Köşe Yazısı

Hrant Dink cinayetini hatırlamak: Aydınlar nasıl öldürülür?

19:38 5 dk okuma

Aydınlar nasıl öldürülür? İlk akla gelen, öldürmenin en somut ve şiddetli biçimi: Cinayet. Oysa Türkiye’de egemenler, aydınları susturmanın bin çeşit yolunu bilir ve sık sık denerler.

Cinayetinde kullanılan tetikçi geçtiğimiz hafta, 16 yıl hapis yattıktan sonra salınan Hrant Dink, bu saldırıların pek çok türünü deneyimleyip yılmamış aydınlardandı. Tetikçinin salıverilmesini yaşayanlara gözdağı saymak gerekir.

Modern hukukta her suçun cezası bellidir. Suçluya ilişkin kanaat ne olursa olsun cezası bitince salıverilmesi beklenir. Ancak pek çok muhalif siyasetçi ve yazarın belirsiz suçlamalarla tutuklu olduğu koşullarda Ogün Samast’ın serbest bırakılması salt yasal prosedürle açıklanamaz. Hele ki asıl suçu olan “silahlı terör örgütü adına suç işlemek” suçundan ceza almamışken…

Bunun için cinayetin öncesi ve sonrasını hatırlatmakta yarar var.

Örgüt suçu nasıl örtbas edildi?

Samast tahliye edilir edilmez hazırlanan yeni iddianamede “silahlı terör örgütüne üye olmamakla birlikte silahlı terör örgütü adına suç işlemek” suçlamasıyla 12 yıla kadar hapse isteniyor. İddianamenin tahliyeden sonra gündeme gelmesi (ya da tahliye kararının bir biçimde iddianameden hemen önce çıkarılması) son zamanlarda su yüzüne çıkan yargı içindeki çekişmelerin ürünü olabilir. Ancak Samast ve suç ortaklarının geçmişte silahlı terör örgütü üyeliği suçundan beraat etmiş olmaları, herhangi bir çekişmenin değil, Türkiye’nin 21 yıldır içinden geçtiği karşı devrimin sonucuydu.

Daha Dink’in cenazesi kalkmamış, Samast’ın sorgusu sürerken dönemin İstanbul İl Emniyet Müdürü “Cinayetin herhangi bir siyasi boyutu ve örgüt bağlantısı yok. Zanlı, milliyetçi duygularla cinayeti işlemiş” açıklaması yaparak soruşturmayı yönlendirdi.

Dink cinayetinden birkaç yıl önce, İsmailağa Camii’nde cemaat tarafından işlenen bir cinayeti örtbas eden de aynı emniyet müdürüydü. Bu kez Fethullahçı çetenin suçunu örtbas ediyordu. Hrant Dink cinayeti, tetikçi kendi üyeleri olmamakla birlikte esas olarak Fethullahçıların işiydi.

Tetikçi Ogün Samast’la birlikte Yasin Hayal ve Erhan Tuncel gibi isimlerin öne çıktığı sanıklar BBP’ye bağlı Alperen Ocakları’yla bağlantılıydı. Ancak cinayetin organizasyonunda bu yapının merkezinin ve kendi hiyerarşisinin değil, dışarıdan yönlendirmenin öne çıktığı görülüyordu.

Cinayette Fethullahçı parmağı

Erhan Tuncel, hem polis hem jandarmayla çalışan bir muhbirdi. Kolluk kuvvetleri içindeki Fethullahçı yapılanmayla temas halindeydi. Polis muhbirliği, Dink cinayeti sırasındaki Emniyet İstihbarat Daire Başkanı Ramazan Akyürek’in Trabzon İl Emniyet Müdürlüğü zamanına rastlıyordu. Trabzon Pelitli’nin internet kafelerinde uluorta konuşulan cinayet planlarından emniyet teşkilatı haberdardı. Samast, farklı dönemlerde verdiği ifadelerde Yasin Hayal ve Erhan Tuncel’in kendisine Ramazan Akyürek ve dönemin İstanbul Emniyet yetkililerinden Ali Fuat Yılmazer’in de plandan haberdar olduğunu, cinayet için devletten destek gördüklerini anlattığını söyleyecekti.

