Köşe Yazısı

AKP'nin krizi

08:46 3 dk okuma

Güncel gelişmelere bakarken kimi zaman bütünlüğü görmekte zorlanırız. Batı ülkelerinde kimi gelişmeler yaşanır. Bizim iç siyasetimizdeki sorunların nedeni başkadır, muhalefetin gündemleri ise bambaşka. Dış politika yalnızca bölgesel gelişmelerin ürünü olur, ve benzeri… Elbette bu açıklamalar gerçek durumu ifade etmez ama yaşananların taşıdığı bütünlüğü ve birbiri ile taşıdığı ilişkiyi görmek de anlatmak da oldukça zordur.

Bugün bu durum geçerli değil. Emperyalizmin krizinin belirleyiciliğini görmek de anlatmak da kolay.

Amerika Birleşik Devletleri’nin bir süredir içinden çıkamadığı dağınıklık hali, Avrupa Birliği’nin nereye doğru gittiğine dair belirsizlik, Ortadoğu’da savaşlara eşlik eden yoğun rekabet ve elbette Türkiye’deki siyasal alan, hepsi döneme damgasını vuran tek bir olgu tarafından belirleniyor: Emperyalist-kapitalist sistemin krizi.

Sistemin doğası bir yerden sonra kârlılığı üretimle değil finansal oyunlarla sürdürmeyi zorunlu kılıyor. Dolayısıyla, sistemin lider ülkeleri (kimi zaman “küresel kuzey” diye de ifade edilirler) maddi anlamda üretken sektörlerden giderek uzaklaşırken geç kapitalistleşen ülkeler ise bu başlıkta öne geçiyor. İktisadi krize siyasal ve ideolojik kriz de eşlik ediyor. Artık insanlığa iyi ve güzel herhangi bir şey vadedemeyen emperyalizm, ikna kabiliyetini yitiriyor. Siyasal alanda oyun kurma becerisindeki yitim ise askeri kuvvetle kapatılıyor. Ancak yakın zamanda İran örneğinde olduğu gibi bu alandaki asimetrik güç de sorunları çözmek için tek başına yeterli olamıyor.

Sistemin krizi bir bütün dedik. Yani Türkiye’nin içinde bulunduğu kriz, hem sistemin belirlediği çerçevede gerçekleşiyor hem de yaşanan büyük krize katkıda bulunarak onu derinleştiriyor.

Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de sistemin krizi, karşı-devrim süreci ile birlikte ilerliyor. Yeni Osmanlı hayalleriyle bölgeye yapılan Amerikancı müdahale, içeride de Cumhuriyet ve yurttaşlık karşıtı bir zemini güçlendiriyor. Türkiye bu anlamda adeta bir laboratuvar gibi kullanılırken, AKP siyasal alanı halktan kaçırma bağlamında “öncü” bir rol üstleniyor.

Halkın siyasete katılım kanalları bir bir ortadan kaldırılıp konu yalnızca seçimlere endeksleneli çok oldu. AKP yargısı, seçim dışı halk müdahalelerini epeydir darbeden sayıyor. Daralma, enerjinin tek bir noktada birikmesi anlamına da geldiği için elde son kalan seçme-seçilme hakkı da AKP’nin başına bela olmuştu. Ancak son yargı müdahaleleriyle ve elbette düzen muhalefetinin “direniş”inin de yardımıyla bu hak fiilen ortadan kaldırılmış oldu.

Ancak krizden kaçış yok.

Siyasal alan saraya ve onun müttefiklerinin arasındaki ilişkilere daraldıkça, siyaset halktan kaçırıldıkça kriz dinamikleri de buralarda yoğunlaşıyor. Sessiz-sakin geçen günlerin, haftaların, ayların sonucu bir anda ortaya çıkabiliyor. Bugün yaşanan fon krizi de bu halkanın son ürünü.

Yurttaşlığın son kalıntısı olan seçme-seçilme hakkına yönelik operasyonları yolsuzluk kılıfı ile yürüten iktidar belki de Türkiye tarihinin en büyük yolsuzluklarından birisini gerçekleştirirken suçüstü yakalandı.

Medyanın satın alınması ve satın alınamayanların susturulması, yargının ise iktidarın siyasi aparatına dönüştürülmesi AKP ve genel olarak iktidar blokuna olağanüstü bir suç işleme "özgürlüğü" vermiş oldu.

