Köşe Yazısı

CIA’in karanlık tarihinden bir sayfa: 74 yıl önce bugün başlatılan Project Artichoke neydi?

12:44 4 dk okuma

Artichoke üzerinden elde edilen ‘sonuçlar’, Amerikan emperyalizminin hizmetinde, 1953’te çok daha geniş kapsamlı ve ölümcül deneylerle ünlenecek MK-Ultra programına dönüştü.

ABD emperyalizminin ‘özgürlük ve demokrasi’ söylemlerinin arkasına sakladığı karanlık tarihin en kullanışlı araçlarından biri, eski adı Stratejik Hizmetler Ofisi (OSS) olan 18 Eylül 1947’de kurulan Merkezi İstihbarat Teşkilatı oldu: CIA.

CIA bugüne kadar insanlık dışı çok sayıda faaliyete imza attı. Suikastlar, darbeler düzenledi, uyuşturucu kaçırdı, terör eylemlerini destekledi, komplolar düzenledi. CIA’in bu konudaki sicili saymakla bitmez. Ancak bu sicilin en karanlık ve en insanlık dışı sayfalarında kuşkusuz ‘zihin kontrolü’ deneyleri yatıyor.

‘Bilimsel istihbarat ofisi’

CIA’in bu tür deneyler için kullandığı ‘bilim şubeleri’, skandallarıyla ünlüdür. Gizli teşkilat ve ‘ulusal çıkarlar’ altında gizlenen bu faaliyetler, ilk olarak Raporlar ve Değerlendirmeler Ofisi bünyesinde kurulan Bilimsel Şube ile başladı. Bu şube, teşkilatın kuruluşundan henüz bir yıl sonra, 31 Aralık 1948’de Özel Operasyonlar Ofisi’nin Nükleer Enerji Grubu ile birleştirilerek Bilimsel İstihbarat Ofisi (Office of Scientific Intelligence – OSI) haline getirildi.

Bu birimlerin elbette ‘bilimsel keşif’ veya insanlığın yararına olacak herhangi bir amaç taşımıyordu. Temel amaç, özel sorgulama yöntemleri ve kişinin ‘kendi iradesi dışında’ teşkilatın talimatlarını uygular hale getirilmesiydi.

1949-50 yıllarında ‘Bluebird’ (Mavi kuş) adı verilen bir program kapsamında deneyler yürütüldü; bu program daha sonra ‘Artichoke’ (Enginar) olarak anılmaya başladı.

CIA’in çoğu zaman seçtiği kod isimleri, projenin amacıyla doğrudan bağlantılı olmayacak şekilde seçilse de, çoğu zaman projeye dair çeşitli ‘imaları’ da barındırır. İngilizcede mutluluğu ve umudu da simgeleyen ‘Bluebird’ ile başlayan projenin, insan zihninin adım adım, katmanlar halinde ele geçirilmesiyle eşleştirilebilecek ‘Enginar’a dönüşmesinde de benzer imalar bulmak zorlama olmayacaktır.

Project Artichoke da bu amaçla, 74 yıl önce bugün, 20 Ağustos 1951’de resmen yürürlüğe kondu. Bu proje daha sonra, çok sayıda komplo teorisine de konu olacak MKUltra zihin kontrol projesine dönüşecekt, teşkilatın insanlık dışı ‘bilimsel arayışları’ aralıksız devam edecekti.

Projenin asıl hedefi, bir insanın kendi iradesine ve yaşama içgüdüsüne karşı gelerek CIA’in çıkarlarına hizmet edip edemeyeceğini test etmekti. CIA’in resmi belgelerinde bu amaç, “Bir birey, kendi isteğine rağmen, hatta yaşamını koruma içgüdüsünü çiğneyerek, bizim talimatlarımızı yerine getirebilir mi?” sorusuyla ifade ediliyordu.

Bu cümle bile ABD’nin insan zihnini bir laboratuvar kobayı gibi gördüğünü kanıtlıyor.