Fethullaçı çete açısından kusursuz bir süreç işliyordu. Önceki yıllarda Hrant Dink, başını Kemal Kerinçsiz’in çektiği bir grup ülkücü avukatın açtırdığı davalardan yargılanıyor, farklı davalardan ceza alıyordu. Dink’in faşist çeteler tarafından katledilmesine doğru gidecek ortam hazırlanmıştı. Provokasyonda öne çıkanlar da karanlık bağlantıları olduğu şüphesini uyandıran, üstüne üstlük Fethullahçılarla mesafeli olan bir ekipti. Ve Hrant Dink, sonraki yıllarda peş peşe gelecek olan büyük operasyon dalgasını meşrulaştırmaya yetecek kadar büyük bir isimdi.

19 Ocak 2007 günü lümpen bir gencin eline tutuşturulan silahtan çıkan kurşunlar böyle bir planın parçasıydı. Ergenekon, Balyoz, Askeri Casusluk, Devrimci Karargah… dönemin başbakanının “savcısıyım” dediği, dönemin iktidar ortağı Fethullahçı yapılanmanın sahada bizzat yürüttüğü siyasi davalar silsilesinin önü Dink cinayetinin de aralarında olduğu bir dizi provokasyonla açıldı.

Neden Hrant Dink?

Dink’i katledenler, bir taşla iki kuş vurmuştu. Öncelikle Türkiye’nin dönüştürülmesi için elzem olan siyasi davalar böyle meşrulaştırılmıştı. Katiller arasındaki konuşmaların, Erhan Tuncel’in rapor verdiği emniyet ve jandarma yetkilileriyle görüşmelerinin kayıtları basına sızdırılarak “İşin arkasında büyük oyun var” dedirten bir bilgi kirliliği yaratılıyor, ancak somut örgüt bağlantıları soruşturulmuyordu. O kadar ki, cinayet mahallinden elini kolunu sallayarak giden Samast Trabzon’a ulaşmadan, Samsun Otogarı’nda cinayet sırasında taktığı beyaz beresi ve cinayet silahıyla yakalanacaktı. Tetikçinin suç ortaklarıyla temas kurup örtbas edilemeyecek bir açık vermesi engellenmişti. Zira emniyet teşkilatına uzanan bağlantılar biraz kurcalansa Fethullahçı yapıyla bağların gizlenmesi olanaksız olacaktı.

Vurulan ikinci kuş ise bizzat Hrant Dink’in ortadan kaldırılmış olmasıydı… Türkiye’da gayrimüslim azınlıkların en önemli yayın organı olan Agos’un başında sosyalist hareketin tedrisatından geçmiş bir aydının bulunması, karşı devrim projesi açısından sakıncalıydı. İdeolojik olarak liberal sola çok uzak olmamakla birlikte aydın namusuyla oyun bozan bir isimdi Hrant Dink.

Katledildiği sırada Agos dışında Birgün yazarıydı. Türkiye solunu önemsiyor, sol ile diyalog kurmaya çalışıyordu.

1915’le ilgili açık ama temkinli konuşmayı tercih ediyordu. Yargılanma korkusundan değil, Türkleri incitmeme kaygısından. İçinde yaşadığı topluma verdiği değer, “Türklüğe hakaret” suçundan ceza aldığında verdiği tepkiden belliydi. Mahkeme çıkışında gözyaşlarını tutamamış, “Bu karar kesinleşirse Türkiye’den giderim” demişti. Birlikte yaşadığı insanların kimliğine, değerlerine hakaret etmekten suçlu bulunmak gururuna dokunmuştu.

