Köşe Yazısı

AB’nin ‘Demokrasi Kalkanı’ Türkiye için ne anlama geliyor?

12:34 4 dk okuma

Avrupa’nın ‘demokrasi’ adı altında kurduğu yeni güvenlik mimarisi; yükselen ekonomik kriz, Ukrayna savaşı, kıta genelinde militarizasyona yapılan yatırım ve ‘NATO’yla uyum’ zorunluluğu, gözlerin bir kez daha bütün bu ihtiyaçların kesişim noktasında bulunan ülkeye dönmesini sağlayacak: Türkiye.

Avrupa Komisyonu, geçen hafta ‘Avrupa Demokrasi Kalkanı’ (European Democracy Shield, EDS) isimli yeni projesini açıkladı.

Resmi açıklamaya göre proje, ‘demokratik dayanıklılığı’ güçlendirmeyi; dezenformasyon ve yabancı müdahaleye karşı erken uyarı, medya ve sivil toplum desteği, seçim güvenliği ve bütünlüklü kriz protokolleri oluşturmayı amaçlıyor.

Projenin kapsamı ise yalnızca Avrupa Birliği (AB) ülkelerini değil, ‘aday ülkeleri’ de kapsıyor. Bir diğer deyişle Avrupa, yukarıda sayılan kavramları aday ülkelere de ‘dayatıyor’…

Demokrasi Kalkanı ile birlikte, ‘AB Sivil Toplum Stratejisi’ de açıklandı. Söz konusu strateji de, yine resmi belgelere göre ‘özgür insanlar, özgür ve adil seçimler, özgür ve bağımsız medya, canlı bir sivil toplum ve güçlü demokratik kurumlar’ öngörüyor.

Demokrasi Kalkanı nasıl çalışacak?

Avrupa Demokrasi Kalkanı, üç ana eylem planına sahip. Bunlar, ‘Bilgi alanının bütünlüğünün korunması’, ‘kurumların, adil ve özgür seçimlerin ve özgür ile bağımsız medyanın güçlendirilmesi’ ve ‘toplumsal dirençliliğin ve vatandaş katılımının artırılması’…

Projenin merkezinde bulunan ‘Demokrasiyi korumak’ ifadesi kritik. Bu, AB’nin jeopolitik çıkarlarını korumak, Rusya başta olmak üzere ‘rakip aktörleri’ düşmanlaştırmak ve AB’nin dış politika araçlarını meşrulaştırmak için kullanılıyor.

Nasıl mı? Çünkü proje belgelerine göre, sistem doğrudan ‘yabancı dezenformasyon ve müdahaleye’ odaklanıyor. Uygulama süreci de kriz protokolleri, erken uyarı merkezleri ve uluslararası koordinasyon mekanizmalarının devreye alınması anlamına geliyor.

AB politikalarına yönelik herhangi bir ‘müdahale’ iddiası, böylelikl sol/sosyalist hareketler ya da AB karşıtı kesimleri kriminalize etmek için kolaylıkla kullanılabilir hale gelecek.

Türkçesi, resmi belgeler her ne kadar ‘demokrasi’, ‘sivil katılım’, ‘özgür vatandaş’ gibi kavramlara odaklansa da, AB, işaret ettiği düşmanlar eliyle yeni bir güvenlik anlatısı inşa ediyor, iç siyaseti güvenlik mantığına göre yeniden şekillendiriyor.

Medya ve sivil toplum

Projenin en dikkat çekici yönlerinden bir diğeri, ‘bağımsız medyaya, yerel gazeteciliğe ve sivil toplum aktörlerine finansman artışı’ vaat etmesi. Bu tür fonlama mekanizmaları, dünyanın her yerinde öncelikle ‘fon vereni memnun etme’ amacı taşır, çünkü bu fonlar, henüz en başında ‘seçici destek’ modeline göre belirleniyor.

Geçmiş örneklerde görüldüğü üzere, AB’den finansman alan örgütler, -gönüllü ya da gönülsüz bir şekilde- AB politikalarına yakın bir hat izlemeye itildi.

Planın resmi gerekçesi, ‘demokratik dayanıklılık’… Ancak, projenin ‘aday ülkelere’ gözünü dikmesi burada anlam kazanıyor.

AB aday ülkeleri Türkiye, Kuzey Makedonya, Karadağ, Sırbistan, Arnavutluk, Ukrayna, Moldova, Bosna-Hersek ve Gürcistan’dan oluşuyor ve bu ülkelerin hepsi, taraflarından birinin ya da birden fazlasının ‘AB yanlılığı’ ekseninde yarıştığı siyasi krizlerle boğuşuyor. Tesadüf mü? Elbette değil…

Ülkemizi ele alalım. Medyanın baskı altında tutulduğu, gazeteciler ve basın kuruluşlarının sıkça devletin yargı sopasıyla karşı karşıya kaldığı, maddi olanakların kısıtlandığı bir ortamda Avrupa’dan uzanan yardım eli, bir süre sonra doğal olarak söz konusu medya organlarının yayın çizgisini belirler hale geliyor.