Denekler üzerinde hipnoz, LSD, morfin bağımlılığı ve yoksunluğu, izolasyon ve elektroşok gibi yöntemler uygulandı. Öyle ki bu yöntemler, doğrudan teşkilat içinde de uygulandı.

Frank Olson olayı

Burada, Amerikan istihbaratı için çalışan, biyolojik savaş üzerine çalışan ve şüpheli bir şekilde hayatını kaybeden ‘bilim insanı’ Frank Olson’u hatırlamak gerekiyor.

1950’lerde ABD ordusuna bağlı Fort Detrick’te görev yapan Olson, aynı zamanda CIA’in Project Artichoke ve benzeri gizli deney programlarıyla ilişkiliydi.

1953 Kasım’ında, CIA’in Maryland’de düzenlediği bir toplantıda Olson’a haberi olmadan LSD verildi. Olson, ilaç sonrası ağır psikolojik dalgalanmalar yaşamaya başladı ve kendi araştırmalarının ahlaki boyutlarını sorgulamaya, CIA’in yürüttüğü gizli biyolojik ve kimyasal deneylerden rahatsızlık duymaya başladı.

Üstleri ise, Olson’un ruh halindeki ‘bozulmayı’ kısa sürede fark edip ‘düğmeye bastı’. Olson artık CIA için ‘tehlikeli’ bir hale gelmişti.

Olsun, 24 Kasım 1953’te Olson, CIA görevlisi Robert Lashbrook eşliğinde New York’taki Statler Oteli’ne götürüldü. 28 Kasım sabahının erken saatlerinde, Olson otelin 13. katındaki pencereden düşerek hayatını kaybetti. Resmi açıklama ‘intihar’ yönündeydi.

Olson’un ölümünden yıllar sonra, 1975’te Rockefeller Komisyonu raporu yayımlandığında, CIA’in insan üzerinde LSD deneyleri yaptığı ortaya çıktı. Bu raporda Olson’ın da kurbanlardan biri olduğu belirtildi. Bunun üzerine kamuoyu baskısı oluştu ve olay yeniden soruşturuldu.

Olson’ın ailesi ise bu konuda uzun yıllar mücadele etti. 1990’larda yapılan bağımsız otopsi, Olson’ın ölümünden önce kafasına darbe aldığını, yani itilmiş olabileceğini ortaya koydu.

Project Artichoke yalnızca uyuşturucularla sınırlı kalmadı. CIA, deng humması ve farklı virüsleri, öldürücü değil ama uzun süreli sakat bırakıcı etkiler için biyolojik silah olarak değerlendirdi.

CIA, bu deneylerinde emperyalist sistemin en savunmasız kesimlerine, özellikle ‘zayıf halklar, eğitimsiz kesimler, sığınmacılar, savaş esirleri ve itirafçılar’ üzerinde yoğunlaştı.

Öte yandan, başka bir raporda ise, bu yöntemlerle politikacıları ya da gerekirse Amerikan yetkililerini öldürecek suikastçılar yaratılabileceği ifade ediliyordu. Bu, emperyalist sistemin kendi halkına bile düşman olabileceğinin en büyük göstergesi olarak kayıtlara geçti.

Projenin uygulanma süreci ve sonuçları hala büyük oranda sır olarak kalsa da, bu insanlık dışı deneylerin yalnızca ABD topraklarında değil, Avrupa, Japonya, Güneydoğu Asya ve Filipinler gibi bölgelerde de uygulandığı biliniyor. CIA ekipleri, genellikle “yabancılar” üzerinde çalıştı.

Amerikan emperyalizminin dost-düşman yöntemlerle hegemonya kurduğu ülkelerin halkları, Amerikan laboratuvarlarının deney kobayına dönüştürüldü.

MK-Ultra’ya Giden Yol

Artichoke üzerinden elde edilen ‘sonuçlar’, Amerikan emperyalizminin hizmetinde, 1953’te çok daha geniş kapsamlı ve ölümcül deneylerle ünlenecek MK-Ultra programına dönüştü.

