ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), USS Theodore Roosevelt uçak gemisinin kendi sorumluluk bölgesine ulaştığını doğruladı. Komutanlığın 16 Kasım tarihli açıklamasında, geminin 15 Kasım’da Hint Okyanusu’nda seyrettiği ve “planlı bir konuşlandırma” kapsamında bölgede bulunduğu belirtildi. Açıklama geminin İran kıyılarına uzaklığına veya belirli bir saldırı görevine ilişkin ise bilgi içermiyor.
Roosevelt’in gelişiyle birlikte, ağustos ayından beri bölgede bulunan USS George Washington ve nisan ayından beri görev yapan USS George H.W. Bush ile birlikte Ortadoğu’daki ABD uçak gemilerinin sayısı üçe çıktı. Bunun kalıcı bir takviye mi, yoksa mevcut gemilerden birinin görevini devralmaya yönelik geçici bir durum mu olduğu henüz açıklığa kavuşmuş değil.
Roosevelt nasıl bir güç taşıyor?
USS Theodore Roosevelt, nükleer tahrikli Nimitz sınıfı bir uçak gemisi. ABD Donanması’nın gemiye ilişkin tanıtım belgesine göre 25 Ekim 1986’da hizmete girdi. Yaklaşık 333 metre uzunluğundaki gemi, 30 knotun üzerinde hıza ve 65’ten fazla hava aracı taşıma kapasitesine sahip. Belgede gemi personeli yaklaşık 2 bin 800, hava kanadı personeli ise 2 bin olarak veriliyor. Bunlar kapasite bilgileri, yani mevcut görevdeki kesin personel ve uçak sayısını göstermiyor.
Abluka ve saldırılar sürerken yeni konuşlandırma
Roosevelt’in bölgeye gelişi, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını sürdürdüğü ve kasım ayında yeni saldırılar düzenlediği bir döneme denk geliyor. 2 Kasım’da Amerikan güçleri, Hürmüz Boğazı’ndaki Keşm Adası’nı hava saldırılarıyla hedef aldı. Reuters’a konuşan ABD’li yetkililer, saldırıları İran’ın Amerikan askeri unsurlarına karşı karadan havaya füzeler kullanmasına yönelik “savunma tedbirleri” olarak nitelendirdi.
6 Kasım’da ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki bir hava savunma sistemine yeni bir saldırı düzenlendiğini açıkladı. Operasyonu “küçük çaplı” olarak tanımlayan Trump, hedefe ilişkin ayrıntı vermedi. Aynı gün İran devlet medyası, Keşm Adası’nın Suza bölgesinde iki patlama duyulduğunu bildirdi.
7 Kasım’da ise bir Amerikan askeri uçağı, Umman Körfezi’nde Saint Kitts bayraklı M/V Huda adlı ticari yük gemisinin kıç bölümünü vurarak gemiyi hareket edemez hale getirdi. CENTCOM, İran limanına uğradıktan sonra bölgeden ayrılmaya çalışan geminin ablukayı ihlal ettiğini öne sürdü.
Bu operasyonlar, geniş çaplı savaşın yeniden başlayıp başlamayacağı tartışılırken ABD’nin İran’a karşı askeri güç kullanmayı farklı biçimlerde sürdürdüğünü gösteriyor.
Uçak gemileri tek başına belirleyici olamıyor
Roosevelt’in kapasitesi, ABD’ye ilave hava harekatı imkanı sağlıyor. Bununla birlikte, bir uçak gemisinin taşıdığı ateş gücüyle savaşın siyasi sonucunu belirleyebilmesi farklı meseleler. İran’ın baskı altında anlaşmaya zorlanması veya deniz ulaşımının güvenceye alınması, bölgedeki gemi sayısının artmasından otomatik olarak çıkacak sonuçlar değil.
İran savaşında ABD ordusunda görülen sorunlardan biri, uçak gemilerini aylarca görevde tutan ikmal düzeninin kırılganlığı oldu. Bahreyn’deki Amerikan üssüne yönelik misillemelerin ardından ABD Deniz Kuvvetleri’nin ikmal hattının Hint Okyanusu’ndaki Diego Garcia’ya kadar uzaması operasyonların maliyetini ve personel üzerindeki yükü artırdı.
