Köşe Yazısı

Türkiye’yi nüfus krizi bekliyor: Plancı müdahale şart!

12:02 4 dk okuma

Türkiye’nin yaşlanan nüfusu, doğum hızlarının düşmesi, ekonomiye, işgücüne ve demografiye dair sorunlara dair alarm zillerinin çaldığını gösteriyor.

Nüfus verilerine bakıldığında ekonomik büyüme, sanayi üretimi, işgücü gibi konularda kaotik bir geleceğin bizi beklediğini görülürken Türkiye’nin kanayan yaralarından olan sosyal güvenlik-sosyal koruma noktasında da (planlı, eşitlikçi bir ekonomik sistem kurulmadığı takdirde) oldukça karamsar bir tabloyla karşılaşacağımız açık.

Ancak plansız bir ekonomide ve gelişmekte olan bir ülkede nüfusun yaşlanması ve bu sorunlara rağmen nüfus kontrolü için herhangi bir önlem-planlama girişiminde bulunulmaması, demografide, işgücünde ve sosyal güvenlik alanında ciddi krizlerin yaşanmasına sebep olabilir.

YAŞLANIYORUZ

TÜİK verileri incelendiğinde nüfusun yenilenme hızının düzenli ve hızlı bir şekilde düştüğü görülüyor. Buna ortalama yaşaman beklentisinin artışı da eklendiğinde genç nüfusun genel nüfusa oranının hızla azaldığı ve toplumun zamanla yaşlandığı görülüyor.

Veriler öncelikle işgücünün geleceğine sonrasında ise Türkiye’nin en önemli sorunlarından biri olan ve maalesef hem siyaset hem medya tarafından görmezden gelinen yaşlı bağımlılığı ve bakımı sorununun kronikleşeceğini gözler önüne seriyor

Diğer yandan ülkedeki plansız ve hızlı kentleşmenin yanında kentli nüfus içerisinde nüfus artış hızının azalması ve eğitim seviyesinin yükselmesi ile tarım, inşaat, turizm gibi emek yoğun sektörlerde yaşanan demografik değişim, ülkenin politik iklimine son yıllarda damga vurmuş olan göçmen sorununu da körüklüyor.

İSTATİSTİKLER ALARM VERİYOR

Yazının bu bölümünde tezlerimizi desteklemesi açısından Türkiye’de nüfusun durumun fotoğrafını çekmekte yarar var.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) geçtiğimiz haftalarda açıkladığı nüfus verileri, Türkiye’nin geleceğine dair bu alanda ciddi alarm zillerinin çaldığını ortaya koydu. Potansiyel üretici güçlerin ve işgücünün geleceğine dair önemli ipuçları sağlayan veri, Türkiye’nin nüfus artış hızının yavaşladığını ve ülke nüfusunun yaşlandığını da ortaya koydu.

Verilere göre, Türkiye’de ikamet eden nüfus 2023’te yalnızca 93 bin kişi arttı. Nüfusumuz toplamda 85,4 milyon kişi oldu. Yıllık nüfus artış hızı 2022 yılında binde 7,1 iken, 2023 yılında binde 1,1’e geriledi. Böylece 2007 yılından bu yana erişilebilir olan yıllık nüfus artış hızı en düşük rakam kaydedildi.

Türkiye’nin 2007 ve 2023 yılı nüfus piramitleri karşılaştırıldığında ise doğurganlık ve ölümlülük hızlarındaki azalmaya bağlı olarak, yaşlı nüfusun arttığı ve ortanca yaşın yükseldiği görüldü. Türkiye’de 2022 yılında 33,5 olan ortanca yaş, 2023 yılında 34’e yükseldi.

Türkiye’de geçtiğimiz yıl yayınlanan Doğum İstatistikleri’nde de doğum hızının düştüğü görülmüştü. Bir kadının doğurgan olduğu dönem olan 15-49 yaş grubunda doğurabileceği ortalama çocuk sayısını ifade eden toplam doğurganlık hızı, 2001 yılında 2,38 çocuk iken 2022 yılında 1,62 çocuk olarak gerçekleşti. Yani, bir kadının doğurgan olduğu dönem boyunca doğurabileceği ortalama çocuk sayısı 2022 yılında 1,62 oldu. Bu durum, doğurganlığın nüfusun yenilenme düzeyi olan 2,10’un altında kaldığını gösterdi.

15-19 yaş grubunda bin kadın başına düşen ortalama canlı doğan çocuk sayısını ifade eden adölesan doğurganlık hızı, 2001 yılında binde 49 iken 2022 yılında binde 12’ye düştü. Diğer bir ifadeyle, 2022 yılında 15-19 yaş grubundaki her bin kadın başına 12 doğum düştü.

