Yeniden üniformaya geçildi: AKP’nin okul kıyafeti politikasının kısa tarihi

Yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla birlikte, uzun süredir gündemde olan okul kıyafeti düzenlemesi yürürlüğe girdi. Uygulanan serbest kıyafet sistemi sona erdi; yerine getirilen tek tip kıyafet uygulaması, sermayenin işine yarayacak. Veliler ise fahiş forma fiyatları karşısında zorlanıyor.

19:50 3 dk okuma

Yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla birlikte, uzun süredir gündemde olan okul kıyafeti düzenlemesi yürürlüğe girdi. Uygulanan serbest kıyafet sistemi sona erdi; yerine getirilen tek tip kıyafet uygulaması, sermayenin işine yarayacak. Veliler ise fahiş forma fiyatları karşısında zorlanıyor.

Milli Eğitim Bakanlığı’nın son aldığı karar doğrultusunda, devlet okullarında serbest kıyafet uygulaması sona erdi ve öğrenciler artık okullarınca belirlenen tek tip formayı giyecek.[1] Bakanlık, bu değişikliğin öğrenciler arasındaki eşitsizliği azaltmayı, aidiyet duygusunu güçlendirmeyi ve formaların sade, ekonomik olup en az dört yıl kullanılabilir olmasını sağlamayı hedeflediğini açıkladı.[2] Formada baskı, logo veya desen gibi ayırt edici unsurlar bulunmayacak; yalnızca okulun arması yer alabilecek.[3]

Yeni kıyafet düzenlemesine ek olarak, 2026-2027 eğitim-öğretim yılından itibaren ayakkabılar için de standart getirileceği iddia edildi.[4] Söylentilerin aksine, deri ayakkabı zorunluluğu getirilmedi; ancak öğrencilerin deri ayakkabı giymesi teşvik edilecek.[5] Milli Eğitim Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı’nın ortak çalışmasında, deri ayakkabıların sağlık açısından daha uygun olduğu vurgulanırken, kıyafet değişikliğinde olduğu gibi eğitim gibi temel bir ihtiyaç üzerinden sermayeye yeni gelir kapıları açılması uygun görülüyor.[6]

Bazı veliler tek tip kıyafet uygulamasını öğrenciler arasında eşitlik sağladığı için olumlu karşılarken, çoğunluk ise maliyetlerden şikâyetçi. Ortalama bir önlük fiyatı 3 bin 500 TL civarındayken, formalar ise 7 bin TL’ye kadar çıkan fiyatlarla satılıyor ve geçtiğimiz yıllara kıyasla fiyatların katlandığı dile getiriliyor.[7] [8] Çok çocuklu aileler için bu yük daha da ağırlaşıyor.

Kıyafet tartışmaları, eğitimdeki gericiliği gölgeliyor

AKP iktidarı boyunca okullarda kıyafet tartışmaları uzun yıllar sürdü. 2012 yılında alınan kararla serbest kıyafet uygulamasına geçilirken, aynı yıl ilköğretim öğrencileri için türban isteğe bağlı olarak serbest bırakıldı.[9] 4+4+4 eğitim sistemiyle birlikte dini kurslara dayalı taleplerin arttığı bir ortamda, türban serbestliği fiilen yaygınlaştı.

AKP’nin serbest kıyafeti “özgürlük” olarak tanımlamasının ardında gerici talepler yer aldı. Yıllar içinde birçok okulda öğrenciler, gerici yöneticiler ve idareler tarafından özellikle mezuniyet törenlerinde kıyafetleri sebebiyle hedef alındı.

2024 yılında Gebze’deki Alaettin Kurt Anadolu Lisesi öğrencileri, kılık kıyafet yönetmeliği bahane edilerek kendi mezuniyet törenine alınmamıştı. Lise müdürünün öğrencileri tehdit etmesi üzerine, velilerin baskısıyla mezuniyet töreni tüm öğrencilerin katılımıyla gerçekleştirilebilmişti.[10]

Benzer bir durum, İstanbul Şişli’deki bir ortaokulda da yaşandı. Okul müdürü, velilere öğrencilerin açık giyinmemesi konusunda uyarı metni göndererek, etek boyu ve gömlek açıklığına kadar detay vermesiyle tepki çekti.[11]

Albayraklar’dan kadın öğretmenlere kıyafet dersi

Türkiye’de eğitim kurumlarında laiklik ve kamuculuk ilkeleri gözetilmediğinde, gericilik öğrencilerden sonra en çok kadın öğretmenleri hedef alıyor.