Dolayısıyla üçüncü bir uçak gemisinin bölgeye gelişi önemli bir askeri takviye olsa bile bunu savaşın seyrini tek başına değiştirecek bir gelişme olarak sunmak mümkün değil. Ayrıca önceki görevlerin ortaya çıkardığı bakım ve personel sorunları, uçak gemilerini sürekli kullanmanın ABD için bedelini gösteriyor.
USS Ford: Mürettebatın tıkadığı tuvaletler
İran savaşına katılan bir diğer ABD uçak gemisi olan USS Gerald R. Ford, kanalizasyon sistemindeki arızalar ve gemide çıkan yangınla gündeme gelmişti. Geminin kanalizasyon sisteminden tişörtler, çeşitli giysiler ve yaklaşık 1,2 metre uzunluğunda bir halat çıkarıldığına ilişkin haberler medyaya yansımıştı. Bu haberler, mürettebatın İran savaşına katılmayı engellemek veya geciktirmek amacıyla sabotaj yaptığı iddialarını da gündeme getirmişti.
Ford’un savaş sırasındaki görevini etkileyen bir diğer somut olay ise 12 Mart’ta ana çamaşırhane bölümünde çıkan yangındı. Yangının ardından gemi, Kızıldeniz’deki faaliyetlerini tamamlayarak onarım için Girit’e yöneldi. Daha sonra bölgedeki 326 günlük konuşlandırmasını tamamlayan Ford, 16 Mayıs’ta Norfolk’a döndü ve 7 Temmuz’da planlı bakım için tersaneye girdi.
USS Lincoln: İntihar girişimleri
Personel üzerindeki baskıya ilişkin en ciddi haberlerden biri USS Abraham Lincoln uçak gemisi grubundan geldi. CNN’in elde ettiği, ABD Donanma Bakan Vekili Hung Cao’nun Senatör Kirsten Gillibrand’a gönderdiği mektuba göre, konuşlandırma boyunca grupta sekiz intihar girişimi kaydedildi. Sayı yalnızca uçak gemisini değil, refakat gemileri ve bağlı hava birliklerindeki personeli de kapsıyor.
Lincoln’daki yaşam koşulları Kongre üyelerinin de gündemine girmişti. Senatörlerin 15 Ağustos’ta Savunma Bakanı Pete Hegseth’e gönderdiği mektupta, personel ailelerinden gelen bildirimlere dayanılarak gıda, sıcak su ve çalışan tesisata erişim konusunda sorunlar bulunduğu belirtilmiş, mürettebatın güvenliği ve sağlığı için açıklama istenmişti.
Lincoln, uzatılan konuşlandırmasının ardından 8 Ekim’de San Diego’ya döndü. ABD Donanması daha sonra, geminin planlı bakım için yıl sonuna kadar ABD’ye taşınacağını açıkladı. Böylece mürettebatın savaştan olumsuz etkilenen yaşam koşulları ve ruh sağlığına ilişkin haberlerle gündeme gelen uçak gemisinin Ortadoğu görevi sona ermiş oldu.
Paslı gövdenin anlattıkları
Lincoln’un 2 Eylül’de Tayland’ın Laem Chabang Limanı’na girişinde çekilen fotoğraflar da uzun görevin görünür izlerini ortaya koydu. Geminin gövdesinde pas akıntıları ve yosun birikimi görülüyordu.
ABD Donanması’nın envanterinde, 11 nükleer tahrikli uçak gemisi bulunuyor; ancak bakım ve eğitim döngüleri nedeniyle bunların tamamı aynı anda görevde değil. Gemiler tek bir bölgeye sabitlenmek yerine Atlantik, Akdeniz, Ortadoğu ve Hint-Pasifik’teki ihtiyaçlara göre dönüşümlü konuşlandırılıyor.
İran’a yönelik askeri yığınak ve ardından savaş kapsamında USS Abraham Lincoln Pasifik’ten, USS Gerald R. Ford Karayipler’den Ortadoğu’ya yönlendirildi; daha sonra USS George H.W. Bush, Japonya merkezli USS George Washington ve son olarak USS Theodore Roosevelt de bölgeye gönderildi. Böylece bu süreçte ABD’nin toplam 11 uçak gemisinden beşi farklı dönemlerde bölgedeki askeri varlığa katılmış oldu
Ancak Roosevelt’in bölgeye gelişini değerlendirilirken şunu akılda tutmak gerekiyor: ABD’nin büyük bir ateş gücünü bölgeye taşıyabilmesi ile bu gücü uzun süre, sorunsuz ve belirleyici siyasi sonuçlar üreterek kullanabilmesi aynı şey değil.