1977’de ABD Senatosu’nun ortak komitesi önünde ifade veren CIA Direktörü Stansfield Turner, projenin amacının ‘biyolojik ve kimyasal maddelerin insan davranışlarını değiştirmedeki kullanımını incelemek’ olduğunu kabul etti.

CIA’in bu gizli projelerini araştıran ABD’li gazeteci Stephen Kinzer da, MKUltra kapsamında deneylerin ‘kobaylaştırıldıklarının’ farkında olmadıklarını, denekler üzerinde kullanılan meskalinin, aslında ilk kez Dachau toplama kampındaki Nazi doktorları tarafından uygulandığını belgelemişti.

ABD’de bir Yüksek Mahkeme ise, 1985 yılında CIA’nin dolaylı olarak 162 farklı gizli projeyi finanse ettiğini ve bunların ‘çeşitli üniversitelere, araştırma vakıflarına ve benzeri kurumlara ihale edildiğini’ ortaya koydu. Ortaya çıkan belgelere göre, toplamda en az 80 kurum ve 185 araştırmacı bu projelere katılmış, ancak pek çoğu aslında CIA ile çalıştıklarının farkında olmamıştı.

Project Artichoke, ABD’nin dünya halklarına ve hatta kendi yurttaşlarına karşı yürüttüğü insanlık dışı operasyonların yalnızca bir örneği. Amerikan siyaseti, dünyaya ‘barış’ ve ‘demokrasi’ götürürken, aynı anda savaş aygıtlarıyla insanları köleleştirecek, itaat ettirecek ve gerektiğinde suikastçıya dönüştürecek teknolojiler üzerinde çalışıyordu.

Kısa Kısa

  1. Avrupa’da bir haftada 35 uçağa sahte bomba ihbarı

    Avrupa’da bu hafta ticari uçuşları hedef alan sahte bomba ihbarları nedeniyle en az 35 uçak arandı ya da rotası değiştirildi. Bugün Prag rotasındaki en az 8 uçuş etkilendi. Fransa ise uçaklara yönelik 4 yeni tehdit aldığını açıkladı. Macaristan da üç sivil uçuşu izlemek için savaş uçaklarını havalandırdı.

  2. CHP Milletvekili Gürsel Erol'dan Erdoğan'a fon vurgunu övgüsü

    CHP Elazığ Milletvekili Gürsel Erol, AKP'li Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın fon vurgununa ilişkin tutumunu övdü. Erol "Sayın Cumhurbaşkanı son derece duyarlı. Çok acele etmeden, hemen önlemler alınmadan sakinlikle bu sürecin yönetimiyle ilgili bir iradeyi görüyoruz" ifadesini kullandı.

  3. Sarıgül so­ruş­tur­ma­sın­da yeni gelişme: Şişli Meslek Yüksekokulu'na kayyum atandı

    İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen ve ‘yurt içinde ve yurt dışında kurulan şirketler aracılığıyla kaynağı belirsiz yüksek miktarda paranın aklandığı’ iddiaları ile yürütülen soruşturmada yeni bir gelişme yaşandı. Sarıgül tarafından kurulan Şişli Meslek Yüksekokulu'na kayyum atanırken aralarında yöneticilerin, akademisyenlerin ve okul personelinin bulunduğu 11 kişi gözaltına alındı.

  4. Mekke İttifakı Meclis'ten geçti

    "Mekke Ortak Savunma Anlaşması"nın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun teklifi TBMM'de kabul edildi. Teklife AKP, MHP ve CHP 279 kabul oyuyla destek verirken, red oyları ise 119'da kaldı. Ağustos ayında imzalanan anlaşma fiilen uygulanmaya başlamış olmasına karşın Meclis'te görüşülmesi Kasım ayını buldu. Bu kararla birlikte Suudi Arabistan'ın ya da Pakistan'ın herhangi bir saldırıya uğradığını iddia etmesi halinde Türkiye'nin de çatışma süreçlerine dahil edilmesi mümkün hale geldi.

