12 Mart ve haşhaş yasağı: Uyuşturucuyla mücadele adı altında Amerikan çıkarları

Hakikat ise daha sarsıcıydı. Türkiye, ekonomik olarak önemli bir ihracat kaleminden vazgeçmişti. Binlerce köylü geçim kaynağını yitirmiş, üretim bölgelerinde işsizlik ve kente göç artmış, ekonomik kriz daha da derin bir hal almıştı.

15:01 3 dk okuma

Hakikat ise daha sarsıcıydı. Türkiye, ekonomik olarak önemli bir ihracat kaleminden vazgeçmişti. Binlerce köylü geçim kaynağını yitirmiş, üretim bölgelerinde işsizlik ve kente göç artmış, ekonomik kriz daha da derin bir hal almıştı.

Dünya genelinde binlerce yıldır devam eden ve 1909 Şangay Konferansı’yla birlikte Türkiye’nin Batılı ülkelerle olan ilişkilerindeki temel konu başlıklarından biri haline gelen haşhaş üretimi, 20. yüzyılın ikinci yarısı itibariyle uluslararası diplomatik krizlerin, siyasi yaptırımların odağı haline geldi.

Özellikle II. Dünya Savaşı sonrası artan uyuşturucu kullanımı, Batı’da toplum sağlığı ve kamu düzeni üzerinde ciddi bir tehdit olarak görülmeye başlandı ve bu tehdit algısının merkezine ise giderek Türkiye yerleştirildi Zira Türkiye’nin ürettiği haşhaş, yüksek morfin oranı sebebiyle uluslararası pazarda hem değerli hem de tehlikeli addediliyordu. Ancak bu durum, ABD başta olmak üzere Batılı ülkelerin Türkiye üzerindeki siyasi baskı aracı haline geldi.

Uyuşturucuyla savaş söyleminin asıl nedeni

1961 yılında Birleşmiş Milletler Uyuşturucu Maddeler Tek Sözleşmesinin kabul edilmesiyle birlikte haşhaş ekimi ve afyon üretimi lisanslı ve denetimli hale getirilmeye çalışıldı. Türkiye de bu sözleşmeye 1967’de taraf oldu. Fakat bu durum sürecin çözümünden ziyade ve gerilimin artmasının başlangıcı oldu. ABD, kendi kamuoyunu teskin etmek ve artan eroin bağımlılığına karşı bir “dış kaynak” gösterebilmek adına Türkiye’yi hedef tahtasına koymuştu. Özellikle 1969 sonrası Başkan Nixon’ın Vietnam Savaşı`ndan dolayı kaybettiği halk desteğini geri kazanmak için uyuşturucuya karşı başlattığı “savaş”ın simgesel cephesi Türkiye’de üretilen haşhaştı. Amerikan kamuoyunda ve medyasında Türkiye’den gelen afyonun Marsilya’daki laboratuvarlarda işlenip ABD gençliğini zehirlediği yönünde kampanyalar yürütüldü. CIA tarafından hazırlanan raporlar da bu yöndeydi.

Açıktan ABD yanlısı Demirel ve Adalet Partisi bile haşhaş yasağı gibi bir karara imza atmak konusunda tereddütteydi. Bu tereddütün temelinde, Türkiye’nin haşhaş üretiminin yoğunlaştığı bölgelerin AP’nin o dönem en fazla oy aldığı kırsal bölgeler olması vardı. Haşhaş yasağı, bu bölgelerde yaşayan halkın geçim kaynağını kaybetmesi ve Demirel’in de siyasi meşruiyetini yitirmesi anlamına geliyordu. Bu sebeple 1965’ten itibaren ABD’nin artan baskılarına karşı Demirel hükümeti kademeli kısıtlamaları tercih etti: 1966’da 21 ilde olan haşhaş ekim izni, 1971’e gelindiğinde yalnızca 4 ile sınırlandırılmıştı. Fakat bu kısıtlamalar bile ABD nezdinde yeterli bulunmuyordu.

1970’te ABD Dışişleri Bakanı Richardson, Türkiye’nin haşhaş ekimine devam etmesi halinde Amerikan yardımının kesileceğini ilan etti. Buna karşılık dönemin iktidarı 22 Haziran 1970’te haşhaş ekimini bazı bölgelerde yasaklandı. Ancak bu karar, ABD tarafından yeterli görülmedi. Çünkü 1971 yılında, haşhaş ekim alanlarının azaltılmasına rağmen TMO’ya (Toprak Mahsulleri Ofisi) teslim edilen afyon miktarı rekor seviyeye çıktı. Bu durum ABD’de Türkiye’ye yönelik şüpheleri artırdı ve Türkiye’de yasadışı afyon üretiminin hala devam ettiği yönünde değerlendirmelere neden oldu.

12 Mart’la başlayan yeni dönem

Mesele yalnızca haşhaşla sınırlı kalmadı; Türkiye’de Batı yanlısı iktidarların politik iktidarsızlığı, öğrenci hareketleri ve yükselen sol ekonomik krizlerle birleşince, ABD için Türkiye müdahale edilmesi gereken bir “zayıf müttefik” haline geldi. Ve 12 Mart Muhtırasıyla birlikte Demirel’in yerine, Batı ile uyumlu ve seçimle gelmemiş Nihat Erim’in başkanlığında yeni bir hükümet kuruldu. Erim Hükümeti, ABD’nin tüm taleplerine kayıtsız şartsız uyan bir yönetim modeli sundu.

29 Haziran 1971’de Bakanlar Kurulu kararıyla Türkiye’de haşhaş ekimi tamamen yasaklandı. Nixon yönetimi bu yasağı kendi kamuoyuna büyük bir başarı olarak sundu. Amerikan basını ‘teknokrat’ kabineye övgüler düzdü ve Erim hükümetiyse bu kararı, “insanlığın yararı” için alınmış gibi göstermeye çalıştı. Hakikat ise daha sarsıcıydı. Türkiye, ekonomik olarak önemli bir ihracat kaleminden vazgeçmişti. Binlerce köylü geçim kaynağını yitirmiş, üretim bölgelerinde işsizlik ve kente göç artmış, ekonomik kriz daha da derin bir hal almıştı. Yasak 1 Temmuz 1974’e kadar sürecekti.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