Emperyalist merkezlerin tarihe dair tartışmaları araçsallaştırmasının Türkiye ve Ermenistan halklarına yararı olmayacağını görüyordu. 2000’lerin başından itibaren Batılı ülkelerin hükümet ve parlamentolarından çıkan “soykırım” kararlarını ahlaki bulmadığını, bunun meselenin çözümüne değil, halkların birbirine düşmanlaştırılmasına hizmet edeceğini söylüyordu. Ölümünden birkaç ay önce, 2006 sonlarında Fransa’da “Ermeni soykırımı” tezinin inkarının suç sayılması gündeme gelince Paris’e giderek bu yasayı ihlal eden bir konuşma yapacağını açıklamıştı.

Pek çok çevre açısından sakıncalıydı Hrant Dink. Türkiye’de karşı devrim için düğmeye basan gerici odaklar, her dönemde düzen için kullanışlı olan faşist çeteler, uluslararası arenada tarihi istismar eden diaspora liderleri… katledilmesinden tümü kazançlı çıktı.

***

Katiller de böyle bir bağlamda yargılandı. Fethullahçıların başına iş gelmesin diye silahlı terör örgütü ve çete suçlamalarından beraat ettirildiler. Temmuz 2011’de yalnızca “tasarlayarak adam öldürmek” ve “ruhsatsız silah bulundurmak” suçlarından ceza aldılar. Mayıs 2013’te ise Yargıtay 9. Ceza Dairesi’nin “örgüt” yönünden beraat kararını bozması üzerine silahlı terör örgütünden değil, “suç işlemek amacıyla oluşturulan örgüt” üyeliği suçlamasından yargılandılar. Ağustos 2019’da açıklanan karara göre Ogün Samast, gerek örgüt içindeki pozisyonu gerekse suç esnasında 17 yaşında olması gibi nedenlerle bu suçtan yalnızca 2 yıl 6 ay ceza aldı.

Arada kaldığı cezaevinde gardiyana saldırdığı için ek bir ceza aldı. Agos Genel Yayın Yönetmeni Yetvart Danzikyan’ın açıkladığına göre o cezası olmasa 3 yıl önce hapisten çıkacakmış. Dink ailesi avukatları ise kendisiyle ilgili yeni hazırlanan iddianamedeki “silahlı terör örgütü adına suç işleme” suçlamasının 2020 itibariyle zamanaşımına uğradığını belirtiyor. Yani tetikçi, yargılama sürecindeki bilinçli oyalamalar nedeniyle asıl suçundan ceza almayacak.

Aydınlar nasıl mı öldürülür? Kimi zaman katli ve hatırası istismar edilerek…

Cinayetin ana aktörü olan Fethullahçı çete, 2013’e kadar iktidar ortağıydı ve karşı devrimin o tarihe kadarki safhasında belirleyici konumdaydı. 2002 yılında liberal çevrelerin “muhafazakar demokrat inkılap” diye alkışladığı bir süreçten bahsediyoruz. “Eskiden iyiydi, sonra bozdu” dedikleri AKP iktidarının bu “iyiydi” denilen döneminde katledildi Hrant Dink. Adına “Hizmet” dedikleri çete tarafından…

Dönemin Fethullahçı polislerinin Dink cinayetindeki rolü gün gibi ortadaydı. Bilmezden, görmezden geldiler. Anmalarda Fethullahçı çeteye işaret etmek bir yana, cinayeti dönemin uydurma davası Ergenekon’a bağlamak için çırpındılar. “Yetmez ama Evet”i hatırlatınca kızıyorlar ama son 20 yıldaki tek suçları “Yetmez ama Evet” değil. Belki en büyük suçları bile değil…

Dink cinayetinin tetikçisi şimdi aramıza salındı. Hem ilericilere gözdağı vermek hem de potansiyel tetikçileri yüreklendirmek içindir.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