Eğitimde laikliğe saldırılar devam ediyor: Danıştay, zorunlu din dersini anayasal buldu

Zorunlu din dersi davasında Danıştay, AYM ve AİHM kararlarını yok sayarak muafiyet talebini reddetti. Kararda, çoğunluğun inancına ağırlık verilmesinin eşitlik ilkesine aykırı olmadığı savunuldu. Bu karar, laikliğe yönelik açık bir saldırı niteliği taşıyor. İstanbul’da yaşayan bir aile, ilkokul 4.

15:39 5 dk okuma

Zorunlu din dersi davasında Danıştay, AYM ve AİHM kararlarını yok sayarak muafiyet talebini reddetti. Kararda, çoğunluğun inancına ağırlık verilmesinin eşitlik ilkesine aykırı olmadığı savunuldu. Bu karar, laikliğe yönelik açık bir saldırı niteliği taşıyor.

İstanbul’da yaşayan bir aile, ilkokul 4. sınıfa giden çocuklarının zorunlu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) dersinden muaf tutulması için 5 Ekim 2017’de İl Milli Eğitim Müdürlüğüne başvuruda bulundu. Ancak başvuru, 11 Ekim 2017’de “dersin zorunlu dersler arasında yer aldığı” gerekçesiyle reddedildi. Bunun üzerine aile, bu karara karşı iptal davası açtı. Danıştay 8. Dairesi’nde görülen dava, 7 Kasım 2022 tarihinde Anayasa’nın 24. maddesi gerekçe gösterilerek reddedildi.

Mahkeme, Anayasa Mahkemesi (AYM) ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) aynı konuda daha önce verdiği aksi yöndeki kararları yalnızca müfredata ilişkin bulduğunu belirterek dikkate almadı. Aile, bu kararı temyiz etti. Dosya, Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna taşındı ve 19 Temmuz 2025’te oy çokluğuyla onandı. Kararda, dersin anayasal temele dayandığı ve toplumun büyük çoğunluğunun inandığı dine ağırlık verilmesinin eşitsizlik oluşturmadığı ifade edildi.[1]

Benzer bir başvuru Antalya’da da yapılmıştı. Bir lise öğrencisinin ailesi, DKAB dersinden muafiyet talebiyle başvuruda bulundu ve bu başvuru, İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından kabul edildi. Bu gelişmenin ardından Öğrenci Veli Derneği (Veli-Der) Antalya Şube Başkanı Tülin Koç, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “dindar ve kindar nesil” söylemini hatırlatarak tüm velileri zorunlu din dersi uygulamasına karşı birlikte hareket etmeye çağırmıştı.[2]

Diyarbakır’da da bir öğrencinin zorunlu din dersi muafiyeti için yaptığı başvuru, Anayasa Mahkemesi tarafından haklı bulunmuştu. AYM, kimsenin zorunlu olarak din dersi almak zorunda bırakılamayacağını ve bu uygulamanın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne de aykırı olduğunu belirtmişti.[3]

2024 yılında benzer bir başvuru yine Diyarbakır’dan geldi. Öğrenci ve ailesi, muafiyet talebinin reddi üzerine Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na (TİHEK) başvuruda bulundu. Ancak TİHEK, dersin 1982 Anayasası’nın 24. maddesi uyarınca zorunlu olduğunu öne sürerek başvuruyu kabul edilemez buldu.[4]

Bu örnekler, din dersi uygulamasında hem hukuki yorumlarda hem de kurumlar arası uygulamalarda ciddi bir tutarsızlık ve çelişki yaşandığını gözler önüne seriyor. Anayasa Mahkemesi kararlarının sistematik biçimde göz ardı edilmesi, İslam dini odaklı din dersinin hukuki güvence altına alınmaya çalışılması, laik ve bilimsel eğitimin anayasal güvence altında yeniden inşa edilmesi gerektiğini bir kez daha gündeme taşıyor.

“Dindar ve kindar” neslin ayak sesleri

2011 yılında, kamuoyunda yeterince tartışılmadan ve hiçbir altyapı hazırlığı yapılmaksızın yürürlüğe konulan 4+4+4 eğitim sistemi, gençleri mesleki hayata hazırlayan bir model olarak sunulmaya çalışılsa da; birçok kişi tarafından, AKP’nin laik ve bilimsel eğitim anlayışını geri plana itme stratejisinin bir parçası olarak değerlendirildi. Bu sistemin yürürlüğe girmesiyle birlikte İmam Hatip ortaokulları hızla çoğaltılmaya başlandı.

Bununla birlikte “zorunlu seçmeli” adı altında birçok ders müfredata eklendi. Ancak bu derslerin büyük çoğunluğunu Temel Dini Bilgiler, Siyer ve Kur’an-ı Kerim gibi dini içerikli dersler oluşturdu. Böylece öğrenciler “seçme hakkına sahipmiş” gibi gösterilse de, fiilen bu dersleri almak zorunda bırakıldılar.

