Köprü ve otoyolların ö­zel­leş­ti­ril­me­si yeniden gündemde

15 Temmuz ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri ile çok sayıda otoyolun işletme hakkının 30 yıla kadar devredilmesinin önü açıldı. 2012'de 5,72 milyar dolarlık teklifin ardından iptal edilen özelleştirme girişimi, 13 yıl sonra yeniden gündemde.

22:18 4 dk okuma

Türkiye'de kamu tarafından işletilen köprü ve otoyolların özelleştirilmesi yeniden gündemde. 5 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri ile çok sayıda otoyol ve çevre otoyolu özelleştirme programına alındı.

Kararla birlikte Edirne-İstanbul-Ankara, Pozantı-Tarsus-Mersin, Tarsus-Adana-Gaziantep, Toprakkale-İskenderun, Gaziantep-Şanlıurfa, İzmir-Çeşme ve İzmir-Aydın otoyollarının yanı sıra Ankara ve İzmir çevre otoyolları da kapsamda bulunuyor. Niğde-Pozantı Otoyolu, Gaziantep Çevre Otoyolu ve Bursa Çevre Otoyolu'nun belirli bir bölümü de yeni kararla kapsama dahil edildi.

Özelleştirme işlemlerinin 31 Aralık 2031'e kadar tamamlanması öngörülüyor. İşletme süresi ise 30 yıla kadar uzanabilecek.

Kararın ardından "köprüler satılıyor" tartışması gündeme gelirken, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı işlemin mülkiyet devri anlamına gelmediğini açıkladı ancak gelirler şirketlere gidecek.

İdareye göre mülkiyet devlette kalacak, özel sektöre belirli süreyle işletme hakkı devredilebilecek. Kurum, henüz bir özelleştirme ihalesi yapılmadığını ve 5 Eylül tarihli kararın Özelleştirme İdaresi'ni gerekli hazırlıkları yürütmek üzere yetkilendirdiğini belirtti.

İdarenin açıklamasında ayrıca otoyolların yıllık yaklaşık 600 milyon dolar gelir sağladığı yönündeki hesaplamalara itiraz edildi. Açıklamaya göre bu rakam kâr değil gelir. Yaklaşık 300 milyon doların bakım ve onarım giderlerine ayrıldığı, bunun dışında personel, işletme, yatırım ve yenileme harcamalarının da bulunduğu belirtildi.

Aynı köprüler 2012'de de ihaleye çıkmıştı

Köprü ve otoyolların özelleştirilmesi Türkiye açısından yeni bir uygulama değil. Aynı köprü ve otoyolların önemli bölümü 2010 yılında özelleştirme kapsamına alınmış, 2012 yılında ise 25 yıllık işletme hakkının devri için ihaleye çıkarılmıştı.

17 Aralık 2012'de yapılan ihalede Koç Holding, Malezya merkezli UEM Group Berhad ve Gözde Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı'ndan oluşan ortak girişim grubu 5 milyar 720 milyon dolarlık teklif vererek ihaleyi kazanmıştı. İhale; iki Boğaz köprüsü ile sekiz otoyol ve bunlara bağlı tesis ve yolların işletme hakkını kapsıyordu.

Dönemin Başbakanı Tayyip Erdoğan, teklifin beklentilerin altında kaldığını açıklamış, ardından ihale 2013 yılında Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından iptal edilmişti. Erdoğan'ın o dönemde 7 milyar doların altındaki bir bedelle yapılacak anlaşmaya ilişkin "vatana ihanet" ifadesini kullandığı da kamuoyuna yansımıştı.

Aradan geçen 13 yılın ardından aynı altyapının büyük bölümü yeniden özelleştirme gündemine geldi. Ancak 2026'daki düzenleme 2012'deki girişimden farklı olarak işletme süresini 25 yıldan 30 yıla çıkarıyor ve varlıkların tek paket halinde devredilmesi zorunluluğunu kaldırıyor. Böylece farklı köprü ve otoyollar için ayrı işletme modellerinin ve şirketlere devrinin önü açılıyor.

Özelleştirme dalgası yeni değil

Köprü ve otoyolların özel sermayeyle ilişkilendirilmesinin geçmişi 1980'li yıllara uzanıyor. 1984 yılında çıkarılan 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun ile kamu yatırımlarının finansmanında gelir ortaklığı senetleri ve işletme hakkı devri gibi yöntemlerin önü açıldı. Bu dönemde otoyol ve köprüler de kamu yatırımlarının finansmanında yeni gelir yaratma yöntemlerinin konusu haline geldi. 1985-1991 yılları arasında gelir ortaklığı uygulamaları üzerinden 1,63 milyar TL, 366 milyon dolar ve 104 milyon Alman Markı tutarında kaynak sağlandı. Böylece kamu altyapısının yalnızca bütçe kaynaklarıyla değil, gelecekte yaratacağı gelirler üzerinden de finansman konusu yapılmasının ilk örnekleri ortaya çıktı.

1994 yılında çıkarılan 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun ise işletme hakkı devrini özelleştirme politikalarının temel araçlarından biri haline getirdi. Kanunla kamuya ait kuruluş ve varlıkların mülkiyet devrinin yanı sıra belirli sürelerle işletme haklarının özel sektöre devredilmesinin de yolu açıldı. Böylece özelleştirme yalnızca kamu varlıklarının satılması anlamına gelmemeye başladı; kamuya ait altyapıların işletilmesinden elde edilen gelirlerin özel işletmecilere bırakılması da özelleştirme uygulamalarının kapsamına girdi. Köprü ve otoyolların sonraki yıllarda gündeme gelen işletme hakkı devirlerinin hukuki zemini de bu dönemde oluşturuldu.

Özelleştirme yeniden gündemde

Köprü ve otoyolların işletme hakkının devrine ilişkin yeni süreç, Türkiye'de kamu altyapısının işletilmesinde özel sektörün rolüne ilişkin tartışmayı da yeniden gündeme taşıyor.

Bir tarafta kamu tarafından işletilen yolların bakım ve yatırım ihtiyaçlarının özel işletme modeliyle karşılanması, hizmet verimliliğinin artırılması ve işletme maliyetlerinin yönetilmesi gerekçeleri bulunuyor. Özelleştirme İdaresi de hazırlıkların temel amacını hizmet kalitesinin artırılması, bakım ve yatırımların hızlandırılması ve işletme verimliliğinin yükseltilmesi olarak açıklıyor.

Diğer tarafta ise işletme hakkının uzun süreli olarak özel şirketlere devredilmesi halinde kamuya ait altyapının gelecekte yaratacağı gelirlerin nasıl paylaşılacağı ve geçiş ücretlerinin nasıl belirleneceği soruları bulunuyor.

Henüz hangi köprü ve otoyolun hangi şirkete, hangi bedelle ve hangi koşullarla devredileceği belli değil. Bu nedenle 5 Eylül'deki karar, özelleştirmenin tamamlandığı anlamına gelmiyor. Asıl tablo, Özelleştirme İdaresi'nin hazırlıklarının ardından yapılacak ihaleler ve açıklanacak işletme koşullarıyla ortaya çıkacak.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