Mevcut durumda Hürmüz Boğazına ilişkin olarak tarafların konumu ve Boğazın son durumu ne?
Pakistan’da ABD Başkan Yardımcısı JD Vance başkanlığındaki ABD heyeti ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi başkanlığındaki İran heyeti arasında yürütülen müzakereler başarısızlıkla sonuçlandı. Bunun ardından ABD Başkanı Trump, Hürmüz Boğazı’na abluka uygulama kararı alındığını açıkladı. Mevcut durumda Hürmüz Boğazına ilişkin olarak tarafların konumu ve Boğazın son durumu ne?
ABD:
- ABD, Hürmüz Boğazını açmayı ve müzakerelerden anlaşmayla çıkmayı başaramadıktan sonra Trump, Truth Social’dan yaptığı paylaşımda “Birleşik Devletler Donanması, derhal Hürmüz Boğazı’na girmeye veya boğazdan çıkmaya çalışan tüm gemileri ablukaya alma sürecini başlatacak.” ifadelerini kullanarak abluka kararını duyurdu. Trump, İran gemilerinin ablukaya yaklaşmaları halinde “İran’a ait gemilerin uyuşturucu taşıyan teknelerle aynı akıbete uğrayacağını” da belirtti. İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinden “dünyaya şantaj yaptığını” savunan Trump, “İranlılar dünyayı şantajla tehdit ediyor, bunun olmasına izin veremeyiz.” dedi.
- ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) açıklamasına göre abluka, 13 Nisan’da TSİ 17.00’de başladı. Açıklamada ayrıca CENTCOM güçlerinin, Hürmüz Boğazı’ndan geçerek İran dışındaki limanlara giden veya bu limanlardan gelen gemilerin seferlerinin ise engellenmeyeceği kaydedildi.
- İngiltere Donanmasına bağlı olarak Orta Doğu ve Hint Okyanusunda ticari gemileri izlemek ve ticari gemilere uyarılarda bulunmakla görevli olan İngiltere Deniz Ticaret Örgütünün (UKMTO) yayımladığı uyarı notunda UKMTO’ya ABD tarafından ablukanın İran’ın tüm kıyı şeridini, limanları ve enerji altyapısını kapsayacak şekilde uygulanacağının bildirildiği belirtildi.
- Trump, ABD donanmasına, İran’a geçiş ücreti ödemiş olan uluslararası sulardaki her gemiyi tespit edip durdurma talimatı verdiğini ve Tahran’ın boğaza döşediği mayınları imha edeceklerini duyurarak “Yasa dışı geçiş ücreti ödeyen hiç kimse açık denizlerde güvenli geçiş hakkına sahip olmayacak.” dedi.
- Ancak ABD’nin bu ablukayı nasıl uygulayabileceği tartışmalı. ABD’nin Basra Körfezinde yer alan kuvvetlerinin ablukayı uygulayıp uygulayamayacağı tartışmalıyken ortaya atılan bir diğer ihtimal Körfez Şeyhliklerinin ve NATO müttefiklerinin kuvvetlerinin ablukanın uygulanmasında kullanılabileceği. Washington merkezli Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nde (CSIS) danışmanlık yapan Mark Cancian’a göre ise ABD Donanmasının ablukayı nasıl uygulayacağına bağlı olarak, bölgeye ek kuvvet konuşlandırmadan daha güvenli sularda ablukayı sürdürebilir.
- Trump ise Hürmüz Boğazı konusunda başka ülkelere ihtiyaçlarının olmadığını, ancak kendilerine gelen yardım teklifini ise kabul ettiklerini belirtti. Hangi ülkelerin Hürmüz Boğazı konusunda destek vereceği hususunda detaya girmeyen ABD Başkanı, bu ülkeleri ileride duyurabileceklerini söyledi. Trump, Körfez ülkelerinin İran’a karşı ABD’ye çok ciddi destek verdiklerini anımsatarak, “Körfez’deki müttefiklerin Boğaz’daki bu ablukada size yardım etmesini bekliyor musunuz?” şeklindeki soruya, “Evet tabii ki. Onlar da buna katılacaklar.” diye yanıt verdi. NATO’ya ilişkin olarak ise Trump “NATO’dan çok hayal kırıklığına uğradık. Daha önce gelmedikleri için çok hayal kırıklığına uğradık. Şimdi gelmek istiyorlar ve boğazı temizlik işine yardım etmek istiyorlar, temizlik de çok uzun sürmeyecek. Anladığım kadarıyla, Birleşik Krallık ve birkaç başka ülke mayın tarama gemileri gönderiyor.” şeklinde konuştu.
- Ancak İran Devrim Muhafızlarından konuya ilişkin olarak yapılan açıklamada ABD deniz operasyonları “korsanlık” olarak nitelendirildi ve misilleme olarak Körfez limanlarını hedef alınabileceği belirtildi. The Washington Post’a konuşan yetkililer bu durumun İran’ın özgüveninin yıkılmadığını gösterdiğini belirtti.
İran:
- İran Devrim Muhafızlarından konuya ilişkin olarak yapılan açıklamada abluka ve ABD donanmasının operasyonları “korsanlık” olarak nitelendirildi ve misilleme olarak Körfez limanlarını hedef alınabileceği belirtildi. The Washington Post’a konuşan yetkililer açıklamanın mevcut durumda İran’ın özgüveninin yıkılmadığını gösterdiğini belirtti.
- İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise konuya ilişkin olarak X’ten yaptığı paylaşımda ablukaya “Yasadışı bir tercih savaşını, küresel ekonomiye karşı bir tercih intikamı ile kazanmak mümkün mü? Kendi yüzüne inat olsun diye burnunu kesmek hiç mantıklı olur mu?” ifadeleriyle tepki gösterdi.
- İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi de X’ten yaptığı paylaşımda Trump’ın Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alacaklarına yönelik ifadelerinin “gerçeklikten uzak ve bir blöf” olduğunu savundu ve “Bu girişim savaş olarak sayılır ve biz buna karşılık vereceğiz. Ayrıca biz de henüz oyuna sokmadığımız diğer kartlarımızı ortaya koyabiliriz. Yenilginizi kabul edin, savaşta kazanamadıklarınızı müzakere masasında talep etmeyin.” ifadelerini kullandı.
- The Washington Post’ta yayınlanan analizde ablukanın amacının İran’ın petrol ihracatını kesmek ve İran’ın savaş ekonomisini ayakta tutan döviz kaynaklarına erişimi ortadan kaldırmak olduğu, ancak İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının İran ekonomisinden çok petrol fiyatlarının artması dolayısıyla dünya piyasalarına zarar verdiği belirtildi.
- İngiliz askeri düşünce kuruluşu Royal United Services Institute’te deniz gücü üzerine araştırma görevliliği yapan Sidharth Kaushal ise “ABD’nin savaşa girerkenki varsayımlarından biri, İran’ın kendi hidrokarbonlarının büyük bir kısmının aynı boğazdan geçmesi nedeniyle Hürmüz Boğazı’nı kapatarak neredeyse kendi kendini dezavantajlı duruma düşüreceğiydi, ancak bu gerçekleşmedi. Aslında, İranlılar savaştan öncekinden daha fazla petrol ihraç ettiler; bunun nedeni kısmen İran petrolünün boğazdan güvenli bir şekilde geçebilen az sayıdaki kargodan biri olmasıdır.” ifadelerini kullanarak İran’ın daha avantajlı bir konumda bulunduğunu belirtti.
Suudi Arabistan:
- The Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin haberine göre, ismi paylaşılmayan Suudi Arabistanlı yetkililer, Riyad yönetiminin, ABD’nin İran ile müzakere masasına dönmesini istediğini ve Suudi Arabistan’ın, ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukası sonrası Tahran yönetiminin Babülmendep Boğazı gibi diğer uluslararası ticaret rotalarını hedef almasından endişelendiğini, bu nedenle Washington’a ablukayı sonlandırarak müzakere masasına dönmesi konusunda baskı yaptığını belirtti.
Çin:
- Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Ciakun, Pekin’de düzenlenen olağan basın toplantısında “Hürmüz Boğazı’ndan istikrarlı, güvenli ve engelsiz geçiş uluslararası toplumun ortak çıkarı. Kesintinin kökeninde yatan sebep İran’daki çatışma ve bundan tek çıkış yolu ateşkes ve çatışmanın erken tarihte sonlandırılması.” ifadelerini kullandı. Guo, Çin’in, enerji güvenliği ve tedarik zincirinin sürekliliğini sağlamak üzere tüm taraflarla birlikte çalışmaya hazır olduğunu vurguladı.
- Uluslararası gemi takip sistemi Marine Traffic adlı internet sitesinin verilerine göre, ABD’nin abluka uyguladığı Hürmüz Boğazı’ndan Çin menşeli bir gemi geçti. Ablukaya rapmen boğazdan geçen geminin Çin menşeli ve sahibi ABD yaptırımlarına tabi olan “Rich Starry” adlı gemi belirtildi.
Avrupa Birliği:
- Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, New York’taki BM Genel Merkezi’nde düzenlenen BM Güvenlik Konseyi’ndeki “AB-BM işbirliği” oturumunda yaptığı konuşmada Hürmüz Boğazına da değindi. Kallas, Bugün Hürmüz Boğazı’nda yaşananlar, deniz güvenliği konusunda güçlü bir uluslararası koalisyona yönelik en açık çağrıdır. Masada birçok girişim var, ancak hedefler basit, bu rota üzerinden tüm sevkiyatlar için güvenli geçiş.” ifadelerini kullandı.
Dünya Ekonomisi:
- Hürmüz Boğazı’nın abluka altına alındığına ilişkin haber, Dünya Ekonomisini olumsuz yönde etkiledi. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 7,4 artışla 98,7 dolara çıktı. Ayrıca abluka kararının ABD’de enflasyonist baskıları artıracağı da bekleniyor.
- Asya piyasaları ise ABD’nin Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolüne ilişkin açıklamalarının bölgeye yönelik enerji akışında aksamalara yol açabileceği endişeleriyle satış baskısı altında kaldı.
- Avrupa Merkez Bankasının faizi artıracağı tahmin ediliyor.
- Dolar/TL kuru cuma günü 44,62 TL ile kapanmışken hafta başında 44,70 TL ile piyasalar açıldı.