YAŞLI BAĞIMLILIĞI KRİZİ BÜYÜYOR

İstihdamda yaşanan sorunların yanı sıra nüfusun yaşlanmasının getirdiği en büyük sorun; Türkiye’de yaşlı bağımlığının artması ve sosyal güvenlik sisteminin tırpanlandığı ortamda ‘bakım’ konusunun büyük bir krize girmesi.

Bu konuyu irdelemeye başlarken öncelikle geçmiş sosyo ekonomik yapı ile bugünkü yapıyı kıyaslayalım. Geçmişte hem ortalama insan ömrü, hem de yaşam beklentisi çok daha düşüktü. Örneğin bugün Türkiye’de (2022 verilerine göre) doğumda oluşan yaşam süresi beklentisi 77 yıl civarında. Dünya Bankası verilerine göre bu rakam 1960 yılında 51 yıl, 1980 yılında ise 63 yıldı.

Gelişen teknoloji, kentleşme ve tıp bilimindeki gelişmeler insan ömrünü uzatsa da özellikle 55-60 yaşın üzerindeki pek çok insan hayatına kronik hastalıklarla devam etmek zorunda kaldı. Diğer taraftan devletin bakım emeğini tamamen ailenin üzerine yüklemesi, özellikle evde bakım isteyen ağır hastalar için ailenin genç üyelerinin hayatlarından hem maddi hem de fiziki olarak çok büyük fedakarlıklar yapması gerekiyor.

HUZURLU EMEKLİLİK HAKKI

Öte yandan IMF’nin önerisi ile 2007’de hayatımıza giren sosyal güvenlik reformunun sonucu olarak, yeni emekli olan kişilerin maaşlarının düşük seviyelerde olması, yaşlı nüfusu büyük bir geçim sorunu ile baş başa bırakıyor. Aynı zamanda yaşlılar için sosyal imkanların kısıtlı olması, hayat pahalılığı ve emekli maaşlarının son yıllarda enflasyon karşısında büyük bir darbe alması emeklileri sosyal olarak büyük bir yalnızlığa itiyor.

Dolayısıyla bugün göçmen bir hasta bakıcının dahi evde bakım için istediği fiyat 30 bin TL’leri aşarken 10 bin TL maaş alan bir emeklinin ailesine maddi olarak bağımlı olmaktan başka şansı kalmıyor. Böylesine bir tabloda, kimsesi olmayan veya ev sahibi olmayan bir emeklinin ise herhangi çaresi yok.

Sonuç olarak yaşlı nüfusun artması, yaşlı bakımı ihtiyacını da artıran bir etken. Bu sorunun tek çözümü ise ekonomik planlama temelinde nüfus artış hızın da birlikte planlanacağı eşitlikçi bir ekonomik sistem inşa etmekten geçiyor.

Sağlık hizmetinin ücretsiz olması ve temel haklarda yaşlılara hem ücretsiz hizmet sağlanması, bu toplumsal krizi çözmenin tek yolu. Ayrıca sağlık ve huzur içinde bir yaşlılık-emeklilik geçirmek de tüm ömürlerini çalışarak geçirmiş milyonların en doğal hakkı…

Ayrıca nüfusun yaşlanması, emek yoğun sektörlerdeki işlerin göçmen emeğine havale edilmesi anlamına gelecek. Bu nedenle Türkiye’nin açık kapı politikasını bir yönüyle buradan da okumak gerekiyor. Bu durum, Türkiye’deki göç kaynaklı huzursuzlukları kaşıyacağı gibi, bölgede daha fazla savaş, kan ve gözyaşı doğuracak.

PLANCI MÜDAHALE ŞART

Öte yandan bu yazımızda her ne kadar nüfus artış hızın yavaşlamasına dönük uyarılarda bulunuyor olsak da, normal şartlar altında plansız ve ilkel bir nüfus artış hızını da savunacak durumda değiliz. Nihayetinde kapitalist ekonomilerde hızlı nüfus artışı işsizlikle birlikte varlığını sürdürüyorsa, artan nüfus, işgücü arzının artması ve yedek emek ordusunun yükselmesi anlamına geliyor. Bu nedenle bu sorunun yarattığı sıkışmayı çözmenin tek yolu plancı bir müdahaleden geçiyor.

Diğer taraftan nüfusun yaşlanması, iktisadi büyümenin aynı ivmede sürebilmesi için emek yoğun üretimden teknoloji yoğun üretime geçişi de zorunlu kılmaktadır. Ancak bu da Türkiye ekonomisinin dayandığı mevcut kapitalist üretim mantığında, yani yoğun sömürü üzerinden kâr eden bir sistemde mümkün görünmüyor. Bu sıkışmayı aşmanın tek yolu ise diğer tüm yazılarımızda söylediğimiz gibi planlı ve sosyalist bir kalkınma!

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