İran hezimeti Epstein Koalisyonu’nda çatlaklara neden oldu

Soykırımcı İsrail ile hamisi Amerika Birleşik Devletleri arasındaki ilişki, ABD’nin diğer kapitalist devletlerle kurduğu patron-vasal ilişkilerinden farklı bir nitelik taşıyor.

16:59 5 dk okuma

Soykırımcı İsrail ile hamisi Amerika Birleşik Devletleri arasındaki ilişki, ABD’nin diğer kapitalist devletlerle kurduğu patron-vasal ilişkilerinden farklı bir nitelik taşıyor. Emperyalist-kapitalist sistemin merkez ülkesi olan ABD, pek çok sözde müttefikini ekonomik, askerî ve siyasi bağımlılık ilişkileri üzerinden hizada tutarken İsrail, ABD iç siyasetinde kurduğu güçlü lobi ağları ve yerleşik çıkar ilişkileri sayesinde Vaşington üzerinde doğrudan etkide bulunabilen özgün bir konuma ve daha geniş bir hareket alanına sahip. Öyle ki, ABD ve İsrail’i Gazze’de yürütülen soykırım ve İran’ı hedef alan savaş örneklerinde bütün çıplaklığıyla karşımıza çıkan aralarındaki bu özel uyumdan dolayı Epstein Koalisyonu olarak nitelemek mümkün. Bu koalisyona neden Epstein adının yakıştırıldığını ise ayrıca açıklamaya gerek dahi yok.

Ancak bu yakınlık, iki devletin her konuda birebir örtüşen çıkarlara sahip olduğu anlamına gelmiyor. ABD ile İsrail, ortak stratejik hedeflere sahip olsalar da sonuçta farklı sermaye gruplarını, farklı devlet aygıtlarını ve zaman zaman farklılaşan öncelikleri temsil ediyorlar. Bu nedenle aralarındaki uyum hiçbir zaman bütünüyle pürüzsüz değil. Ortaklıklarını tümüyle ortadan kaldırmayacak sınırlar içinde kalan çatlaklar zaman zaman derinleşiyor, zaman zaman yeniden kontrol altına alınıyor. Son günlerde ise bu çatlakların daha görünür hale geldiğine tanıklık ediyoruz.

Netanyahu’ya Beyaz Saray’dan Randevu Çıkmadı

Bu gerilimin en dikkat çekici göstergelerinden biri, soykırımcı İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun yaklaşık iki haftadır ABD Başkanı Donald Trump’tan bir türlü randevu alamaması oldu. Trump’ın ikinci kez başkan olmasının ardından Netanyahu, yaklaşık bir buçuk yıl içinde altı kez Beyaz Saray’da ağırlandı. Başka hiçbir devlet başkanı bu sıklıkta kabul edilmedi. Üstelik geçmişte bu görüşmeler çoğu zaman birkaç gün, hatta birkaç saat içinde ayarlanabiliyordu. Bugün ise Netanyahu’nun sürekli bekletilmesi, Trump’ın görüşmeyi bilinçli biçimde ertelediğine işaret ediyor.

Bunun arkasında birden fazla neden bulunuyor. Ankara’daki NATO Zirvesi sırasında Trump’ın Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılabileceğini ve Ankara’nın yeniden F-35 programına dönebileceğini dile getirmesinin ardından Netanyahu, Trump’a en yakın medya organlarından Fox News’e çıkarak ABD-Türkiye ilişkilerindeki bu yakınlaşmayı açıktan eleştirdi. Ancak gerilim bununla sınırlı değil. İsrail, ABD ile İran arasında yürütülen diplomatik temasları sabote etmek amacıyla diplomatik, istihbarî ve askerî girişimler de yürütüyor.

Vance’ten İsrail’e Açık Suçlama

Çatlağın ikinci işareti yine Beyaz Saray’dan geldi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İsrail hükümetindeki bazı isimlerin İran’la yürütülen müzakere sürecini sabote etmek amacıyla ABD kamuoyunu etkilemeye çalıştıklarını açıkladı. Muhafazakâr program sunucusu Joe Rogan’a konuşan Vance, son derece iyi finanse edilen gizli bir kampanyanın müzakereleri rayından çıkarmayı amaçladığını, İsrail yönetimindeki bazı çevrelerin İran’la herhangi bir anlaşmaya kesin biçimde karşı çıktığını söyledi.

Vance’in bu açıklaması dikkat çekiciydi çünkü yalnızca birkaç hafta önce Vaşington ile Tahran arasında resmî görüşmelerin önünü açan bir mutabakat zaptı imzalanmış, ateşkes ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması gibi başlıklar masaya gelmişti. Süreç geçtiğimiz günlerde ABD’nin İran’a yeniden saldırmasıyla fiilen çöktü. Vance’in açıklamaları, bu çöküşün sorumluluğunun önemli bir kısmını ilk kez açık biçimde İsrail hükümetine yüklemesi bakımından önemliydi.

Kongre’de İlk Gedik

Gerilimin üçüncü göstergesi ise Kongre’de yaşandı. Geçtiğimiz günlerde Temsilciler Meclisi’nde İsrail’e sağlanacak 3,3 milyar dolarlık karşılıksız askeri yardımın Dışişleri Bakanlığı bütçesinden çıkarılmasını öngören bir değişiklik önergesi oylamaya sunuldu. Böylesi bir önergenin Kongre gündemine gelebilmiş olması bile ABD-İsrail ilişkilerinde bugüne kadar örneğine pek rastlanmayan bir çatlağa işaret ediyor.

