Türkiye tarihinin en büyük işçi katliamı, 301 kişinin yaşamını yitirdiği Manisa’nın Soma ilçesindeki maden ocağında yaşandı. Katliamdan sorumlu holding, hâlâ faal ve kurdukları işletmeler adına izin almaya devam ediyor. Gerekli izinleri veren Enerji Bakanı ise katliamdan sonra bir yıl daha görevinde kaldı ve 2023 yılına kadar milletvekilliği yaptı.
Soma’da bulunan maden ocağı 2006 yılında Türkiye Kömür İşletmeleri’nden Ciner Grubu’na, 2009 yılında da Soma Holding’e bağlı Soma Kömür İşletmeleri A.Ş.’ye devredilmişti. Maden ocağında 13 Mayıs 2014 tarihinde çıkan yangın patlamaya sebep oldu. Patlamada 787 işçi 800 metre derinlikte mahsur kaldı. Dört gün sonra 301 kişinin hayatını kaybettiği söylenerek kurtarma çalışmaları durduruldu.
Katliamdan önce zaten Soma’da iş cinayetleri artmaktaydı. Cinayetlerin araştırılmasına yönelik Meclis’e önerge verildi. Katliamdan 14 gün önce, 29 Nisan 2014’te TBMM gündemine gelen önerge AKP milletvekillerinin oylarıyla reddedildi.
Dava sürecinde bilirkişi raporları ve uzman incelemeleri, faciadan önce madende 20 başlıkta ciddi güvenlik eksiklikleri bulunduğunu ortaya koydu. Raporda planlananın çok üzerinde üretim yapıldığı, havalandırma sistemlerinin yetersiz kaldığı, acil durum planlarının oluşturulmadığı ve işçilerin kullandığı gaz maskelerinin tahliye için uygun olmadığı gibi eksiklikler sıralanıyordu. Eksikliklerin bazıları şunlar:
- Haberleşme cihazları çalışmıyor. Merkezi alarm sistemi bulunmuyor.
- Olay esnasında kaçışı sağlayacak yol; iş güvenliği göz ardı edilerek, sadece kömür rezervi düşünülerek iptal edilmiş.
- Gaz ölçüm defterlerinden elde edilen veriler ile sensörlerden elde edilen veriler birbirini tutmuyor. Kayıtlar rastgele tutulmuş.
- Üretim iki katından fazlasına çıkarılmış, çalışan sayısı artırılmış olmasına rağmen havalandırma sistemi aynen korunmuş.
Zamanın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız, katliamdan 9 ay önce aynı maden şirketine ait Soma’nın Işıklar köyündeki maden ocağının açılışına gitmişti. İşletmenin en güvenilir ocaklara sahip olduğunu ve örnek bir işletme olduğunu iddia etmişti.
Katliamdan bir sene sonra Soma Holding’e Amasya’ya termik santral kurabileceğine dair izin çıktı. Çıkan izne dair gelen tepkilere yanıt olarak görevine devam eden Yıldız, “Ülke menfaati üzülmemizden önemli” ifadelerini kullandı.
Katliamın ardından Recep Tayyip Erdoğan Soma Belediyesi’nde açıklama yaptı. Yaptığı açıklamada yaşananları olağan bir iş kazası olarak değerlendirdi ve bunun “fıtrat” olduğunu söyledi. Ardından dönemin Başbakanı Erdoğan, belediyeden çıktıktan sonra protestolarla karşılaştı. Yoğun geçen protestolarda güvenlikleri tarafından bir dükkânda saklandı.
Bunlar yaşanırken o dönem Başbakanlık Müşaviri olan Yusuf Yerkel, yere düşen bir madenciyi tekmeledi. Yerkel, tekme attığı dizinde kızarıklık ve yumuşak doku şişliği oluşması nedeniyle istirahat raporu almıştı. Sonrasında yedi yıl boyunca Başbakanlıkta müşavir olarak çalışmaya devam etti ve kendisi hakkında herhangi bir idari soruşturma açılmadı. Ocak 2022’de Frankfurt Başkonsolosluğu’nda Ticaret Ataşesi olarak göreve başladı. 2024 yılında ise işinden istifa etti. Devamında Türkiye Futbol Federasyonu tarafından atandığı UEFA HatTrick Komitesi’nde Türkiye’yi temsil etmeye başladı.
