Yeniden üniformaya geçildi: AKP’nin okul kıyafeti politikasının kısa tarihi

Yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla birlikte, uzun süredir gündemde olan okul kıyafeti düzenlemesi yürürlüğe girdi. Uygulanan serbest kıyafet sistemi sona erdi; yerine getirilen tek tip kıyafet uygulaması, sermayenin işine yarayacak. Veliler ise fahiş forma fiyatları karşısında zorlanıyor.

19:50 3 dk okuma

Yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla birlikte, uzun süredir gündemde olan okul kıyafeti düzenlemesi yürürlüğe girdi. Uygulanan serbest kıyafet sistemi sona erdi; yerine getirilen tek tip kıyafet uygulaması, sermayenin işine yarayacak. Veliler ise fahiş forma fiyatları karşısında zorlanıyor.

Milli Eğitim Bakanlığı’nın son aldığı karar doğrultusunda, devlet okullarında serbest kıyafet uygulaması sona erdi ve öğrenciler artık okullarınca belirlenen tek tip formayı giyecek.[1] Bakanlık, bu değişikliğin öğrenciler arasındaki eşitsizliği azaltmayı, aidiyet duygusunu güçlendirmeyi ve formaların sade, ekonomik olup en az dört yıl kullanılabilir olmasını sağlamayı hedeflediğini açıkladı.[2] Formada baskı, logo veya desen gibi ayırt edici unsurlar bulunmayacak; yalnızca okulun arması yer alabilecek.[3]

Yeni kıyafet düzenlemesine ek olarak, 2026-2027 eğitim-öğretim yılından itibaren ayakkabılar için de standart getirileceği iddia edildi.[4] Söylentilerin aksine, deri ayakkabı zorunluluğu getirilmedi; ancak öğrencilerin deri ayakkabı giymesi teşvik edilecek.[5] Milli Eğitim Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı’nın ortak çalışmasında, deri ayakkabıların sağlık açısından daha uygun olduğu vurgulanırken, kıyafet değişikliğinde olduğu gibi eğitim gibi temel bir ihtiyaç üzerinden sermayeye yeni gelir kapıları açılması uygun görülüyor.[6]

Bazı veliler tek tip kıyafet uygulamasını öğrenciler arasında eşitlik sağladığı için olumlu karşılarken, çoğunluk ise maliyetlerden şikâyetçi. Ortalama bir önlük fiyatı 3 bin 500 TL civarındayken, formalar ise 7 bin TL’ye kadar çıkan fiyatlarla satılıyor ve geçtiğimiz yıllara kıyasla fiyatların katlandığı dile getiriliyor.[7] [8] Çok çocuklu aileler için bu yük daha da ağırlaşıyor.

Kıyafet tartışmaları, eğitimdeki gericiliği gölgeliyor

AKP iktidarı boyunca okullarda kıyafet tartışmaları uzun yıllar sürdü. 2012 yılında alınan kararla serbest kıyafet uygulamasına geçilirken, aynı yıl ilköğretim öğrencileri için türban isteğe bağlı olarak serbest bırakıldı.[9] 4+4+4 eğitim sistemiyle birlikte dini kurslara dayalı taleplerin arttığı bir ortamda, türban serbestliği fiilen yaygınlaştı.

AKP’nin serbest kıyafeti “özgürlük” olarak tanımlamasının ardında gerici talepler yer aldı. Yıllar içinde birçok okulda öğrenciler, gerici yöneticiler ve idareler tarafından özellikle mezuniyet törenlerinde kıyafetleri sebebiyle hedef alındı.

2024 yılında Gebze’deki Alaettin Kurt Anadolu Lisesi öğrencileri, kılık kıyafet yönetmeliği bahane edilerek kendi mezuniyet törenine alınmamıştı. Lise müdürünün öğrencileri tehdit etmesi üzerine, velilerin baskısıyla mezuniyet töreni tüm öğrencilerin katılımıyla gerçekleştirilebilmişti.[10]

Benzer bir durum, İstanbul Şişli’deki bir ortaokulda da yaşandı. Okul müdürü, velilere öğrencilerin açık giyinmemesi konusunda uyarı metni göndererek, etek boyu ve gömlek açıklığına kadar detay vermesiyle tepki çekti.[11]

Albayraklar’dan kadın öğretmenlere kıyafet dersi

Türkiye’de eğitim kurumlarında laiklik ve kamuculuk ilkeleri gözetilmediğinde, gericilik öğrencilerden sonra en çok kadın öğretmenleri hedef alıyor.

Milli Eğitim Bakanlığı’nın sık sık etkinliklerine izin verdiği Nun Eğitim ve Kültür Vakfı’na bağlı Enstitü Sosyal kuruluşu, geçtiğimiz yıl okullarda yalnızca kadın öğretmenlere yönelik kıyafet dersi vermişti. AKP’li Berat Albayrak’ın kurucusu, Esra Albayrak’ın Yönetim Kurulu Başkanı olduğu Enstitü Sosyal’in MEB ile ortaklaşa yaptığı etkinlikte, konuşmacı olarak bir hazır giyim şirketinin patronu olan Suzan Toplusoy yer aldı.[12]

Bunun dışında, MEB tarafından valiliklere okullarda öğretmenlerin önlük giymesinin teşvik edilmesi talimatı iletilmişti. Öte yandan, gönderilen yazılarda öğretmenlerin önlük giymesi zorunlu olmasa da, Sivas ve İstanbul İl Müdürlükleri öğretmenlerden önlük giydikleri fotoğrafları talep etmiş ve önlük boyunun uzatılması yönünde talimat vermişti.[13]

Gerici eğitim sistemi

AKP iktidarı döneminde Milli Eğitim Bakanlığı yönetimine özel okul patronlarının getirilmesi, tarikat ve vakıf protokolleriyle eğitimin laik ve bilimsel yapısının zayıflatılması, öğretmen yetiştirmede piyasa mantığına dayalı “Milli Eğitim Akademisi” gibi projelerin öne çıkarılması, eğitimin kamusal bir hak olmaktan çıkarıldığını açıkça gösteriyor.[14]

AKP’li Yusuf Tekin’in her fırsatta karma eğitime dair gerici açıklamaları ve son günlerde gündemde olan “kız okulları” adı altında yapılan müdahaleleriyle, AKP iktidarının eşit yurttaşlığı reddeden zihniyeti eğitim sistemine işleniyor.[15]

Kıyafet düzenlemesi de bu tablonun bir parçası. Veliler, birkaç parça okul kıyafetinin binlerce liraya mal olduğunu ve çok çocuklu ailelerde bu yükün katlanarak arttığını dile getiriyor. Formanın “sade ve uzun ömürlü” olacağı söylenmesine rağmen, üretim ve satış süreci piyasa denetiminde yürütülüyor.

Böylece, öğrencilerin kıyafetleri üzerinden velilerin bütçesi zorlanırken, patronlar için sürekli bir gelir kapısı açılıyor. Yani, eğitimde laiklik ve bilimsellikten uzaklaşmanın yanında, kılık kıyafet düzenlemesi de eğitimin giderek daha fazla piyasaya açıldığını gösteriyor. Bu değişikliklerin devlet tarafından karşılanmaması, yurttaşlara büyük bir yük yaratırken, sermaye sınıfı ise zenginleşmeye devam ediyor.

Notlar:

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