New York Times (NYT), İran’ın eski savunma bakan yardımcısı ve Devrim Muhafızları komutanı Ali Rıza Asgari’nin yaklaşık 20 yıldır aydınlatılamayan kayboluşuna ilişkin yeni iddialar yayımladı. Gazetenin görüştüğü eski ABD’li yetkililere göre Asgari, İsrail dış istihbarat servisi Mossad tarafından kaçırıldı, sorgulandı ve öldürüldü.
Asgari’nin eşi Ziba Ahmadi’nin anlatımına göre İranlı general, Aralık 2006’da İstanbul’a gelerek Ceylan Otel’e yerleşti. Ardından ortadan kayboldu. İsrailli yetkililer ise olayla bağlantıları olduğunu yıllarca reddetti.
Devrim Muhafızları’nın Kudüs Gücü’nde görev yapan, Hizbullah liderleriyle yakın ilişkileri bulunan ve İran Savunma Bakan Yardımcılığı’na kadar yükselen Asgari, uzun süredir Mossad’ın takibindeydi.
İsrail istihbaratı, Asgari’nin Hizbullah liderleriyle yakın ilişkileri bulunmasına ve Ron Arad’ın 1986’da Lübnan’da esir alınmasından kısa süre sonra bu ülkeye gitmesine önem veriyordu.
İsrail Hava Kuvvetleri’nde silah sistemleri subayı olan Ron Arad, 16 Ekim 1986’da Lübnan’ın güneyinde bir hedefe saldırı düzenleyen F-4 savaş uçağının hasar görmesi üzerine uçaktan atladı ve Lübnanlı Şii örgüt Emel tarafından esir alınan Arad’ın sonraki akıbeti belirlenemedi.
Arad’ın daha sonra İranlılara teslim edildiği varsayımından hareket eden Mossad, Asgari’nin kayıp askerin akıbeti hakkında bilgi sahibi olabileceğinden şüpheleniyordu.
Asgari teknede sorgulandı, Karadeniz’e atıldı
Asgari’nin akıbeti, yıllar sonra ABD ile İran arasında yürütülen nükleer anlaşma ve mahkum takası müzakerelerinde de gündeme geldi. İranlı yetkililer, Amerikalı muhataplarına kayıp generale ne olduğunu sordu. ABD’li yetkililer olayla ilgileri olduğunu reddederken kendi temasları üzerinden de bilgi toplamaya başladı.
Müzakerelere katılan eski bir ABD’li yetkili, İsrailli yetkililerin kendilerine Asgari’nin öldüğünü söylediğini aktardı. İsrail’le yakın çalışmış diğer üç eski ABD’li yetkili ise Mossad ajanlarının generali kaçırdığını, haftalarca sorguladığını ve öldürdüğünü belirtti.
Bu yetkililerden birine göre Asgari bir teknede sorgulandı ve ardından Karadeniz’e atıldı. Gazetenin görüştüğü yetkililer, sorgunun Ron Arad’ın kaybolmasında Asgari’nin olası rolüne odaklandığını, ancak böyle bir bağlantı bulunamadığını söyledi.
Asgari’nin eşi Ahmadi de İran’ın yürüttüğü soruşturmada kendisine İsrailli ajanların eşinin otel odasına girerek onu uyuşturduğu ve kaçırdığı bilgisinin verildiğini anlattı. Ahmadi’ye göre soruşturmacılar, operasyonda kullanılan aracı Karadeniz kıyısında terk edilmiş halde buldu.
Operasyondan önce İran bağlantısını reddeden rapor hazırlanmıştı
İstanbul’daki operasyon, İsrail istihbaratı içinde Arad’ın İran’a götürüldüğü iddiasını sorgulayan kapsamlı bir incelemenin yapıldığı dönemde gerçekleştirildi.
2006’da İsrail iç güvenlik teşkilatı Şin Bet’in başındaki Yuval Diskin, Arad dosyasının yeniden incelenmesini istedi. Diskin’in NYT’ye aktardığına göre ekip, kaynakların güvenilirliğini ve bilgilerin nasıl elde edildiğini değerlendirdi. İnceleme, Arad’ın İran’a nakledildiği yönündeki haber ve analizlerin ciddi yorum hatalarına, güvenilmez kaynaklara veya yanlış bilgilere dayandığı sonucuna vardı.
Şin Bet ekibine göre Arad hiçbir zaman Hizbullah’ın ya da Devrim Muhafızları’nın eline geçmemişti. Akıbetine ilişkin yanıt büyük olasılıkla Lübnan’ın Nabi Chit köyündeydi. Diskin, bu değerlendirmenin hükümet içinde fazla ilgi görmediğini söyledi.
