Köşe Yazısı

Büyüyen konut krizi ve çözüm önerileri

16:05 4 dk okuma

Konut krizi büyüyerek devam ediyor. Basın yayın organlarının gündemine genellikle kiracılar ve ev sahipleri arasında yaşanan tartışmalar ile gelen kriz, bir çoğumuz için yaşam hakkını tehdit eden bir gerçek.

2022 yılı itibariyle yüzde 57 olan Türkiye’de konut sahipliği oranı uzun yıllardır düşme eğiliminde.[1] Haliyle konut sorunu ülkenin çoğunluğunun karşılaşma potansiyeli oldukça yüksek bir sorun.

Reel ücretlerdeki düşüş, kiracıların kiralarını zamsız haliyle ödemesini bile oldukça zorlaştırırken ev sahipleri de halihazırda kirada olan evlerinden daha yüksek bir getiri elde etme derdinde.

İlk bakışta enflasyonun hayatın her alanında benzer bir etki yarattığı düşünülebilir. Ancak konut piyasasında durum çok daha vahim. Öyle ki, 2023 Temmuz ayında yıllık Tüketici Fiyatları Endeksi yüzde 48 iken konut fiyatları yüzde 83 artmış.[2][3]

Kiralardaki artış ise aklımızın sınırlarını zorlayacak düzeyde. Ortalamada yüzde 121 olan artış, Ankara gibi illerde yüzde 189 olarak gerçekleşirken en yüksek olduğu Trabzon’da 242 puana tırmanmış.[4]

Resmi enflasyonun çok üstünde gerçekleşen artışlar yalnızca enflasyon verilerini hesaplayan kurumun sahtekârlıkları ile açıklanamaz. Son üç yılda inşaat malzemelerinde döviz bazında gerçekleşen büyük artış, yabancılara konut karşılığı verilen vatandaşlık, büyük inşaat şirketlerini kurtarmak için sık sık başvurulan konut kredisi kampanyaları, yatırım amaçlı boşta bekletilen konutlar, savaşlar nedeni ile ülkemizin maruz kaldığı kontrolsüz göç ve son olarak 6 şubat depremleri gibi gelişmelerin tamamı konut fiyatlarına yukarı yönde baskı yapan faktörler oldu.

İktidarın geçtiğimiz yıl önlem olma iddiası ile getirdiği yüzde 25 artış sınırı ise yeniden kiralanacak konutları kapsamadığı için pratikte işlevsiz kalıyor. Ev sahipleri evden çıkarma tehditleri ile bu sınırı kolaylıkla aşabiliyor, kiracıları resmi enflasyon sınırının bile ötesinde zamlara “ikna” edebiliyor. Kiracılar ise konuttan çıktığı takdirde aynı bölgede benzer özelliklere sahip bir konutta barınma imkanı olmayacağı için duruma razı gelmek ile ev sahibiyle bitmeyecek bir kavgaya girmek arasında kalıyor.

Kiracının yasal hakkında ısrarı en iyi ihtimalle mahkemelik olmakla, en kötü ihtimalle üçüncü sayfa haberlerine konu olacak şiddet vakaları ile sonuçlanıyor. Yakın zamanda devreye giren zorunlu arabuluculuk sisteminde ise arabulucuya herhangi bir bağlayıcı karar alma yetkisi tanınmıyor. Yeni uygulamanın ne fayda sağlayacağını kimse bilmiyor.

Yüzde 25’lik sınır yeni kiralanan konutlar için de geçerli olsaydı gerçekten de işe yarayabilirdi. Bu koşulda ev sahiplerinin kiracılara evden çıkma baskısı yapması tümden anlamsızlaşırdı. Elbette bu durumda kayıt dışına ve elden verilen paralara karşı özel önlem alınması gerekirdi. Herhangi bir mülkiyet kısıtlamasına gidilmeksizin alınan önlemleri atlatmanın yolları zamanla bulunacağı için de bu işe yararlık yine de kalıcı olamazdı.