  5. Fatma Betül Sayan Kaya tutuklandı

    Fon soruşturması kapsamında şüpheli sıfatıyla ifadesi alınan AKP'li eski bakan ve milletvekili Fatma Betül Sayan Kaya hakkında tutuklama kararı verildi. Eşi İlyas Kaya ve eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül ise adli kontrolle serbest bırakıldı.

Önceki gün

  1. Fatma Betül Sayan Kaya tutuklamaya sevk edildi

    Fatma Betül Sayan Kaya, eşi İlyas Kaya ve eski Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı İbrahim Ömer Gönül fon soruşturmasında savcıya ifade verdi. Fatma Betül Sayan Kaya, tutuklamaya sevk edildi.

  2. Bakan Şimşek: Listelerin açıklanmasını tercih ederim

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon krizine dair açıklamalarda bulundu. İsim listesinin açıklanmamasına değinen Şimşek, "Listelerin açıklanıp açıklanmamasında benim dahlim yok, ben şahsen açıklanmasını tercih ederim" dedi.

  3. Emekliye 'seyyanen zam' açıklaması

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, emekliliklere ilişkin düzenlemenin tüm emeklilikleri kapsayacağını belirterek “Yapılacak artış yaş ve ödenen prime göre farklılaşacak” dedi.

  4. Fransa bankasına siber saldırı: Yaklaşık 100 milyon euro çalındı

    Fransız bankası Credit Mutuel Arkea, siber korsanların düzenlediği saldırı sonucu yaklaşık 100 milyon euro çalındığını ve paranın kurtarılması için çalışmaların sürdüğünü duyurdu. Müşteri varlıklarının etkilenmediği belirtilen olayla ilgili Paris Savcılığı tarafından soruşturma başlatıldı.

  5. Afyonkarahisar'da silahlı saldırı: 7 kişi hayatını kaybetti

    Afyonkarahisar'ın İhsaniye ilçesinde iki farklı noktada 7 kişi silahla öldürülmüş halde bulundu. 2 kişi ise ağır yaralı olarak hastaneye kaldırıldı. Öte yandan Afyonkarahisar merkezde bir adreste de bir kadının silahla vurulduğu ve ağır yaralı olduğu öğrenildi.

  6. Kredi kartı borçları 3,5 trilyon liraya dayandı

    BDDK’nin 30 Ekim haftasına ilişkin verilerine göre, bireysel kredi kartı borçları bir haftada 82,1 milyar lira artarak 3 trilyon 496 milyar liraya yükseldi. Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar ise 983,1 milyar liraya ulaştı.

  7. Almanya’dan Türkiye’de vize süreci açıklaması

    Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, Türkiye’den Almanya’ya seyahat edecek iş insanlarının vize işlemlerinin kolaylaştırılması için hazırlıkların sürdüğünü ve uygulamanın kısa sürede hayata geçirileceğini açıkladı. Wadephul, vize süreçlerini hızlandırmak amacıyla Türkiye’de yeni bir şube açılmasının da değerlendirildiğini belirtti.

  8. Merkez Bankası rezervleri düştü

    TCMB, haftalık para ve banka istatistiklerini açıkladı. Açıklanan verilere göre, 30 Ekim itibarıyla brüt döviz rezervleri 2 milyar 955 milyon dolar azalışla 56 milyar 90 milyon dolara geriledi. Altın rezervleri de 1 milyar 129 milyon dolar düşüşle 103 milyar 146 milyon dolardan 102 milyar 17 milyon dolara geriledi.

  9. Fransa'da liselilere polis müdahalesi

    Fransa'da sendikaların çağrısıyla yapılan genel grev kapsamında eğitim koşullarını protesto etmek için lise ve üniversitelerin önünde kuşatma eylemi düzenleyen öğrencilere polis müdahale etti. Sendikaların bugün için genel grev çağrısı yaptığı ülkede, hükümetin eğitim taahhütlerini yetersiz bulan öğrencilerin lise ve üniversitelerdeki kuşatma eylemleri birçok şehirde devam ediyor.