Bütünlük demiştik. Bu bütünlük elbette soygun düzenini de kapsıyor. Türkiye’yi ele geçirmiş olan küçük hırsızlar, büyük hırsıza tabi olmak, onun düzenini bozmamak zorunda.

Fon krizi de aslında bu nedenle açığa çıktı. Büyük bir uluslararası kumarhane olan borsa ve fon düzeni, belli kurallara ve soygun paylarına dayanıyor. Bu kurallara uymamak, kumarhanenin uzun vadede inandırıcılığını yitirmesi ve kazancın azalması tehlikesini de getiriyor. İşte devlet katındaki kuvvetin getirdiği sarhoşluğun sonucunda keseyi doldurmak için her kapının açık olduğunu sanan AKP kadroları bu başlıkta büyük hırsızlara çarptılar. Uluslararası müdahalenin ardından alınmak zorunda kalınan önlemler bu büyük soygunun usulünce örtbas edilmesini de imkansız kılmış oldu.

Şimdi AKP, kimin ne kadar para çarptığının henüz tam olarak ortaya çıkmadığı bu konumda hem içeride biriken siyasal krizlerini tekrar yönetmek hem de bu işin siyasal yükünü bir şekilde üstünden atmanın yolunu bulmak zorunda.

Krizin AKP içerisindeki ayrımları ve fay hatlarını görünür kılmasına verilecek en yanlış yanıt ise içeride taraf tutmaya çalışmak olur. Hatırlayalım. Yargı operasyonları henüz sindirilmemişken, Devlet Bahçeli “arka kapı diplomasisi” bahanesiyle düzen muhalefetinin liderlerini parmağında oynatarak durumu normalleştirmişti. Karşı-devrim iktidarı içinde müttefik aramak da benzer bir biçimde AKP’nin durumu kurtarması için ona ihtiyaç duyduğu zamanı ve meşruiyeti vermek anlamına gelir.

Dışarıda ise büyük bir kuvvet var. Siyasetten dışlanmış, yurttaşlık hakları elinden alınmış, emeğinin karşılığını elde etmek bir yana birikmiş üç kuruşu da çalınmış koca bir halk var.

Çözüm belli. Halkımızın kul, köle, tebaa değil de yurttaş olduğunu; halk olduğunu hatırlaması ve hatırlatması gerekiyor.

Yenilenen ideo ise, tam da bu ihtiyacı gerçeğe dönüştürecek çizgiyi düşünsel olarak donatmayı ve doğru noktaya odaklamayı hedefliyor. Yolumuz açık olsun.

Kısa Kısa

  1. Gazeteci İsmail Arı'nın duruşması bugün

    Eski RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin’in şikâyetiyle 21 Ekim’de tutuklanan BirGün muhabiri İsmail Arı'nın ilk duruşması bugün saat 11:45'te görülecek. Hakkında 5 yıla kadar hapis istenen ve bir yıl içinde ikinci kez tutuklanan Arı, 29 gündür Sincan Cezaevi’nde tutuluyor. Ayrıca Arı hakkında dün bir soruşturma daha başlatıldı. Duruşmanın hemen öncesinde başlatılan soruşturmanın dosyasında ‘Cumhurbaşkanına hakaret’ ve ‘halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma’ iddiaları yer alıyor.

  2. İstanbul'da suya aylık zam uygulaması 2027'de de devam edecek

    İSKİ Genel Kurulu'nda alınan karara göre, suya enflasyona göre her ay zam yapılması uygulaması 2027 yılında da devam edecek. Zam oranı aylık yüzde 2'yi geçmeyecek. İBB Meclisinin 20 Kasım 2024'teki aldığı karara göre su fiyatları TÜFE ile Yİ-ÜFE toplanıp ikiye bölünmesiyle çıkan sonuca göre artıyor.

  3. Hayati Yazıcı'nın oğlu Mustafa Yazıcı serbest

    Türkiye'yi sarsan fon soruşturması kapsamında ifade veren Mustafa Yazıcı serbest bırakıldı. Yazıcı hakkında adli kontrol şartı kondu. AKP Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı'nın oğlu Mustafa Yazıcı'nın sahibi olduğu Adil Varlık Yönetim'e fon skandalı ile ilgili yürütülen soruşturma kapsamında kayyum atanmıştı.

  4. Gözler Trump, Şi ve Putin arasındaki üçlü zirvede

    ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Shenzhen’de gerçekleştirmesi planlanan üçlü zirve öncesinde Putin ile bir araya geldi. Görüşmede nükleer silahlar, Ukrayna savaşı, ABD-İran savaşı ve ABD ile Çin arasındaki ticaret ile yapay zeka-çip kısıtlamalarının gündeme gelmesi bekleniyor.

