Su akar, şirketler yolunu bulur: Sermaye doğal kaynaklarımızı nasıl eritiyor?

Kapitalizm giderek vahşileşirken, emek sömürüsünün artmasının yanında doğal kaynaklar da talan edilip tükenme noktasına getiriliyor. Bunun en yakın örneği, Uşak’ın en önemli içme suyu kaynağı olan Küçükler Barajı’ndaki suyun tamamen bitmesi. Belediye, barajın kuruması nedeniyle şehir genelinde sadece 16.00-22.00 saatleri arasında su verileceğini açıkladı.

Kapitalizm giderek vahşileşirken, emek sömürüsünün artmasının yanında doğal kaynaklar da talan edilip tükenme noktasına getiriliyor. Bunun en yakın örneği, Uşak’ın en önemli içme suyu kaynağı olan Küçükler Barajı’ndaki suyun tamamen bitmesi. Belediye, barajın kuruması nedeniyle şehir genelinde sadece 16.00-22.00 saatleri arasında su verileceğini açıkladı. Kentin içme suyu kaynağının tükenmesi, yıllardır çevre sorunları ve aşırı su tüketimi nedeniyle eleştirilen Uşak Eşme-Ulubey ilçeleri arasındaki altın madenini yeniden gündeme taşıdı.

2024 yılı verilerine göre 375 bin nüfuslu Uşak’ta, yalnızca şehir merkezinde yaklaşık 265 bin kişi yaşıyor. Sayıştay raporlarına göre kent merkezinin yıllık su tüketimi 11,9 milyon m³. Buna karşılık, 2006’dan bu yana Uşak’ta faaliyet yürüten Kanadalı Eldorado Gold’un Türkiye’deki iştiraki TÜPRAG’a ait Kışladağ Altın Madeni kuyulardan her yıl 1,13 milyon m³ su çekiyor. Şirketin 2024 tarihli Su Raporu’nda, maden sürecinde yıllık 32 milyon m³ su kullanıldığı belirtiliyor. Rapora göre sadece 2023 yılında toplam 3 milyon 388 bin m³ su çekildi; bunun 1 milyon 136 bin m³’ü yeraltından alındı. Net su tüketimi ise 1 milyon 899 bin m³ olarak kaydedildi. Yani tek başına bu şirket, Uşak’ın suyunun onda birini tüketiyor.[1]

Her türlü imtiyaz veriliyor

Tartışmalar sürerken, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2019’da TÜPRAG’a doğrudan bu maden için yatırım teşvik belgesi verdiği ortaya çıktı. Halk TV’den Cengiz Karagöz’ün haberine göre, 1 milyar 640 milyon TL tutarındaki yatırım için şirkete; KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, faiz desteği, yüzde 90 vergi indirimi, yüzde 50 oranında Yatırıma Katkı Oranı ve 7 yıl boyunca sigorta primi işveren hissesi desteği gibi birçok ayrıcalık tanındı. Teşvik kapsamında şirketin yıllık 8 ton altın üretmesi öngörülüyordu.[2]

Sömürünün getirisi

Şirketin 2023 raporuna göre Türkiye’den elde edilen toplam gelir 475,3 milyon dolardı. Bunun 304,8 milyon doları Kışladağ’dan, 170,5 milyon doları ise Efemçukuru’ndan sağlandı. 2024’te tablo daha da büyüdü: Kışladağ’ın geliri 423,5 milyon dolara, Efemçukuru’nun geliri ise yaklaşık 200 milyon dolara yükseldi. Böylece toplam gelir bir yılda 623,4 milyon dolara ulaştı. Artışın nedeni, altın fiyatlarının yükselmesinin yanı sıra Kışladağ’daki üretim ve satışların artması oldu. Ancak şirketin devlet hakkı olarak ödediği miktar sınırlı kaldı: 2023’te 51,8 milyon dolar olan ödeme, 2024’te 79,4 milyon dolara çıktı. Yani şirket kârını katlarken halka kalan yalnızca artan maliyetler ve doğa tahribatı oldu.

