Kaynaklarımız bir bir peşkeş çekiliyor: Memleketin enerjisi sermayenin elinde

Ülkemizin enerji kaynakları, siyasi ve ekonomik bağımsızlık açısından kritik öneme sahip olmasına rağmen, yabancı ve yerli sermayenin kontrolüne devredilmeye devam ediyor. Yenilenemez enerji kaynakları bakımından sınırlı imkânlara sahip olan Türkiye’de yenilenebilir enerji potansiyeli de halkın yararına kullanmak yerine Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi aracılığıyla yabancı sermayeye açılıyor.

Ülkemizin enerji kaynakları, siyasi ve ekonomik bağımsızlık açısından kritik öneme sahip olmasına rağmen, yabancı ve yerli sermayenin kontrolüne devredilmeye devam ediyor.

Yenilenemez enerji kaynakları bakımından sınırlı imkânlara sahip olan Türkiye’de yenilenebilir enerji potansiyeli de halkın yararına kullanmak yerine Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi aracılığıyla yabancı sermayeye açılıyor. Bununla yetinmeyen iktidar, zaten kıt olan fosil kaynaklarımızın çıkarılmasını da yabancı şirketlere ihale ederek enerji alanındaki bağımlılığı derinleştiriyor.

Geçtiğimiz haftalarda ABD Başkanı Donald Trump’ın, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’ye nadir element rezervlerinin çıkarılması işinin Amerikalı şirketlere devredilmesi yönünde kamuoyu önünde açıkça ve aşağılayıcı biçimde baskı yapmasının üzerinden çok geçmedi. Bu olay, emperyalist-kapitalist sistemin işleyişini gözler önüne sererken, Türkiye açısından da dikkatle değerlendirilmesi gereken bir örnek teşkil ediyor. ABD’nin yalnızca Ukrayna’yla sınırlı kalmayıp, birçok ülkeyle benzer sömürü ilişkileri kurarak yeraltı ve yerüstü kaynaklarını kendi merkezine aktardığı; böylece ülkelerin ekonomik ve siyasal bağımsızlıklarını fiilen ortadan kaldırmaya çalıştığı açıktır.

Emperyalist yağmanın Ukrayna örneğinden ders almayan iktidar; son olarak 17 Mart’ta Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ile Continental Resources arasında imzalanan anlaşmayla, Trakya Havzası ve Diyarbakır’da petrol ve doğalgaz arama çalışmaları başlattı. [1] Diyarbakır’da 6.1 milyar varil kaya petrolü ve 20 trilyon fit küp doğalgaz; Trakya’da ise 20 ila 45 trilyon fit küp arası çıkarılabilir doğalgaz rezervi tespit edildiği bildiriliyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar bakanı Alparslan Bayraktar’ın “dünya ölçeğinde kârlı bir iş” olarak vurguladığı bu petrol üretiminin ne kadarının Amerikalı şirkete peşkeş çekileceği ise belli değil.

Her seçim öncesinde kamuoyuna “yeni keşifler” müjdesi verilse de, doğalgazda durum daha vahim. TPAO’nun dışında Arar Petrol AŞ, Park Place Energy Limited, Thrace Basin Natural Gas Corporation Türkiye, Petrogas, Transatlantic Petroleum ve RWE Turcas gibi çok sayıda yerli ve yabancı şirket, ülkemizin doğalgaz üretim ve dağıtımında söz sahibi hâline getirildi. Sadece üretim değil, işleme ve satış hakları da belirli sermaye gruplarına devrediliyor. Bunlar arasında İsrail’e yakınlığıyla tanınan ve son Filistin eylemlerinde protesto edilen SOCAR da dikkat çeken aktörlerden biri.