Önceki gün

  1. Türk Kızılay Kanunu Teklifi TBMM'de kabul edildi

    Kızılay'ın görev, yetki ve muafiyetlerini düzenleyen kanun teklifi TBMM'de kabul edilerek yasalaştı. Düzenlemeyle afet ve olağanüstü dönemlerde ilk yardım, afet lojistiği ve geçici barınmaya yönelik belirli ürün ve hizmetlerin, Kamu İhale Kanunu'na tabi olmadan doğrudan Kızılay ve iştiraklerinden satın alınmasının önü açıldı. Kanun ayrıca Kızılay'ın sosyal yardım verilerine erişebilmesini, afet ve savaş bölgelerinde görev yapan personeline nakdi tazminat ödenmesini öngörüyor.

  2. Antalya'da CHP'den bir istifa daha: Demre Belediye Başkanı Fahri Duran partisinden ayrıldı

    Antalya Büyükşehir Belediye Başkanvekili Büşra Özdemir'in ardından Demre Belediye Başkanı Fahri Duran da CHP'den istifa etti. Duran, istifasına gerekçe olarak ilçedeki büyük ölçekli projeleri hayata geçirmek istediğini gösterdi. Kısıtlı belediye bütçesiyle bu yatırımların gerçekleştirilemeyeceğini belirterek hükümet desteğinin önemine işaret etti. Duran'ın, Özdemir ile birlikte 19 Kasım'da düzenlenecek AKP Genişletilmiş İl Başkanları Toplantısı'nda partiye katılması bekleniyor.

  3. Bahçeli'den üstü kapalı AKP çıkışı: "Devletin işleyişindeki aksaklıkları gidermenin yolu MHP'yi birinci parti yapmaktır"

    MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, TV100'e yaptığı açıklamalarda, “Yağmur Stratejisi” adını verdiği siyasi stratejisini anlattı. Bahçeli, “Gelelim zihinlerdeki temel soruya: ‘Mevcut politikalara eleştirilerimiz varsa ne yapacağız?’ Cevap net: Alternatifsiz değilsiniz, çözümsüz değilsiniz. Cumhur İttifakı'nın ruhuna sadık kalarak, devletin işleyişindeki aksaklıkları gidermenin yolu Meclis'te MHP'yi birinci parti yapmaktır" dedi.

  4. ABD Savaş Bakanı Hegseth Venezuela'da: Askeri "işbirliği" anlaşması imzalandı

    ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth, Caracas'ta Venezuela Geçici Devlet Başkanı Delcy Rodríguez ile görüştü. ABD'nin ocak ayında düzenlediği operasyonla Devlet Başkanı Nicolás Maduro'yu kaçırmasının ardından gerçekleşen ziyarette, iki ülke askeri iş birliğini güçlendirme konusunda anlaştı. Hegseth sınır güvenliğinin, Rodríguez ise Venezuela ordusunun eğitim, teçhizat ve teknoloji imkanlarının geliştirileceğini açıkladı.

  5. AKP'ye geçeceği öne sürülen Antalya Büyükşehir Belediye Başkanvekili CHP'den istifa etti

    Antalya Büyükşehir Belediye Başkanvekili Büşra Özdemir'in CHP'den istifa ettiği bildirildi. CHP'li Barış Yarkadaş'ın duyurduğu istifanın ardından Özdemir'den henüz resmi bir açıklama gelmedi. Muhittin Böcek'in tutuklanmasının ardından başkanvekilliğine seçilen Özdemir'in AKP'ye katılacağı bir süredir öne sürülüyordu. Özdemir'in 19 Kasım Perşembe günü düzenlenecek AKP Genişletilmiş İl Başkanları Toplantısı'na katılarak partiye üye olabileceği iddia ediliyor.

  6. ABD'de Demokratların Temsilciler Meclisi Başkan adayı Hakeem Jeffries oldu

    ABD'de 3 Kasım'da yapılan ara seçimlerde Temsilciler Meclisin'de çoğunluğu kazanan Demokratlar, yeni Meclis Başkanlığı için Hakeem Jeffries'i aday gösterdi. Demokratların kapalı oturumda gerçekleştirdiği oylamada aday seçilen Jeffries'in, 3 Ocak 2027'de yapılacak Meclis Başkanlığı seçimlerini de kazanması bekleniyor. Jeffries'in seçilmesi halinde ABD tarihinde Temsilciler Meclisi Başkanlığı görevini üstlenen ilk siyah siyasetçi olacak.

