyen çok sayıda teknoloji şirketine sahip büyük bir ülke.
Böylelikle, Nvidia çiplerini Çin'e kaçak yollarla sokarak yüksek miktarda kazanç sağlanan bir yeraltı sektörü ortaya çıktı.
Bu bir sır değildi. The Wall Street Journal bu konu hakkında 2024 yılında önemli bir haber yayımladı.
Medya kuruluşu Bloomberg'in 2025 yılında yayımladığı haber Singapur menşeli Megaspeed şirketinin, Nvidia çiplerini edinme konusunda Çinli şirketlere yardım ettiğini, böylelikle ABD'nin ihracat sınırlamalarının çevresinden dolandığını aktardı.
Alice Huang, Güneydoğu Asya'da büyük veri merkezleri inşa eden Megaspeed şirketini yönetiyordu. İngiltere merkezli finans gazetesi Financial Times'ın aktardığına göre Alice Huang, potansiyel Çinli yatırımcılara Nvidia çiplerine erişim sağlayabileceği yönünde övünmüş, bu kapsamda müşteri olarak Çinli teknoloji devi Alibaba'yı örnek göstermişti.
Nvidia, Çin pazarına erişmek istedi
Çin karşıtları, ABD istihbarat yetkililerinin iddialarını Jensen Huang'a karşı kapsamlı bir komplo teorisi üretmek içi kullanıyorlar. Nvidia CEO'sunun Çinli bir casusun etkisi altına girdiği gerekçesiyle ABD ihracat sınırlamalarını ihlal ettiği ve yapay zeka çiplerini Çinli şirketlere sattığı öne sürülüyordu.
Ortada bu anlamsız iddiayı destekleyen bir kanıt bulunmuyor.
Gerçekte, Jensen Huang'ın ne yaptığına dair kolay bir açıklama mevcut: Nvidia bu işten çok büyük paralar kazanıyordu.
Jensen Huang'ın 2025 yılında belirttiğine göre Nvidia, ABD hükümetinin ihracat sınırlamaları uygulamadan önce gelişmiş çipler sektöründe Çin pazarının yüzde 95'ine sahipti. Fakat bu sayı sıfıra düştü.
Nvidia'nın, dolaylı yollarla da olsa Çinli şirketlere satış yapmayı sürdürebilmek için söz konusu ihracat kısıtlamalarını atlatmakta çok büyük bir ekonomik çıkarı olduğu açık.
Bunu gerçekleştirmek için Jensen Huang'ın sözde Çin casusu tarafından şantaja uğramasına ihtiyacı yoktu. Milyarder Jensen Huang sadece ekonomik dürtülerini takip ediyordu.
Çin hükümeti yerli çip endüstrisini teşvik etmek için Nvidia'yı sınırladı
Alice Huang'ın Çin casusu olmama ihtimalini gösteren bir diğer neden ise Çin hükümetinin, Çinli teknoloji şirketlerinin Nvidia çiplerini ithal etmelerini engelleyecek önemler almasıydı.
Çin hükümeti yerli çip endüstrisinin gelişmesini teşvik etmek amacıyla sanayi politikaları kapsamında milyarlarca dolar değerinde önlem aldı.
Çinli yetkililer ülkenin teknoloji alanında kendine yeterli olabilmesi adına ABD'nin teknoloji altyapısına bağımlılığını azaltmak istiyor.
Bu sebeple Çin hükümeti Alibaba gibi büyük şirketlere Nvidia'dan değil, Çinli şirketlerden çip satın almalarını emrediyor.
Dahası; Çin hükümeti, tekelci ABD şirketi Nvidia'yı Çin'in antitröst yasalarını ihlal etmesiyle suçlayarak sınırlamak için harekete geçti.
Başka bir deyişle Alice Huang, Çin hükümetinin yerli çip sektörünü geliştirmek için yürüttüğü yoğun çabaları baltalıyordu.