  10. İngiltere Merkez Bankası faiz artırdı

    İngiltere Merkez Bankası, politika faizini yüzde 4'e yükseltti. BoE Başkanı Andrew Bailey, faiz kararına ilişkin "Bugünkü faiz artışı, kaçınılmaz olarak uzun bir faiz artırımı sürecinin ilk adımı olarak görülmemeli. Ancak Ortadoğu'daki çatışma sona ermediği sürece, bunun son faiz artışı olması da pek olası görünmüyor" değerlendirmesinde bulundu.

  11. Muhittin Böcek ve oğlunun tutukluluğuna devam kararı

    Antalya Büyükşehir Belediyesi'ne yönelik 'rüşvet' ve 'yolsuzluk' iddiasıyla başlatılan soruşturması kapsamında tutuklanıp, belediye başkanlığı görevinden uzaklaştırılan Muhittin Böcek'in de aralarında olduğu 2'si tutuklu 50 sanığın yargılandığı davanın 6. duruşması görüldü. Mahkeme heyeti, Muhittin Böcek ve oğlu Gökhan Böcek'in tutukluluk halinin devamına hükmetti. Bir sonraki duruşmanın karar duruşması olması bekleniyor.

  12. İran Deniz Kuvvetleri: Hürmüz'de mayına çarpan 2 tanker alev aldı

    İran Deniz Kuvvetleri, Hürmüz Boğazı'nın doğusundaki güvensiz bölgede 2 petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını bildirdi. Açıklamada, tankerlerin denizcilik uyarılarını dikkate almadığı öne sürüldü; ülke ve can kaybı bilgisi verilmedi.

  13. Bahçelievler'de iş cinayeti: Göçüğün altında bir işçinin cansız bedenine ulaşıldı

    İstanbul Bahçelievler'de bir inşaatın temeli kazılırken göçük meydana gelmiş, 2 işçi toprak altında kalmıştı. İşçilerden birisi yaralı olarak kurtarılabilirken diğeri ise hayatını kaybetti.

  14. Havacılık devi KLM, 5 bin kişiyi işten çıkartıyor

    Hollandalı havayolu KLM, küresel istikrarsızlık, yüksek yakıt fiyatları ve havacılık sektörü üzerindeki artan baskılar nedeniyle 5 bin kişiyi işten çıkaracağını duyurdu. Bu durum, KLM bünyesindeki pozisyon sayısının yaklaşık yüzde 15 azaltılması anlamına geliyor. İşten çıkarmalarla ve küçülmeyle şirketin yıllık kazancının 1 milyar euro artmasının hedeflendiği ileri sürüldü.

  15. İmbat Madencilik işçileri TKİ önünde eylemde

    Manisa Soma’daki İmbat Madencilik’te çalışan madenciler, aylardır ödenmeyen maaşları ve TİS alacakları için TKİ binası önünde eylem başlattı.⁠ İşçiler baretlerini dizerek oturma eylemi yaptı. Bağımsız Maden İş Sendikası, ücretlerin düzenli ödenmesini, bayram ve prim alacaklarının verilmesini, çalışma koşullarının iyileştirilmesini ve İSİG denetiminin işçilere açılmasını istedi. Sendika, “TKİ ve İmbat, batık Torku’yu işaret ediyor. Bu oyuna gelmiyoruz” açıklamasında bulundu.

  16. Eskişehir'de Arçelik-Beko fabrikasında işçi kıyımı sürüyor

    Eskişehir'de yer alan ve Arçelik-Beko ürünlerinin üretildiği fabrikada yeni işten çıkarmaların olacağı iddia edildi. Fabrika'da Ekim ayında siparişlerdeki düşüşler gerekçe gösterilerek 600 çalışan işten çıkarılmıştı. Yeni ekleneceklerle birlikte çıkarılan işçilerinin sayısının 800'ü bulması bekleniyor.

