“Gotham” ne işe yarıyor, kimler tarafından kullanılıyor?

Palantir şirketine ilişkin olarak en çok tartışılan şeylerden birisi de şirketin geliştirdiği Gotham sistemi. Palantir’in geliştirdiği bu sistemle ilgili neler biliniyor, bu sistem nasıl çalışıyor ve sistemin kullanılış amacı ne?

13:49 4 dk okuma

Palantir şirketine ilişkin olarak en çok tartışılan şeylerden birisi de şirketin geliştirdiği Gotham sistemi. Palantir’in geliştirdiği bu sistemle ilgili neler biliniyor, bu sistem nasıl çalışıyor ve sistemin kullanılış amacı ne?

  • Gotham, Palantir şirketi tarafından özellikle ordu, istihbarat ve polis gibi devlet kurumları için geliştirilmiş bir yapay zeka destekli veri analizi sistemi. Devasa bir veri toplama ve işleme kapasitesine sahip olan ve bu nedenle özellikle “fişleme” amacıyla kullanıldığına ilişkin tepkilere uğrayan Gotham farklı veri kaynaklarından gelen bilgileri derleyip toplayarak ve arasındaki bağları işaretleyerek görsel bir ağ haritası üzerine aktarıyor ve bunları kronolojik bir şekilde sıralayarak bir harita üzerinde gösteriyor. Sistem; veri tabanlarındaki tabloları, e-postaları, gizli muhbir raporlarını, sinyal istihbaratını ve daha pek çok veriyi işleyerek sunuyor. Birbirine entegre edilen bu veriler ayrıca analiz de ediliyor ve böylece “operasyonel kararlar” alınıyor.
  • Wired’a konuşan eski bir Palantir çalışanına göre Gotham suç raporları, tutuklama kayıtları veya bir sosyal medya şirketinden mahkeme celbiyle toplanan bilgilerde dahil olmak üzere elde bulunan her türlü veriyi alıyor, daha sonra konuyla ilgili olabilecek her kişiyi, yeri ve detayı çıkarıyor. Böylece Gotham bir kurumun bir kişi hakkında topladığı her bilgiyi; örneğin yaşadığı eyaleti, göçmenlik durumu, vücudundaki dövmeleri, ehliyetinde yer alan göz rengi bilgisi veya trafik cezasında yer alan plaka numarası gibi en ince ayrıntıya kadar varan her bilgiyi tek bir yerde merkezileştirerek ayrıntılı bir istihbarat raporu oluşturmayı kolaylaştırıyor.
  • Bazı internet kaynaklarında yer alan bilgilere göre Palantir’in Gotham da dahil yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesine CIA aktif olarak dahil oldu ve destek verdi. Kuruluşunda Palantir’e 2 milyon dolar destek veren CIA, In-Q-Tel (CIA’nın yatırım kolu) aracılığıyla yapılan pilot projelerle Gotham ve diğer sistemler test edildi. Bu durum, Gotham’ın ABD’nin “güvenlik politikaları” doğrultusunda geliştirildiğini ortaya koyuyor.
  • Gotham’ı başta ABD, İngiltere ve İsrail olmak üzere pek çok ülke kullanıyor. Gotham’ı ABD’de Pentagon, CIA, FBI, Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) ve ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE), İngiltere de ise Savunma Bakanlığı ve Scotland Yard kullanıyor.
  • Gotham sisteminin diğer müşterileri arasında İsrail ve Ukrayna ordularıyla beraber Avrupa Birliği Polis Teşkilatı (Europol), Almanya’daki bazı eyaletlerin polis teşkilatları, Danimarka, Hollanda, Norveç polis teşkilatları ve Fransa İç İstihbarat Servisi de bulunuyor. Ayrıca Avustralya, Yeni Zelanda ve Kanada savunma ve istihbarat kurumları da Gotham sistemini kullanıyor.
  • Gotham’ın başka ülkeleri savaş dışı durumlarda da hedef aldığı biliniyor. Örneğin Palantir’in internet sitesinde yer alan bir videoda Gotham’ın Çin’in Tayvan’a karşı olası bir ablukasını engelleme yönünde kullanıldığı görüldü.
  • Gotham aynı zamanda pek çok tepki çekiyor. Bu tepkilerden en bilineni Gotham’ın “mass surveillance” (kitle gözetimi) yaparak insanların devlet elinde bulunan bilgilerinin ve dijital alandaki verilerinin mahremiyetinin ihlal edildiğine ilişkin olanı. Sistemin güvenlik kameralarını, kredi kartı harcamalarını, sosyal medya paylaşımlarını, telefon kayıtlarını ve hatta sağlık verilerini tek bir havuzda eriterek pek çok insanı bir “dijital ağ” içinde izlediği belirtiliyor.
  • Aslında bu durum sistemin “başarılı” çalışabilmesi için gerekli. Gotham’ın “başarılı” bir şekilde çalışabilmesi için devasa veri havuzlarının var olması ve bunların sisteme entegre edilmesi gerekiyor. Bu da herhangi bir suça karışmamış insanların dijital ayak izlerinin de sürekli olarak izlenmesi ve depolanması demek.
  • Gotham’ın ABD’deki ICE polisi ve İsrail ordusu tarafından kullanılması yaygın tepkilere neden oldu. ICE polisinin göçmenlere ya da göçmen olmayan ABD vatandaşlarına karşı işlediği “insan hakları ihlalleri”ne Palantir’in de Gotham sistemi vasıtasıyla aracı olması ve İsrail ordusunun da bilhassa Gazze’de yaptığı soykırımda Gotham’ı aktif bir şekilde kullanması tepkiye yol açıyor. Bunların yanında Gotham’ın ABD ve İsrail’in İran’a gerçekleştirdiği saldırılarda da kullanıldığı belirtiliyor.
  • ABD Los Angeles ve New Orleans Polis Departmanlarının sistemi kullanması sonucunda sistemin, eyaletteki emekçilerin yoğun olarak yaşadığı yerleri “yüksek riskli” olarak işaretlediği ortaya çıktı ve bu da Gotham’a yönelik tepkileri yükseltti.
  • Ayrıca Gotham’ın tam olarak nasıl çalıştığı da “ticari sır” niteliğinde. Algoritma bir kişiyi “terör şüphelisi” veya “potansiyel suçlu” olarak işaretlediğinde, bu kararın hangi verilere ve hangi mantığa dayanarak verildiğinin tespiti neredeyse imkansız.
  • Palantir yazılımın sadece bir “araç” olduğunu, asıl sorumluluğun bu aracı kullanan kurumlarda olduğunu savunuyor. Ancak böyle devasa ve karmaşık bir gözetim gücünün hiçbir yasal çerçevenin tam anlamıyla denetleyemeyeceği kadar tehlikeli bir potansiyel taşıdığı da unutulmamalı.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