Alice Huang, Çin'in çıkarlarına hizmet etmektense bu çıkarların doğrudan karşısında duruyordu. Öyleyse Çin hükümeti neden onu casus olarak kullansın?
Bu skandalın bize gösterdiği şey Çin hükümetinin çıkarları ile Çinli büyük teknoloji şirketlerinin çatışması.
Alibaba gibi kar amacı güden şirketler Çin'in bağımsız, kendine yeterli ve yerli çip endüstrisinin gelişmesine öncelik vermiyorlar.
Alibaba basitçe en iyi çiplere sahip olmayı ve kendi yapay zeka modellerini geliştirerek para kazanmak istiyor. Tesadüfen de Nvidia en iyi çipleri üretiyor.
Alice Huang sözü geçen Çinli teknoloji şirketleri adına çalışıyor, Çin hükümetinin değil.
Trump Nvidia'nın Çin'e çip ihraç etmesine neden izin verdi?
Donald Trump'ın ABD Başkanı olarak ilk hizmet döneminde Çin'e karşı ticaret savaşını başlatmasına rağmen ABD şirketlerinin çıkarlarına uygun olması şartıyla bazı istisnalar gerçekleştirdi.
Jensen Huang ile Trump arasındaki yakın ilişki biliniyor. Nvidia CEO’sunun, Biden yönetiminin Çin’e yönelik ihracat kısıtlamalarının bir bölümünü kaldırması için ABD Başkanı Trump nezdinde lobi faaliyetleri yürüttüğü açıkça görülüyor.
Jensen Huang amacını gerçekleştirdi, böylelikle 2025 yılında Trump yönetimi Biden'ın getirdiği sınırlamaların bazılarını geri çevirdi. Nvidia'nın H200 gibi bazı yapay zeka çiplerini Çinli şirketlere satmasının önü açılmış oldu.
Trump yönetimi ve Jensen Huang benzerlerinin öne sürdüğü argüman ise Çinli şirketlerin Nvidia çiplerine ve ABD'nin teknoloji altyapısına bağımlılığını sürdürerek Çin'in ABD teknoloji tekeline alternatif geliştirmesinin önüne geçilebileceğiydi. Böylelikle Silikon Vadisi'nin teknolojik üstünlüğü de korunacaktı.
ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick'in haber kuruluşu CNBC'ye yaptığı açıklamaya göre gözetilen fikir, Çinli geliştiricilere ABD teknoloji altyapısına bağımlı kılacak kadar çip satışı yapmaktı.
Çinli kanun koyucular bunu anladı. Tam olarak bu sebeple Çin hükümeti, Trump'ın politikasına Çinli şirketlere Nvidia GPU'larını reddetmeleri ve Huawei gibi yerli şirketlerden çipleri satın almaları yönünde baskı kurarak cevap verdi.
Fakat Trump ve Jensen Huang ısrarla Çin hükümetinin bu muhalefetine karşı lobicilik faaliyetlerini sürdürdü.
Bu yılın mayıs ayında Trump Pekin'i ziyaret ettiğinde, Air Force One uçağında kendisine Jensen Huang ve Elon Musk eşlik etti. ABD Başkanı, Başkan Xi Jinping ve diğer Çin yetkilileriyle buluştuğunda Jensen Huang da başka ABD'li büyük şirket yöneticileriyle orada bulundu.
Elon Musk, aşırı sağ görüşleri benimsemesine ve muhafazakar söylemleri yinelemesine rağmen, şirketlerinin Çin’e büyük ölçüde bağımlı olması nedeniyle ülkeyi hedef alan açıklamalardan kaçındı. Tesla otomobillerinin yüzde 54'ü Şanghay’daki bir dev üretim tesisinde üretiliyor.
Benzer şekilde Başkan Xi'nin bu eylül ayında gerçekleştirdiği Washington ziyaretinde Trump, Beyaz Saray'da çeşitli ABD şirket yöneticilerinin bulunduğu ihtişamlı bir akşam yemeği düzenledi. Masada yine Trump ve Xi ile Jensen Huang, aynı zamanda Elon Musk ve Tim Cook bulunuyordu.