  17. Bahçelievler'de inşaat göçtü, 2 kişi göçük altında kaldı

    İstanbul Bahçelievler'de bir inşaatın temeli kazılırken göçük meydana geldi. 2 kişi toprak altında kalırken göçük altında kalanların kimliklerine dair henüz bir açıklama yok. Arama kurtarma çalışmaları sürüyor.

  18. Erdoğan: 8 Kasım'da Azerbaycan'a gideceğim

    Cumhurbaşkanı Erdoğan, Güney Kore dönüşü uçakta açıklamalarda bulundu. Azerbaycan'la yaşanan gerilime değinmeyen Erdoğan bu ülkeyi ziyaret edeceğini belirterek, "8 Kasım’da Azerbaycan'ın Zafer Günü var. Ben de, fevkalade bir durum söz konusu olmazsa, 8 Kasım günü bir Azerbaycan ziyareti yapmayı düşünüyorum" dedi. Çözüm süreci ile ilgili de konuşan Erdoğan, "Silah bırakmanın tam anlamıyla gerçekleşmesi, tespit ve teyit süreçlerinin tamamlanması ile yeni aşamaya geçeceğiz" dedi.

  19. Numan Kurtulmuş'tan açıklama: "Bir önceki süreç terör ve savaş baronları bu sorunun devam etmesini istediği için sonuç vermedi"

    AKP'li TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş katıldığı bir programda "Sayın Cumhurbaşkanımızın 2013-2014'te çok ciddi çabalarına rağmen sürecin akamete uğradığını da gayet iyi biliyoruz" ifadelerini kullandı. Konuşmada gerekçe olarak "eski Türkiye'nin bazı derin unsurları" ile "terör ve savaş baronları" işaret edildi. Öte yandan Erdoğan, bir önceki çözüm sürecinin bitmesinin ardından "Çözüm sürecini buzdolabına koyduk" ve "O iş bitmiştir, o işi gömdük" ifadelerini kullanmıştı.

  20. Fatma Betül Sayan Kaya yeniden adliyede

    AKP'li eski bakan Fatma Betül Sayan Kaya ve eşi İlyas Kaya, fon soruşturması kapsamında ifade vermek üzere Çağlayan Adliyesi'ne geldi. Kaya çifti, adliyeye girişi sırasında gazeteciler tarafından kendilerine sorulan "163 milyon lirayı nereden temin ettiniz" sorusuna yanıt vermediler.

  21. Antalya'da 11-12 Kasım'da eğitim uzaktan

    Antalya'da COP31 İklim Zirvesi'nin gerçekleşeceği 11-12 Kasım'da yüz yüze eğitim gerçekleşmeyecek. Antalya Valiliği tarafından yayımlanan genelgeye göre bu tarihlerde Aksu, Döşemealtı, Konyaaltı, Kepez, Manavgat, Muratpaşa ve Serik ilçelerinde eğitim uzaktan gerçekleşecek.

  22. ABD'den yeni İran yaptırımları: Kapsamda Türkiye'den bir şirket de yer alıyor

    ABD Hazine Bakanlığı, İran'ın "gizli filosu"nu desteklediği iddiası ile Hindistan merkezli bir organizasyonu hedef aldığını açıkladı. Açıklamaya göre yaptırım listesine alınan şirketler arasında Türkiye'den Fugo Yer Hizmetleri A.Ş. de yer alıyor. Hazine Bakanı Scott Bessent ise konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı: "Daha önce birçok kez söylediğimiz gibi, ya bizdensiniz ya da bize karşı."

  23. İsrail devlet te­le­viz­yo­nun­dan ABD casus uçağı iddiası

    İsrail devlet televizyon Kan'da yer alan habere göre ABD Ortadoğu'ya bir casus uçağı gönderdi. Gönderilen stratejik casus uçağının RC-135U Combat Sent tipi olduğu ve ABD ordusunun envanterinde yalnızca iki adet bulunduğu iddia edildi.

  24. Mekke Anlaşması teklifinin birinci maddesi Meclis'te kabul edildi

    Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan ‘Mekke Anlaşması’nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifinin birinci maddesi TBMM Genel Kurulu’ndan geçti.

✓