  7. CHP kurultay davasında karar: İmamoğlu dahil 9 kişiye hapis ve siyasi yasak

    CHP'nin 38. Olağan Kurultayı'nda usulsüzlük yapıldığı iddiasıyla açılan davada karar açıklandı. Ankara 26. Asliye Ceza Mahkemesi, aralarında Ekrem İmamoğlu, Rıza Akpolat ve Özgür Çelik'in de bulunduğu 9 sanığa 2 yıl 1'er ay hapis cezası verdi. Mahkeme, sanıklar hakkında siyasi yasak kararı da aldı. Davada yargılanan İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, Hüseyin Yaşar ve Özgen Nama ise beraat etti.

  8. Erdoğan'dan MGK sorusuna yanıt: Onu bana mı soracaksın, Numan Bey'e mi soracaksın?

    Erdoğan, AKP grup toplantısının ardından gazetecilerin sorularını cevapladı. Bir gazetecinin "Terörsüz Türkiye sürecinde MGK kararı bu yıl çıkar mı?" sorusuna, "Onu bana mı soracaksın, Numan Bey'e mi soracaksın?" yanıtını vererek TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'u işaret etti. Ancak TBMM Başkanı MGK üyeleri arasında bulunmuyor. Süreç kapsamında çıkan çerçeve yasanın uygulanmasının önkoşulu olarak MGK'nın terör faaliyetlerinin bittiği yönünde karar çıkartması gerekiyor.

  9. Özgür Özel’den İzleme Komisyonu açıklaması: “Yola çıktığımız gün taahhütler böyle değildi”

    TBMM Başkanı Kurtulmuş’la görüşen YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel, partisinin Meclis’te kurulacak İzleme Komisyonu’na üye vermeyeceğini açıkladı. Özel, demokratikleşme sözlerinin tutulmadığını, Sözcü TV dahil kanallara kayyum atandığını ve AYM ile AİHM kararlarının uygulanmadığını söyledi.

  10. İzmir Büyükşehir Belediyesi, Mimarlar Odası'na icra gönderdi

    TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi, daha önce açtığı iki dava nedeniyle İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin üç ay içinde iki kez icra takibi başlattığını duyurdu. Oda yönetimi, belediyenin bu adımına tepki göstererek uygulamayı kendilerine yönelik bir baskı ve yıldırma politikası olarak değerlendirdi.

  11. Gazeteci Fatih Ergin tahliye edildi

    Gazeteci Fatih Ergin hakkında tahliye kararı verildi. Ergin, “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçlaması ile 52 gün önce tutuklanmıştı. Mahkeme açıkladığı ara kararda Ergin’in tahliyesine karar verdi. Bir sonraki duruşma 6 Ocak’ta görülecek. Ergin, Kaşif Kozinoğlu’nun öldürülmesine ilişkin soruşturmaya yönelik bir sosyal medya paylaşımında “Doktor” yerine “Adli Tıp çalışanı” yazdığı için gözaltına alınıp tutuklanmıştı.

  12. Politeknik ayaklanması 53. yıldönümünde anıldı

    Yunanistan'ın başkenti Atina'da dün 20 bin kişi Politeknik ayaklanmasının 53. yıldönümünü anmak için ABD Büyükelçiliği'ne yürüdü. Benzer bir yürüyüş Selanik'te de gerçekleşti. 17 Kasım 1973'te Yunanistan'da Atina Politeknik Üniversitesi ABD destekli askeri cuntaya karşı bir direniş başlatmış, eylem kanlı bir şekilde bastırılmıştı.

  13. HepsiJET kuryeleri kontak kapattı: “Karşımızda muhatap bulamadık”

    HepsiJET’in Üsküdar Selimiye’deki deposunda 35 araçlı kurye kontak kapattı. Eylemi TEHİS, “grevdeyiz” diyerek duyurdu. Sendika Başkanı Kubilay Çelik, uzun süredir yöneticilerle görüşmeye çalıştıklarını ama karşılarında sorunlarını dinleyecek kimseyi bulamadıklarını anlattı. Kuryeler güvenceli bir iş ve insanca yaşayabilecekleri bir ücret istiyor.