Tekmelenen kişi hakkında ise Başbakanlığın arabalarına hasar verdiği söylenerek faiziyle birlikte 631 lira para cezasına çarptırılmıştı ve “kamu malına zarar verdiği” gerekçesiyle 10 ay hapis cezasıyla yargılanarak mahkûm edildi.
Katliamın ardından yürütülen yargı sürecinde, faciadan sorumlu olduğu belirtilen birçok şirket yöneticisi ceza almadı ya da kısa süreli cezalarla yargıdan çıktı. 2018 yılında sonuçlanan ana davada 37 sanık beraat ederken, verilen cezaların büyük bölümü “taksir” suçlamaları üzerinden kuruldu.
Soma Kömür İşletmeleri Yönetim Kurulu Başkanı Can Gürkan 15 yıl ceza almasına rağmen ilerleyen süreçte tahliye edildi. 19 Mayıs 2014 tarihinde tutuklanan Gürkan yaklaşık 5 yıl tutuklu kaldıktan sonra, yerel mahkemenin verdiği kararın ardından 18 Nisan 2019 tarihinde tahliye edildi. Yargıtay’ın 2022 yılındaki kararı ile 20 yıl hapis cezası aldı. COVID-19 izniyle tahliye edildi. Holding bünyesinde bulunan birkaç ismin hukuki durumu ise şu şekilde:
- Alp Gürkan (Soma Holding Patronu): 2018 kararı ile beraat etti. 2022 kararıyla yeniden yargılamada ceza almadı ve serbest durumda.
- Haluk Evinç (Yönetim Kurulu Üyesi): 2018 kararı ile 8 yıl 4 ay hapis cezası aldı. 2022 kararı ile beraat etti ve serbest durumda.
- Ramazan Doğru (Genel Müdür): 2018 kararıyla 22 yıl 6 ay hapis cezası aldı. 2022 kararıyla aynı ceza onandı ve sonrasında infaz düzenlemeleri ile tahliye edildi.
- Akın Çelik (İşletme Müdürü): 2018 kararı ile 18 yıl 9 ay hapis cezası aldı. 2022 kararı ile cezası onandı ancak infaz düzenlemeleri ile tahliye edildi.
- İsmail Adalı (Teknik Müdür / İşletme Müdür Yardımcısı): 2018 kararı ile 22 yıl 6 ay hapis cezası aldı. 2022’de cezası onandı, sonrasında diğer örneklerde olduğu gibi tahliye edildi.
2016 yılında hazırlanan bilirkişi raporunda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ihmali olduğu belirtilmesine rağmen, dönemin siyasi sorumluları hakkında herhangi bir ceza verilmedi. Yıllar sonra açılan kamu görevlileri davasında ise 28 kamu görevlisinden 10’u beraat etti, 18’ine ise 5 ay ila 6 ay 7 gün arasında hapis cezası verildi. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması kararı ile kimse cezaevine girmedi. İlgili dava, 2026’nın mart ayında zamanaşımı nedeniyle düştü.
Dönemin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik, katliamdan sonra 28 Ağustos 2015 tarihine kadar görevine devam etti. 17 Kasım 2015 – 16 Mayıs 2018 tarihleri arasında milletvekilliği yaptı; aynı zamanda 24 Kasım 2015 – 19 Temmuz 2017 tarihlerinde Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı oldu. Şu an AKP’nin Artvin milletvekili olarak mecliste çalışıyor.
Katliamdan kısa süre önce madeni “örnek işletme” olarak gösteren dönemin Enerji Bakanı Taner Yıldız bir sene daha görevine devam etti. Bakanlıktaki görevinin ardından 2 dönem AKP’li milletvekili olarak Mayıs 2023 yılına kadar Meclis’te bulundu. Menzil şeyhinin 2019 yılında hakkında “Bizim evimizde büyüdü,” dediği Taner Yıldız, günümüzde ise Yıldız Tepebey Madencilik şirketinin yönetim kurulunda iş hayatına devam ediyor.