Rüzgar sermaye için esiyor

Diğer enerji kaynaklarında da durum benzer. Jeotermal enerji üretiminde Kızıldere Santralleri Zorlu Holding’e, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) kredisiyle açılan Efeler Santrali ise Güriş Holding’e ait. Kırıkkale’de doğalgaz santrali yatırımı bulunan Suudi Arabistan merkezli ACWA Power, şimdi de güneş enerjisi alanında 2 milyar dolarlık yatırım planlıyor. [2]

Rüzgar enerjisinde ise EnBW’nin 10 santrali bulunurken, ülkenin en büyük üretim kapasitesine sahip olması hedeflenen İstanbul Rüzgar Elektrik Santrali projesi Universal Wind Energy tarafından yürütülüyor. 2021 yılında faaliyete geçen bu proje, 2024’te İstanbul 3. İdare Mahkemesi kararıyla durduruldu. Ancak çalışmaları sırasında 300 yıllık ağaçlar kesildi ve Çilingoz Yaban Hayatı Geliştirme Sahasının sınırları 2018’de değiştirilerek doğaya ağır bir darbe vuruldu. Proje aynı zamanda 34’ü mutlak koruma altındaki 51 kuş türünün göç yolunun tam üzerinde yer alıyor. [3] Başlangıcında Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) olumlu kararı olan bu projenin raporunun meteoroloji mühendisi görevlendirilmeden hazırlandığı ortaya çıktı. ÇED dosyasının yeterli teknik personelce hazırlanıp hazırlanmadığı ise idarece denetlenip araştırılmadı. [4]

Yeni projelerin ve gelişmelerin çevreye olası geçici ya da kalıcı etkileriyle birlikte, bu etkilerin sosyal sonuçlarını ve alternatif çözüm yollarını da kapsayacak şekilde hazırlanması gereken Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) raporları, çoğu zaman bu unsurlar yeterince dikkate alınmadan onaylanıyor. Nitekim 13 Şubat 2024’te 9 madencinin hayatını kaybettiği Erzincan İliç’teki Anagold Madenciliğe ait Çöpler Altın Madeni için de onaylanmış bir ÇED raporu bulunuyordu. Ancak bu raporun iptali, facianın üzerinden 6 ay geçtikten sonra gerçekleşmişti. [5]

Tablo aynı, mücadele sürüyor

Petrol kuyularından rüzgar santrallerine kadar her alanda kurulan bu sömürü düzenine karşı direnişin tarihinde ise yine devrimciler ön planda.

Bu alandaki en erken ve güçlü tepkilerden biri 1965 yılında İTÜ Talebe Birliği (İTÜTB) tarafından başlatılan “Millî Petrol Kampanyası” idi. Bu kampanya kapsamında öğrenciler, vatandaşları yabancı petrol şirketlerini boykota ve başta TPAO ile Petrol Ofisi olmak üzere yerli petrol şirketlerinden benzin almaya teşvik ediyordu. O dönem İTÜ İnşaat Fakültesi Talebe Cemiyeti Başkanı olan Harun Karadeniz’in “Olaylı Yıllar ve Gençlik” kitabında da aktardığı üzere, ülkede petrol arama hakkı 11 yabancı şirket ve TPAO arasında paylaştırılmıştı. Sekizer kuyu açma hakkı verilmesine rağmen, TPAO’nun üretimi diğer tüm şirketleri geride bırakmıştı. Buna rağmen TPAO’nun 9. kuyuyu açması engellenmiş, halk ise yabancı şirketlerin petrolü Türkiye’ye Yunanistan’dan %35 daha pahalıya sattığını öğrenmişti. İTÜ’de başlayan eylemler Türkiye Millî Talebe Federasyonu’na sıçrayarak ülke çapında geniş yankı bulmuştu.

Aradan geçen yarım asra rağmen tablo hala aynı. Tepkiler, aktörler ve yöntemler değişse de, ülkenin enerji kaynakları hâlâ iç ve dış sermayeye uzun vadeli anlaşmalarla devrediliyor. Enerji kaynaklarının kamulaştırılması ve halk yararına kullanılması ise halktan yana bir düzenin kurulmasıyla mümkün olacak.

Notlar:

[1] https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/ekonomi-haberleri/abd-ile-ortak-girisim-anlasmasi-diyarbakir-ve-trakyada-enerji-ortakligi_ID1609002/

[2] https://www.cnbce.com/enerji/suudi-acwadan-turkiyede-gunes-enerjisine-2-milyar-dolarlik-yatirim-hazirligi-h13555

[3] https://www.cumhuriyet.com.tr/cevre/kuzeyin-dokusu-yok-oldu-mahkeme-iptal-etti-yikilmasi-gerekiyor-2271643

[4] https://bianet.org/haber/istanbul-res-e-dava-ormanda-res-olmaz-239878

[5]https://sendika.org/2024/08/ilicteki-madenin-ced-raporu-iptal-edildi-709610

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