  14. Ekmek zammı kapıda: Bü­yük­şe­hir­ler­de 25 lira talebi

    Un, enerji ve işçilik maliyetleri gerekçe gösterilerek ekmeğe zam dalgası başladı. Beyşehir’de 200 gram ekmek 12 liradan 15 liraya, Erbaa’da 240 gram ekmek 15 liradan 20 liraya çıktı; Suruç’ta da ekmek 15 lira oldu. Ankara’da Fırıncılar Odası, 210 gram ekmeğin yeni yılda 25 lira olması için Bakanlığa başvurdu. Önceki 23 lira talebi reddedilmişti. Eskişehir’de de 25 lira talebi var.

  15. Soma B’de özelleştirme borçla bitti, faturayı kamu ödedi

    2015'te 685,5 milyon dolara Konya Şeker’e (TORKU) satılan 990 MW’lık Soma B Termik Santrali, şirketin TKİ’ye 20 milyar TL’yi aşan kömür borcu nedeniyle icralık oldu. Alıcı çıkmayan santrali TKİ, 6 milyar 946 milyon TL artı KDV ödeyerek devraldı. Bilirkişi değeri 13,8 milyar TL’ydi. İşletmeyi EÜAŞ üstlenecek; ancak özel sektörden hizmet alımı gündeme gelebilir.

  16. NATO ile OpenAI arasında yapay zekâ anlaşması

    İzmir’deki NATO Edge konferansında duyurulan anlaşmayla OpenAI, Daybreak platformu üzerinden NATO’ya gelişmiş yapay zekâ modelleri sağlıyor. İttifakın aylık kullanımı 300 milyar tokena ulaştı. Daybreak, saldırı amaçlı siber kabiliyetlerin de çalışıldığı Crossed Swords tatbikatında ilk kez kullanıldı. Şirketin Pentagon’la da anlaşması bulunuyor.

  17. TÜİK: Geniş tanımlı işsizlik yüzde 30,9 oldu

    TÜİK, 2026 yılı 3. çeyrek işsizlik rakamlarını açıkladı. TÜİK verilerine göre 3. çeyrekte işsiz sayısı bir önceki çeyreğe göre 46 bin kişi artarak 2 milyon 870 bin kişi oldu. Dar tanımlı işsizlik oranı ise 0,1 puanlık artış ile yüzde 8,1 seviyesinde gerçekleşti. Geniş tanımlı işsizlik ise bir önceki çeyreğe göre 1 puan artarak yüzde 30,9 oldu. Geniş tanımlı işsizlikte çeyreklik bazda tüm zamanların ikinci en yüksek oranı kaydedilmiş oldu.

  18. Yabancı yatırımcılara 150 bin dolara 3 yıl, 200 bin dolara 5 yıl ikamet izni

    Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı’yla, Türkiye’de çalışmayan ancak yatırım yapan yabancılara en az 150 bin dolara 3 yıl, 200 bin dolara 5 yıl ikamet izni verilebilecek. Yatırımın izin süresinin en az yarısı boyunca korunması gerekecek. Düzenleme aile üyelerini de kapsıyor ve yatırım yoluyla vatandaşlıktan ayrı bir statü oluşturuyor.

  19. Milleyha Kuş Cenneti’ne yine moloz döküldü

    Hatay Samandağ’daki Milleyha Kuş Cenneti’ne kimliği belirsiz kişiler yine moloz ve çöp döktü. Asi Nehri’nin Akdeniz’e döküldüğü noktadaki sulak alan, Afrika ile Asya arasındaki göç yolunda yüzlerce kuş türüne ev sahipliği yapıyor ve 2025'te doğal sit alanı ilan edilmişti.

  20. Civilization’ın yapımcısı Firaxis, çalışanlarının üçte birini işten çıkardı

    Ünlü strateji oyunları Civilization ve XCOM’u geliştiren Firaxis Games, yaklaşık 60 çalışanını işten çıkardı. Bu, stüdyodaki çalışanların üçte biri anlamına geliyor. Bloomberg’e göre yeni XCOM oyununun yapımı planlandığı gibi ilerlemedi. Stüdyonun başkanı Heather Hazen da görevden ayrılıyor.

  21. Nvidia’dan Huang’a ret: Yeniden CEO yapmayı düşünmüyoruz

    Nvidia Yönetim Kurulu Başkanı Harvey Jones, 12 Kasım’da istifa eden Jensen Huang’ı yeniden CEO yapmayı düşünmediklerini açıkladı. Huang bir gün önce göreve dönmeye hazır olduğunu söylemişti. Jones, yeni CEO için şirket içinden ve dışından adayların değerlendirileceğini belirtti.

✓