Şin Bet’in üst düzey soruşturmacılarından Yitzhak Ilan da Asgari’nin kaybolmasından önce Mossad yetkilileriyle yaptığı bir görüşmede, Arad dosyasıyla bağlantılı riskli bir operasyon hakkında bilgilendirildiğini anlattı. Generalin adını vermeyen Ilan, 2020’deki ölümünden önce gazeteye verdiği röportajda, “Operasyondan önce bile çözümün kesinlikle orada olmadığını anlamıştım” dedi.
İstanbul’da yabancı istihbarat servislerin operasyonları
Asgari’nin İstanbul’da kaçırılarak sorgulandığı ve öldürüldüğü yönündeki iddia, Türkiye’nin istihbarat ve güvenlik birimlerinin sorumluluğunu da gündeme getiriyor. Nitekim sonraki yıllarda yaşanan suikast ve kaçırmalar, İstanbul’un farklı devletlerin istihbarat servisleri tarafından bir operasyon sahası olarak kullanıldığına işaret ediyor.
Rus istihbaratıyla ilişkilendirilen Çeçen suikastları bu örnekler arasında. İstanbul Zeytinburnu’nda 16 Eylül 2011’de üç Çeçenin öldürülmesine ilişkin iddianamede, saldırının Rusya Federal Güvenlik Servisi FSB adına çalışan iki kişi tarafından gerçekleştirildiği ileri sürüldü. Savcılığa göre şüpheliler Türkiye’ye sahte pasaportlarla girmişti. Kasım 2015’te Başakşehir’de öldürülen Çeçen komutan Abdulvahid Edelgiriev’in dosyasında da istihbarat görevlisi oldukları belirtilen iki Rus vatandaşı tutuklandı. İddianamede, hedefin yerinin belirlenmesinin ardından cinayeti işlemek üzere Rusya’dan üç kişinin Türkiye’ye geldiği öne sürüldü.
Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın 2 Ekim 2018’de Suudi Arabistan’ın İstanbul Başkonsolosluğu’nda öldürülmesi ise diplomatik bir temsilciliğin cinayet için kullanılmasının en bilinen örneği oldu. Birleşmiş Milletler Özel Raportörü Agnes Callamard’ın yürüttüğü inceleme, cinayetin önceden planlanmış bir yargısız infaz olduğu ve Suudi Arabistan devletinin sorumluluk taşıdığı sonucuna vardı. Cinayet, AKP iktidarı ile bugün Mekke İttifakı’nda ortaklık yürütülen Suudi Arabistan Krallığı arasında uzun süre devam edecek olan bir gerilime neden olmuştu.
Suikast ve kaçırmalarda yerel bağlantılar
14 Kasım 2019’da İran yönetimini eleştiren Mesud Mevlevi Vardanjani, İstanbul Şişli’de silahlı saldırıyla öldürüldü. Reuters’a konuşan iki üst düzey Türk yetkili, cinayetin İran’ın İstanbul Başkonsolosluğu’nda görevli iki istihbarat görevlisinin talimatıyla işlendiğini söyledi. Yetkililerin anlatımına göre operasyonu yöneten kişi, cinayetten üç gün sonra kaçakçılar aracılığıyla İran’a geçti.
İsveç’te yaşayan İranlı muhalif Habib Chaab da Ekim 2020’de İstanbul’a geldikten sonra kaçırılarak İran’a götürüldü. Türk güvenlik kaynakları, Chaab’ın uyuşturularak kaçırılmasını İran istihbaratı adına çalışan Naci Şerifi Zindaşti’nin suç ağıyla ilişkilendirdi. Türkiye’nin BM’ye sunduğu resmi açıklama da Chaab’ın İstanbul’a gelişinin ertesi günü, kendi rızası dışında ve yasa dışı yollarla İran’a götürüldüğünü doğruladı.
Mossad’ın Türkiye’deki faaliyetlerine ilişkin soruşturmalar da yerel ağların kullanımını gündeme getirdi. Ocak 2024’te İstanbul merkezli operasyonlarda, İsrail istihbaratıyla bağlantılı oldukları öne sürülen şüpheliler gözaltına alındı. Soruşturma kapsamında Türkiye’de yaşayan yabancılara yönelik takip, darp ve kaçırma hazırlıkları yapıldığı, operasyonlarda kullanılabilecek güvenli ev ve araçların temini için bağlantılar kurulduğu iddia edildi.
İstihbarat zaafiyetleri gündemde
Bu örnekler birlikte değerlendirildiğinde, yabancı istihbarat servislerinin Türkiye’de bağlantı ağları oluşturabildiği, hatta bazı operasyonlarda hedef aldıkları kişileri kaçırıp öldürebildiği görülüyor. İranlı General Asgari hakkında NYT’nin gündeme taşıdığı yeni iddia ise yabancı istihbarat servislerinin faaliyet alanı haline gelen İstanbul’da bu faaliyetlerin önlenmesinde yaşanan zaafları yeniden gün yüzüne çıkarıyor.