Milli Eğitim Bakanlığı’nın sık sık etkinliklerine izin verdiği Nun Eğitim ve Kültür Vakfı’na bağlı Enstitü Sosyal kuruluşu, geçtiğimiz yıl okullarda yalnızca kadın öğretmenlere yönelik kıyafet dersi vermişti. AKP’li Berat Albayrak’ın kurucusu, Esra Albayrak’ın Yönetim Kurulu Başkanı olduğu Enstitü Sosyal’in MEB ile ortaklaşa yaptığı etkinlikte, konuşmacı olarak bir hazır giyim şirketinin patronu olan Suzan Toplusoy yer aldı.[12]

Bunun dışında, MEB tarafından valiliklere okullarda öğretmenlerin önlük giymesinin teşvik edilmesi talimatı iletilmişti. Öte yandan, gönderilen yazılarda öğretmenlerin önlük giymesi zorunlu olmasa da, Sivas ve İstanbul İl Müdürlükleri öğretmenlerden önlük giydikleri fotoğrafları talep etmiş ve önlük boyunun uzatılması yönünde talimat vermişti.[13]

Gerici eğitim sistemi

AKP iktidarı döneminde Milli Eğitim Bakanlığı yönetimine özel okul patronlarının getirilmesi, tarikat ve vakıf protokolleriyle eğitimin laik ve bilimsel yapısının zayıflatılması, öğretmen yetiştirmede piyasa mantığına dayalı “Milli Eğitim Akademisi” gibi projelerin öne çıkarılması, eğitimin kamusal bir hak olmaktan çıkarıldığını açıkça gösteriyor.[14]

AKP’li Yusuf Tekin’in her fırsatta karma eğitime dair gerici açıklamaları ve son günlerde gündemde olan “kız okulları” adı altında yapılan müdahaleleriyle, AKP iktidarının eşit yurttaşlığı reddeden zihniyeti eğitim sistemine işleniyor.[15]

Kıyafet düzenlemesi de bu tablonun bir parçası. Veliler, birkaç parça okul kıyafetinin binlerce liraya mal olduğunu ve çok çocuklu ailelerde bu yükün katlanarak arttığını dile getiriyor. Formanın “sade ve uzun ömürlü” olacağı söylenmesine rağmen, üretim ve satış süreci piyasa denetiminde yürütülüyor.

Böylece, öğrencilerin kıyafetleri üzerinden velilerin bütçesi zorlanırken, patronlar için sürekli bir gelir kapısı açılıyor. Yani, eğitimde laiklik ve bilimsellikten uzaklaşmanın yanında, kılık kıyafet düzenlemesi de eğitimin giderek daha fazla piyasaya açıldığını gösteriyor. Bu değişikliklerin devlet tarafından karşılanmaması, yurttaşlara büyük bir yük yaratırken, sermaye sınıfı ise zenginleşmeye devam ediyor.

Notlar:

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Kılıçdaroğlu'ndan tezkere yanıtı: "Askerimiz eğitim amacıyla bölgeye gidebilir"

    Butlan CHP’sinin Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, partisinin Mekke Anlaşması’na verdiği desteğin ardından “Askerimiz eğitim amacıyla bölgeye gidebilir” dedi. NTV’de katıldığı canlı yayında Kılıçdaroğlu, “Türk askerinin gönderilmesine ilişkin bir tezkere geldiğinde CHP ne yapacak?” sorusuna şu yanıtı verdi: “Tezkerenin geliş amacı önemli. Askerimiz orada var. Eğitim amacıyla gidebilir. Bölgedeki bir savaş için askerimizin orada olmasını istemeyiz."

  2. OYAK Libya petrol ihracatının yüzde 16'sını alıyor

    Bloomberg’e göre OYAK, ocakta başladığı Libya ham petrolü alımlarını ayda yaklaşık 6 milyon varile çıkardı. Bu miktar, Libya’nın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 16'sına denk geliyor. OYAK petrolü, Libya Ulusal Petrol Kurumu’ndan tedarik eden TPAO iştiraki TPIC üzerinden alıyor.