Kimin hangi niyetle kullandığından bağımsız olarak, otoriterlik, otoriter eğilimler, demokratik gerileme, güç yoğunlaşması, popülist liderlik, sivil özgürlükler ve benzeri çok sayıda kavram aşağı yukarı lugatımıza bu şekilde yerleşti; üretim ilişkileri, sınıf iktidarı, sermayenin toplumsal tahakkümü gibi gerçeklerin yerini aldı.

‘Otoriterliğe’ karşı sunulan tek tip ‘liberal-demokrat’ sivil toplum modeli…

Barbar Doğu – Medeni Batı

Öyle ki, menşei 40 yıllık Soğuk Savaş argümanları olan ‘barbar Doğu / medeni Batı’ formülü tam olarak bu süreç eliyle yeniden yorumlandı ve ülkemizde toplumsal muhalefete önderlik iddiasındaki siyasetlerin ideolojik yönelimini belirleyen motor dinamiği halini aldı.

Türkiye’nin ‘Batı’daki hak ettiği yeri’ almasını isteyen siyasetlerin övgüleri süredursun, proje kapsamında çevrimiçi platformların ‘hibrit tehditlere’ karşı daha fazla sorumluluk üstlenmesi amacıyla DSA (Digital Services Act) altında bir kriz protokolüne katılmaları gibi öneriler de özellikle toplumsal hareketlerin ve sendikal/yerel dayanışma ağlarının örgütlenmesinin önündeki bir diğer engel olarak Avrupalı emekçilerin karşısında yükseliyor.

Avrupa özetle, yeni stratejisiyle demokrasiyi ‘güvenlik meselesi’ olarak ele alıyor ve bu yolla ‘demokrasinin korunmasıyla’ güvenlik stratejileri iç içe geçiriliyor, ‘demokrasi’ tanımı üzerinden neoliberal bir model empoze ediliyor.

Bu noktaya kadar aslında tanıdık bir tabloyla karşı karşıyayız. Ancak bir farkla. Demokrasi için ‘kalkan’ inşa eden ve adayları da bu sürece dahil etmeyi hedefleyen Avrupa artık savaşa hazırlanıyor.

Bu süreç aynı zamanda AB’nin ‘iç ve dış kavgalarının’ parçası:

Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminde Ukrayna savaşı üzerinden patlak veren siyasi kriz ve kıta genelinde güç kazanan sağ siyasetlerin yarattığı panik, Brüksel’i tekrar tekrar yeni reçeteler aramaya itiyor.

Avrupa’nın ‘demokrasi’ adı altında kurduğu bu yeni güvenlik mimarisi, yükselen ekonomik kriz, Ukrayna savaşı, kıta genelinde militarizasyona yapılan yatırım ve ‘NATO’yla uyum’ zorunluluğu, gözlerin bir kez daha bütün bu ihtiyaçların kesişim noktasında bulunan ülkeye dönmesini sağlayacak: Türkiye.

Ülkemizin içinde bulunduğu koşullarda birincil derecede sorumlu sayılabilecek bu merkezler, neredeyse her on yılda olduğu gibi yine ‘çözüm eli’ olarak sahneye çıkmaya hazırlanıyor.

Yeni projeler, yeni ortaklıklar, yeni fonlar… Üstelik bu sefer, yalnızca muhalefet de değil, yeni konjonktürde iktidar da bu yeni sürecin ana aktörü olmaya oldukça istekli görünüyor. Ülkemizdeki siyasi krizin bir boyutunun da ‘seçici desteğin’ yola kiminle devam edeceği sorusu üzerinden şekillendiğini söylemek abartı olmaz.

Mevcut tablo, Avrupa’dan özgürlük bekleyenlerin işini zorlaştıran özelliklere sahip, zira Avrupa’nın güncel ihtiyaçları, ‘otoriterlikten’ uzaklaşan değil, aksine, otoriterliğin getirdiği hızlı karar alma, sevk ve idarede tek merkezli, zor gücünden kaynaklansa dahi ‘istikrarlı’ görünüme sahip ve ‘uyumlu’ bir ortağı işaret ediyor.

Peki ne yapmalı? İçerisinde bulunduğumuz bu kısır döngünün tek ve çok açık bir çözümü var:

Kendi koşullarını tanımlayabilen, kendi çelişkilerini kavrayabilen ve kendi örgütlülüğünü yaratabilenlerin inşa edeceği bir siyasal hat.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