Önerge 314’e karşı 104 oyla reddedildi. Ancak sonuçlar, Vaşington’daki İsrail mutabakatının eskisi kadar sarsılmaz olmadığını gösterdi. Değişiklik önergesine 103 Demokrat destek verirken, 98 Demokrat aleyhte oy kullandı, 10 Demokrat ise çekimser kaldı. Cumhuriyetçiler arasında önergeyi destekleyen tek isim Kentucky temsilcisi Thomas Massie oldu. Massie, İsrail yanlısı lobi gruplarının yoğun biçimde desteklediği rakibine karşı yürüttüğü yeniden seçilme yarışını kısa süre önce kaybetmişti.

Sonuçta önerge kabul edilmedi. Ancak ABD’de düzen siyasetini işgal eden iki partinin de İsrail’e verdiği koşulsuz destekte ilk ciddi gediklerden birinin açıldığı görülmüş oldu. Üstelik önerge lehine oy kullananlar arasında yıllardır İsrail’e verdiği güçlü destekle bilinen eski Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin de bulunması, bu değişimin dikkat çekici göstergelerinden biriydi.

İran Lokması Boğazlarında Kaldı

Netanyahu’nun adeta ikinci evi gibi kullandığı Beyaz Saray’dan iki haftadır randevu alamaması, Başkan Yardımcısı Vance’in İsrailli yetkilileri doğrudan suçlayan açıklamaları ve bugüne kadar Netanyahu’nun her konuşmasını ayakta alkışlayan ABD Kongresi’nde İsrail’e koşulsuz askerî yardımı sorgulayan bir önergenin gündeme gelebilmesi aynı gerçeğe işaret ediyor. ABD ile İsrail arasındaki çatlaklar derinleşiyor. Bunu mümkün kılan temel dinamik ise Epstein Koalisyonu’nun İran’da yaşadığı hezimet. Eğer İran bekledikleri gibi kısa sürede teslim alınabilseydi bugün Trump ile Netanyahu yan yana zafer pozları veriyor olacaktı. Ancak hesap tutmadı. İran kolay lokma olmadı ve savaş uzadı. Giderek büyüyen maliyetin faturası Vaşington ile Tel Aviv arasındaki gerilimleri de görünür hale getirdi.

Öte yandan 7 Ekim’den bu yana Gazze’de yürütülen soykırım ve İran’a yönelik saldırganlık, yalnızca dünyada değil ABD kamuoyunda da İsrail’e yönelik tepkiyi önemli ölçüde artırdı. Vance’in kısa süre önce Trump’ın İsrail’e sempati duyan tek dünya lideri olduğunu söylemesi bu gerçeği ABD’de en üst düzey ağızlardan doğruladı. İran’daki başarısızlığın ve kamuoyunda büyüyen İsrail karşıtı tepkinin hesabını vermekten kaçınan ABD’li düzen siyasetçilerinin, İsrail’e yönelik söylemlerinde kısmi de olsa ton değiştirmelerinin arkasında bu gerçek yatıyor. Ancak bu durum, ABD ile İsrail’in işledikleri suçlarda ortak olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Nitekim ortaya çıkan çatlaklar, iki devlet arasındaki özgün ortaklığı ortadan kaldıracak ölçüde derinleşmiş değil.

Kriz Derinleştikçe Marazlar Çoğalıyor

Epstein Koalisyonu’ndaki çatlakları görünür kılan şeyin İran’da yaşadıkları hezimet olduğunu not ettikten sonra söz konusu çatlakların ve hatta İran’a yönelik emperyalist savaşın da arkasında yatan ve daha geniş düzeyde işleyen bir dinamiğe daha işaret etmek gerekiyor. Emperyalist-kapitalist sistem uzunca bir süredir kapitalizmin ve emperyalist hiyerarşilerin rıza yoluyla siyasi olarak idare edilmesini zorlaştıran bir kriz sarmalı içinde.

Kriz marazlarını da beraber getiriyor: Eski dengeleri bozuyor, ittifakları yeniden şekillendiriyor ve yeni gerilimler yaratıyor. Trump döneminde ABD’nin geleneksel müttefikleriyle yaşadığı sürtüşmeler ya da İsrail’le ortaya çıkan görüş ayrılıkları, Başkan’ın kişisel tercihlerinden çok içinden çıkılamayan bu kriz sarmalının sonuçları olarak görülmeli. ABD, bir yandan İsrail’in artık hiçbir devletin üstlenmek istemeyeceği boyutlara ulaşan saldırganlığını sınırlamaya çalışırken diğer yandan değişen güç dengelerine uygun yeni ittifak biçimleri kurmaya yöneliyor.

Krizin çağırdığı bir başka dinamik ise rızanın üretilemediği yerde zorun devreye sokulması. Emperyalizm, savaşlarla ülkeleri hizaya getirmeye, askerî harcamalar üzerinden kendi krizini ertelemeye çalışıyor. Ancak İran deneyimi, zorun da mutlak çözüm olmadığını gösterdi. Emperyalist savaş makinesi yıkıcı olabilir fakat yenilmez değildir. İran’da yaşanan hezimet, emperyalizmin zor yoluyla da her hedefini gerçekleştiremeyebileceğini ortaya koydu.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