Temel bir insan hakkı olan barınma konusu bir şekilde piyasa tarafından belirlenebildiği ölçüde konut sorunu tamamen çözülemez. Çözüm için herkesin kendi evinde oturabilmesinin mümkün hale getirilmesi ve dolayısıyla piyasanın bu alandan tamamen dışlanması gerekiyor. Haliyle piyasacılık dininin dayattığı özel mülkiyetin kutsallığına iman etme anlayışından da sıyrılmak zorunlu.

Bu kapsamda ve içinde bulunduğumuz durum göz önüne alınarak çözüm için şu adımlar atılabilir:

  1. Konut satışı ve kiralanması tamamen devlet tekeline alınır. Bu sayede piyasanın yarattığı şişkinlik kontrol altına alınabilir, konut alımında hiç evi olmayanlara öncelik verilebilir. Birden fazla konutu olanlar yalnızca devlete kiralama yapabileceği için kira bedelleri birden fazla evi olan ancak düşük gelirli olanların sorun yaşamayacağı ancak onlarca evi olan zenginlerin artık çalışmadan kazanmasını imkansız hale getirecek şekilde ayarlanabilir. Yine kiralama devletten yapılacağı için ev sahibi olmayanların güvenle ve evsiz kalma korkusu duymadan yaşamaları sağlanabilir. Bu sistemde ısrar, taşınmazlara yönelik artan oranlı bir servet vergisi ile birleştirildiği takdirde birden fazla eve sahip olmayı anlamsız ve değersiz hale getireceği için konut bir yatırım aracı olmaktan hızla çıkar.
  2. Yabancılara konut karşılığı vatandaşlık uygulaması son bulur. AKP’nin vatandaşlık satma aracı olarak konutları kullanması, hem konut fiyatlarına yukarı yönde bir baskı yapmakta hem de birçok konutun boş kalmasına neden olmakta. Ayrıca sırf bu amaçla ve hiç kullanılmayacak yeni yapılar inşa edilerek yok yere emek ve para harcanmaktadır. Uygulamaya son verilmesi hem bu ek talebi ortadan kaldırır hem de geleceğe yönelik planlama yapmayı kolaylaştırır.
  3. Boşta bekleyen konutlara el konulur. Türkiye’de yüz binlerce boş konut bulunmakta. Özellikle bankalar, yatırım amaçlı elde tuttukları konutları kiralamayı yeterince kârlı bulmadıkları için boşta bekletiyorlar. Sırf bu alanda atılacak hızlı bir adım bile sorunun kısa vadede tam olarak çözülmese dahi oldukça hafiflemesine yol açar.
  4. Konut üretiminin yalnızca kamu eliyle yapılması için plan oluşturulur. Barınma ihtiyacının piyasa belirleyiciliğinden tamamen çıkması ve nüfusun artış hızı, toplumun değişen yapısı, deprem güvenliği ve kent planlaması benzeri unsurların tam olarak gözetilebilmesi için konutların üretiminin kamu tarafından üstlenilmesi şarttır. Yapılacak planlama, orta ve uzun vadede barınma sorunu olmaksızın yaşamanın güvencesi olacaktır.

Elbette kapitalizmden kaynaklanan diğer sorunlar gibi konut sorunu da tek başına ele alınamaz. Ancak bu alanda mevcut düzenin çizdiği ideolojik sınırları aşan talepler ve programlar başka alanlarda da aynı nedenden kaynaklı sorunları kökten çözüm arayışlarını ve önerilerini güçlendirecek, bütünleyecektir.

—

[1] https://www.sozcu.com.tr/2023/ekonomi/ev-sahipligi-orani-azaldi-kirada-oturanlar-artti-7677319/

[2] https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tuketici-Fiyat-Endeksi-Temmuz-2023-49649

[3] https://www.sahibinden.com/kurumsal/raporlar/sahibindex-satilik-konut-piyasasi-gorunumu——temmuz—2023

[4] https://www.sahibinden.com/kurumsal/raporlar/sahibindex-kiralik-konut-piyasasi-gorunumu—temmuz-2023

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