Trump bütün bunları Çin'e duyduğu sempatiden ötürü yapmadı, bunun sebebi bazı dev ABD'li şirketlerin çıkarlarında yatıyordu. Ki bu çıkarlar da milyarder ABD Başkanı'nın çıkarlarına hizmet etmekteydi.
Ancak Vaşington'daki Çin karşıtları, bu durumu Trump'ı Çin'e karşı fazla yumuşak davranmakla suçlayarak sağdan gelen bir eleştiri vermek adına kullandı.
Çin karşıtları ve ABD'li teknoloji devleri Jensen Huang skandalını suistimal ediyor
Washington ve Silikon Vadisi'ndeki bazı büyük güçler Jensen Huang'ın ilişkisini Çin'e karşı saldırgan politikaları hayata geçirmek için suistimal ediyor.
Çin karşıtı medya kuruluşları da bu fırsatı değerlendirerek ABD’nin Çin’e karşı 'daha sert bir tutum benimsemesi' yönünde çağrılar yapmaya başladı.
New York Times'ın haberine göre Trump yönetiminde yer alan Marco Rubio gibi neo-muhafazakar isimler, Huang'a karşı cezalandırıcı adımların atılması gerektiğini savunuyor.
Rubio uzun yıllardır neo-muhafazakar çizgide bulunan bir Çin karşıtıdır. Savaş çığırtkanı retoriğini Trump yönetiminin bir parçası olmak için azaltan Rubio hakkında yazılan haberler, Cumhuriyetçilerin bu kasım ayında yapılan ara seçimlerde ağır bir yenilgiye uğramasının ardından Rubio’nun Trump yönetiminden ayrılmayı düşündüğünü ortaya çıkardı.
Rubio 2028 yılında yapılacak olan başkanlık seçimleri için Cumhuriyetçi Parti'nin güçlü bir adayı. Seçim kampanyasının bir parçası olarak Çin'i şeytanlaştıracak söylemleri sahiplenmesi neredeyse kesinlik taşımakta.
Benzer şekilde, Demokrat Parti'nin neo-muhafazakar kanadı da Trump'a sağda Çin konusunda sağdan eleştiri yaptı.
Bu eylül ayında sağcı Demokrat Parti Senatörü Chuck Schumer Çin'e karşı aşırı saldırgan bir konuşma gerçekleştirerek Trump'ın Çin'i hedef alan sınırlamalarını ağırlaştırmasını talep etti.
Ayrıca Schumer, kasım ayında Jensen Huang etrafında patlak veren skandalı fırsat bilerek Trump’ı, ABD’nin sözde 'ulusal güvenliğini' zayıflatmakla suçladı.
Açıkça görülmektedir ki Cumhuriyetçiler ve Demokratlar olmak üzere iki taraftan da neo-muhafazakar Çin karşıtları Jensen Huang skandalını istismar ederek Pekin'e karşı son derece sert bir politika dayatılmasını savunmaktadır.
Aynı zamanda Silikon Vadisi'nden bazı yüksek tesirli milyarderlerin desteğini de toplamış bulunmaktalar.
OpenAI CEO'su milyarder Sam Altman toplumun gözü önünde ABD hükümeti içerisinde Çinli yapay zeka modellerinin yasaklanması konusunda lobicilik faaliyeti yürütmektedir.
Jensen Huang, Çinli yapay zeka şirketlerinin geliştirdiği modeller gibi açık kaynaklı modellerin güçlü savunucularından biri olmuştur. ABD’de tekel olmayı hedefleyen OpenAI ve Anthropic gibi şirketler, bu modelleri kendi iş modelleri açısından varoluşsal bir tehdit olarak görmektedir. Bu nedenle Huang’ın yerine Nvidia’nın başına Çin karşıtı tutumuna güvenilir bir CEO’nun getirilmesinden memnuniyet duyacaklardır.