2024 yılında Eldorado Gold’un toplam üretiminin yaklaşık %49’u Türkiye’den sağlandı. Yani şirketin neredeyse yarı üretimi Türkiye’den geliyor. Aynı yıl yatırım hacmi de ciddi biçimde arttı: yalnızca Kışladağ’a 12,7 milyon dolar sürdürülebilirlik yatırımı, 107,3 milyon dolar büyüme yatırımı yapıldı. Toplamda Türkiye’ye aktarılan sermaye 140 milyon dolara ulaştı. Ancak bu yatırımlar karşılıksız değildi. Şirketin 2024 raporunda, yılın ikinci çeyreğinde madencilik faaliyetleri üzerinden hesaplanan %25 oranındaki kurumlar vergisi yükünde 3 ila 5 milyon dolar azalma beklendiği açıklandı. Bu indirimin nedeni olarak ise Kışladağ ve Efemçukuru’ndaki yatırım vergisi kredileri ile enflasyon muhasebesi etkileri gösterildi.

Eldorado Gold’un 31 Temmuz 2025’te yayımladığı ara dönem raporuna göre artış eğilimi devam ediyor. Kışladağ’daki üretim geçen yılın aynı dönemine göre %18 artarak 1,5 tona yaklaştı. Efemçukuru’nun katkısıyla yalnızca 6 ayda Türkiye’den elde edilen toplam üretim 2,1 ton altına ulaştı. 2024 raporunda Türkiye, şirketin 2025 sondaj programının odak noktası olarak öne çıkarken; Artvin’de bu yıl yaklaşık 8 bin metre sondaj yapılmasının planlandığı aktarıldı.[3]

DSİ suçu belediyelere attı

Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ), Uşak’taki içme suyu sorunu üzerine yapılan tartışmalara yazılı açıklamayla yanıt verdi. DSİ, bazı haberlerde kurumun sorumlu tutulduğunu hatırlatarak, Belediye Kanunu’na göre şehirlerin içme ve kullanma suyunu sağlama, işletme ve gerekli çalışmaları yürütme görevlerinin yerel yönetimlere ait olduğunu belirtti.

Açıklamada, kurak dönemlerde acil çözümler bulmanın da öncelikle yerel yönetimlerin sorumluluğu olduğu ifade edilerek şu bilgiler paylaşıldı:
“Uşak’ta yaşanan içme suyu sıkıntısı, Uşak Belediyesi’nin su temini için yeterli kaynak ayırmaması, kentin içme suyu barajı olan Küçükler Barajı’nın doğru işletilmemesi ve şehirdeki su kayıp-kaçak oranını azaltacak çalışmalar yapılmamasından kaynaklanmaktadır. Küçükler Barajı’nda 2024’te depolanan yaklaşık 9 milyon metreküp suyun içme suyu tahsisi 4,5 milyon metreküp iken belediye tarafından barajdan 7 milyon metreküp su çekilmiştir. Bu aşırı çekim ve yaşanan kuraklık sebebiyle 2025’e girerken barajda yeterli su depolanamamıştır.”[4]

Yakın geçmişte Kazdağları’nda Kanadalı Alamos Gold’un yok ettiği ormanlar ya da Kanadalı şirketin %80’ine sahip olduğu Anagold Madencilik’in Erzincan İliç’te 9 vatandaşımızın ölümüne yol açan faciaya rağmen iktidar hâlâ ders çıkarmış görünmüyor. Doğal kaynaklarımız sermayeye peşkeş çekilmeye devam ediyor. Devlet kurumları da bu süreçte sermayenin koruyuculuğunu üstleniyor. Ülkemizde rahatça faaliyet yürüten yabancı şirketler kendi ceplerinden başka bir şeyi düşünmezken, iktidar-sermaye ortaklığıyla doğal varlıklarımız bir bir yok ediliyor.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