  3. Gaziosmanpaşa Belediyesi davası: Görevden uzaklaştırılan Hakan Bahçetepe ev hapsi ile tahliye edildi

    Görevden uzaklaştırılan Belediye Başkanı Hakan Bahçetepe ev hapsi kararıyla tahliye edildi. Bahçetepe'nin tutukluluğu 17 aydır devam ediyordu.

  4. Melenchon: Seçilirsem Netanyahu’yu tutuklatacağım

    Boyun Eğmeyen Fransa’nın (LFI) cumhurbaşkanı adayı Jean-Luc Melenchon, seçilmesi halinde Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Netanyahu hakkındaki tutuklama emrini uygulayacağını açıkladı. Bugün yayımlanan seçim programında Fransa’nın NATO’nun entegre komutasından çekilmesi de yer alıyor. Seçimler 18 Nisan ve 2 Mayıs 2027'de yapılacak.

  5. Bolu Kartalkaya'da yakınlarını kaybedenler yetkililerin hesap vermesini talep ediyor

    21 Ocak 2025 günü Bolu Kartalkaya'da yer alan Grand Kartal Otel yangınında hayatını kaybeden 78 kişinin yakınları Bolu Adliyesi'nin önünde bir araya geldi. Kartalkaya Aile Platformu adına yapılan açıklamada "Kültür ve Turizm Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı yetkililerinin yargı önünde hesap vermesi" talebi dile getirildi.

  6. Avrupa’da bir haftada 35 uçağa sahte bomba ihbarı

    Avrupa’da bu hafta ticari uçuşları hedef alan sahte bomba ihbarları nedeniyle en az 35 uçak arandı ya da rotası değiştirildi. Bugün Prag rotasındaki en az 8 uçuş etkilendi. Fransa ise uçaklara yönelik 4 yeni tehdit aldığını açıkladı. Macaristan da üç sivil uçuşu izlemek için savaş uçaklarını havalandırdı.

  7. CHP Milletvekili Gürsel Erol'dan Erdoğan'a fon vurgunu övgüsü

    CHP Elazığ Milletvekili Gürsel Erol, AKP'li Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın fon vurgununa ilişkin tutumunu övdü. Erol "Sayın Cumhurbaşkanı son derece duyarlı. Çok acele etmeden, hemen önlemler alınmadan sakinlikle bu sürecin yönetimiyle ilgili bir iradeyi görüyoruz" ifadesini kullandı.

  8. Sarıgül so­ruş­tur­ma­sın­da yeni gelişme: Şişli Meslek Yüksekokulu'na kayyum atandı

    İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen ve ‘yurt içinde ve yurt dışında kurulan şirketler aracılığıyla kaynağı belirsiz yüksek miktarda paranın aklandığı’ iddiaları ile yürütülen soruşturmada yeni bir gelişme yaşandı. Sarıgül tarafından kurulan Şişli Meslek Yüksekokulu'na kayyum atanırken aralarında yöneticilerin, akademisyenlerin ve okul personelinin bulunduğu 11 kişi gözaltına alındı.

  9. Mekke İttifakı Meclis'ten geçti

    "Mekke Ortak Savunma Anlaşması"nın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun teklifi TBMM'de kabul edildi. Teklife AKP, MHP ve CHP 279 kabul oyuyla destek verirken, red oyları ise 119'da kaldı. Ağustos ayında imzalanan anlaşma fiilen uygulanmaya başlamış olmasına karşın Meclis'te görüşülmesi Kasım ayını buldu. Bu kararla birlikte Suudi Arabistan'ın ya da Pakistan'ın herhangi bir saldırıya uğradığını iddia etmesi halinde Türkiye'nin de çatışma süreçlerine dahil edilmesi mümkün hale geldi.

  10. Fatma Betül Sayan Kaya tutuklandı

    Fon soruşturması kapsamında şüpheli sıfatıyla ifadesi alınan AKP'li eski bakan ve milletvekili Fatma Betül Sayan Kaya hakkında tutuklama kararı verildi. Eşi İlyas Kaya ve eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül ise adli kontrolle serbest bırakıldı.

✓