Dönemin Başbakanı Erdoğan’ın, “Dindar bir nesil yetiştireceğiz. Muhafazakâr demokrat bir partiden ateist bir gençlik mi bekliyorsunuz?” sözleri hâlâ hafızalarda.[5] Erdoğan, bu söylemini yıllar sonra Cumhurbaşkanı sıfatıyla katıldığı Ensar Vakfı kurultayında da yinelemiş ve İmam Hatiplere olan ilginin artırılacağını açıkça ifade etmişti.

Ancak “yeni bir nesil yetiştirmekten” söz edilen bu açıklamaların yapıldığı Ensar Vakfı, kamuoyunun hafızasında 45 çocuğa cinsel istismarın yaşandığı skandalla yer etti. Bu durum, “ahlak” ve “erdem” kavramlarının devlet eliyle nasıl çifte standartla kullanıldığını gözler önüne serdi.

İmam Hatipler yükselişte

Cumhuriyetin ilanının ardından 1924 yılında çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile laik eğitime geçilmiş; din temelli eğitim veren medreseler kapatılmıştı. Aynı yıl, din hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla İmam Hatip Mektepleri açıldı. Bu okullarda, Cumhuriyet değerlerine bağlı din adamları yetiştirilmesi hedeflenmişti. Ancak 1930’lara gelindiğinde, öğrenci yetersizliği nedeniyle kapatıldılar ve 1948’e kadar yeniden açılmadılar. Bu süreçte din eğitimi, çeşitli kurslarla sürdürüldü.

1950 yılında Demokrat Parti’nin iktidara gelmesiyle birlikte İmam Hatip okulları yeniden açıldı ve zamanla yaygınlaştı. Özellikle AKP döneminde bu okulların sayısı hızla arttı. 2024 yılı itibarıyla Türkiye genelinde eğitim veren İmam Hatip sayısı 1500’ü aşarken, Fen Lisesi sayısı 400’ün altında kaldı. Bu dengesizlik, İmam Hatiplerin ihtiyaca göre değil; siyasi hedefler doğrultusunda açıldığı yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor.

İmam Hatip okulları yalnızca sayıca değil, bütçe ve fizikî koşullar açısından da öncelikli hale getirildi. Kamu kaynaklarının dağılımında bu okullara daha fazla bütçe ayrılırken, Anadolu ve Fen Liseleri birçok şehirde kaynak yetersizliğiyle başa çıkmaya çalışıyor. İmam Hatiplerin genel olarak daha bakımlı olması, sınıf mevcutlarının daha dengeli olması ve donanım açısından avantajlı hale getirilmesi bu eşitsizliği somut biçimde ortaya koyuyor.[6]

Laik ve bilimsel eğitim bir zorunluluk

AKP’nin iktidara gelmesiyle birlikte, siyasi ve ekonomik alanda olduğu gibi eğitim alanında da liberal ve İslami referanslara dayalı bir dönüşüm hedeflendiği açıkça görülüyor. Müfredatta yapılan değişiklikler, İmam Hatiplerin önünü açan düzenlemeler ve “tek din tek mezhep” anlayışıyla oluşturulan din dersleri, bu dönüşümün somut örneklerini oluşturuyor.

“Dindar ve kindar bir nesil” yetiştirme politikasının son adımı ise Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin tarafından tanıtılan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli[7] ve ÇEDES projesi[8] oldu. ÇEDES ile okullara, pedagojik formasyona sahip olmayan “manevi danışman” sıfatıyla vaiz ve imamlar sokuldu; bu kişiler öğrencilere seminerler vermeye başladı. Maarif Modeli ile ise eğitimin tüm kademelerinde müfredata daha fazla dini içerik eklenmesi hedeflendi. “Erdemli bireyler yetiştirmek” gibi kavramlarla olumlu hale getirilmek istenen hedefler, bu yalnızca din ve inanç yoluyla mümkünmüş gibi sunularak laik eğitim anlayışının dışlanmasıyla yapıldı.

Milli Eğitim Bakanlığı’nın, bu dönüşümü gerçekleştirmek için tarikat, cemaat ve bunlara bağlı sözde vakıflarla hiçbir çekince göstermeden protokoller imzaladığı da unutulmamalı.

Bugün gelinen noktada, eğitimde yaşanan bu sistemli ve ideolojik dönüşüm, yalnızca dini değil; toplumsal eşitsizlikleri de derinleştiren, çocukların evrensel ve bilimsel bilgiye erişimini zorlaştıran bir yapıya dönüşmüştür. Bu durum, ancak laik, bilimsel ve parasız eğitim ilkeleri temelinde yeniden inşa edilecek bir eğitim sistemiyle tersine çevrilebilir. Her çocuk, hiçbir ayrım gözetilmeksizin, eşit, nitelikli ve bilimsel bir eğitim hakkına sahip olmalıdır.

Notlar:

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