Köşe Yazısı

Piyasa ekonomisinin barınma çıkmazı büyüyor

12:00 3 dk okuma

Türkiye’de son yıllarda derinleşen barınma krizi, konut politikalarının plansızlığı ve piyasa odaklı ekonomi anlayışının yarattığı ağır sonuçlarla artık göz ardı edilemez bir noktaya ulaşmış durumda.

Hürriyet yazarı Abdülkadir Selvi AKP’nin Kızılcahamam kampını ve Şimşek’in açıklamalarını ele aldığı yazısında Bakan Şimşek’e kiraların yüksekliği AKP’li milletvekilleri tarafından iletildi.

Selvi’ye göre Şimşek bu toplantıdaki yatında, “Toplumun yüzde 56’sı ev sahibi. Toplumun yüzde 28’lik kesimi kira ödüyor. Emeklilerden de kirada oturanlar var. Emeklilerin yüzde 14’ü kira ödüyor” dedi.

Öncelikle Şimşek bu verileri TÜİK’ten alıyor. Dolayısıyla ortalama 3 kişiden birinin kiracı olması normal şartlarda pek çok kişiye normal gelse de yıllar içinde gerçekleşen eğilime baktığımızda ülkede ciddi bir barınma krizi olduğu görülüyor.

TÜİK verilerine göre Türkiye’de ev sahipliği oranı 10 yıldır geriliyor. 2014’te bu oran yüzde 61’di. Yani son 10 yılda 5 puanlık dramatik bir erime mevcut. Aynı şey kiracıların oranları için de geçerli. 2014’te Türkiye’de kiracıların oranı yüzde 22,1 seviyesinde bulunurken şuanda bu oran yüzde 28 seviyesinde. Yani kiracıların oranı da son 10 yılda 6 puan yükselmiş durumda.

Diğer yandan benzer ülkelerle kıyaslanınca da durum oldukça vahim. Avrupa’da konut sahipliği oranı ortalama yüzde 70’lerde. Türkiye ev sahipliği oranında Avrupa’nın en kötü iki üç ülkesinden biri konumunda. G20 sıralamasında ise sondan üçüncü.

Öte yandan lojmanda oturanların oranı son 10 yılda yüzde 1,6’dan yüzde 1’in altına gerilerken ‘diğer’ de yüzde 15’lere yakın seyrediyor. Bu diğer kategorisinde ise başkalarının evinde (anne-baba gibi) oturup kira ödemeyenler bulunuyor.

Türkiye’de özellikle emeği ile geçinen ve orta-alt kesimlerin en büyük gider kalemlerinin barınma olduğu düşünüldüğünde bunun büyük bir kriz olduğu ortada. Yani her ne kadar Mehmet Şimşek bu rakamın az olduğunu ima etse de ev sahipliği-kiracı eğilimine bakıldığında ortada bir kriz olduğu açık. Bunun yanında yüzde 14, düşük aylıklarla geçinmek zorunda kalan emekliler için de oldukça yüksek bir rakam.

Peki bu krizin sebebi ve çözümü ne?

Bu durum kuşkusuz konut politikası ile ilgili plansızlığın ve piyasa ekonomisinin bir sorunu.

Türkiye’nin toplam nüfusumuz 86 milyonun üzerinde. Bu nüfusun 26,6 milyonu konutta yaşıyor ve toplam konut sayısı hane sayısındaki artış hızı kadar artmıyor. Türkiye’de yalnızların yaşamaya başladığı konut sayısında 10 yıllık artış oranı yüzde 71. En çok yalnızın yaşadığı yerler ise ‘konut ihtiyacının en fazla olduğu’ büyükşehirler.

Yalnızların büyük bir kısmını yaşlı nüfus oluştururken gençler büyükşehirlerde konut talebinin önemli bir kısmını oluşturuyor. Bu talebin önemli bir kısmı doğal sayılsa da ciddi bir kısmı plansız şehirleşme ve iç göç nedeniyle gerçekleşiyor. Aynı zamanda evlenen ve boşanan çiftler de konut talebinin önemli bir kısmını oluşturuyor.

Yani esasında Türkiye’de ciddi bir konut talebi mevcut ve arz buna uygun gerçekleştirilmiyor. Varolan arz ise tamamen ranta ve müteahhitlerin cebini doldurmaya dönük projelerden oluşuyor.

Türkiye’de konut arzının tamamen piyasanın insafına devredilmesi ciddi bir konut arz sorununa neden olurken diğer taraftan konut fiyatlarının ve kiraların ekonomi AKP’nin politikaları nedeniyle aşırı yükselmesi bu krizi besleyen en önemli etken oldu. Döviz krizi çıkartılan dönemlerde enflasyonla birlikte konut fiyatlarının aşırı artması ve yüksek faizler nedeniyle krediye erişimin zorlaşması konut krizini derinleştir.

Sonuç olarak, bugün yaşadığımız barınma krizi Mehmet Şimşek’in temsil ettiği piyasa temelli, rant odaklı ekonomi politikalarının kaçınılmaz bir sonucu. Piyasa mekanizmalarına terk edilemeyecek kadar temel bir hak olan barınma hakkı mevcut sistemde müteahhitlerin ve sermaye sahiplerinin kâr aracı haline getirilmiş durumda.

Ev sahipliği oranının düşmesi, kiracıların payının artması ve emeklilerin dahi önemli bir bölümünün kira yükü altında ezilmesi, bu politikaların halkı nasıl yoksullaştırdığını açıkça gösteriyor.

Gerçek çözüm, barınmayı piyasa koşullarının insafına bırakmayan, merkezi planlamaya dayalı ve sosyalist bir ekonomi modelinde mümkün. Böyle bir düzende konut üretimi, kâr amacıyla değil, yurttaşların temel ihtiyaçlarının karşılanması için planlanır; sosyal konutlar yaygınlaştırılır, her yurttaş için güvenli, erişilebilir, insanca yaşam koşullarına sahip barınma hakkı garanti altına alınır. Dolayısıyla konut krizine kalıcı bir çözüm ancak bu şekilde getirebilir.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