Köşe Yazısı

İkinci Tura Giderken: Bir ara değerlendirme

21:44 6 dk okuma

Seçim süreci henüz tamamlanmadı. Hem yürütmede tek yetkili organ olan Cumhurbaşkanlığı makamına kimin oturacağı konusu ikinci tura kaldı. Hem de sandıklarda iktidar lehine yapılan “hata”lara ilişkin itirazlar sürüyor.

Dolayısıyla bugün yapılacak değerlendirmelerin belirli ölçülerde bir “yarım kalmışlık” ya da “dağınıklık” görüntüsü vermesi normaldir. Bunu göze alarak yazıyoruz.

Seçimle çöken mitler

Birçok yanlışı doğru bilerek gittik seçime. Ya da doğrusunu bilsek de derdimizi bir türlü anlatamadık. Fark etmez.

Siz seçimlere hangi beklentilerle hazırlanırsanız hazırlanın, sürece hangi hislerle yaklaşırsanız yaklaşın güç belirleyicidir. Eğer seçimin bir tarafı yanlış fikirleri güçlü bir biçimde propaganda ediyorsa, en azından seçim gününe kadar, taraftarları bu fikirleri pek de sorgulamaz.

Sonuçta Erdoğan karşıtlarının ortak adayı Kemal Kılıçdaroğlu ve elbette onu destekleyen medya araçlarında ne anlatılıyorsa AKP’den kurtulmak isteyen kitleler ona ikna olacaktı.

Birinci mit tam da bu konu ile ilgili: Bu iş ilk turda bitmeli.

Muhalif mecralarda her gün konuşturulan, sosyal medyada her yazdığı öne çıkarılan bol ünvanlı “akademik” birtakım kişilere göre bu tartışılmaz bir gerçekti. Bir önceki seçimlerdeki yenilginin ana sebebi muhalefetin parçalı bir biçimde gitmesiydi. Şimdi bu hataya düşülmeyecekti.

Evet dedi yurttaş, hak verdi. Bu kadar okumuş insan, “halk”ın kanallarında ısrarla bunu diyorsa kesin bildikleri vardır… Seçim gecesi ilk turda Erdoğan lehine bitmesini engellemek için sandık başında kavga ederken buldu kendini.

Oluşturulan basıncı biz sosyalistler de aşamadık. Erdoğan’ın karşısına bir aday çıkarıp doğru bildiğimizi okuyamadık. Sinan Oğan’ın aldığı oy oranı ve ikinci tur öncesinde geldiği konum çok büyük bir fırsatı daha elimizin tersi ile ittiğimizi gösteriyor. Sandık güvenliği ile korunması gereken her oyun taşıdığı önem ise ne kadar büyük ve anlamlı bir görevden zorla uzak tutulduğumuzu…

İlk turda bitirme ve tek aday arayışı eskilerden bir başka mitle beslendi: Sağı sağcılık yener.

Sonuçta sosyoloji belliydi. Türkiye’de toplum sağcıydı. Erdoğan’ın elinden bu koz mutlaka alınmalıydı.

Yurttaş buna da tamam dedi. Bu kadar seçim üst üste gericilerin neden kazandığını şimdi anlamıştı. AKP eskileri ve Madımak katliamcıları ile “helalleşme”yi sineye çekti. Bu sefer kesin diyerek sandığa gitti. Yine olmadı. Şimdi kendi oyları ile meclise giden 39 sağcıya oylarını helal edip etmeyeceğine karar vermeye çalışıyor…

Oysa Türkiye’nin sorunları, AKP’nin halka neler yaşattığı belliydi. İktidardan uzaklaşan toplum kesimlerinin beklentileri de… Onların suyuna gitmeye, aynı ideolojinin başarısız ve beceriksiz tiplerini önlerine çıkarmaya çalışmak yerine kavga edilmeliydi. Tarikatlarla, halkı sömüren sermaye gruplarıyla, Türkiye’yi göçmen hapishanesine çeviren emperyalist operasyonlarla kavga etmek gerekliydi.

Bunun yerine halka şu soru soruldu: “Her şey bir yana, Erdoğan mı yoksa Davutoğlu ve Babacan mı?” Alınan yanıt şaşırtıcı değil.

Üçüncü mit seçim sistemi değişikliği ile ortaya çıktı: Çoklu liste kaybettirir.

PhD’ler, PostDoc’lar bu sefer de aritmetik konusundaki hünerlerini konuşturdular. D’hont sistemine göre artık oylar boşa gidiyordu. Küçük partiler hemen büyüklerin listelerinin içine saklanmalıydı. Yoksa maazallah Cumhur İttifakı meclis çoğunluğunu alırdı.

Yurttaşta düşünecek ne hâl ne de sabır kalmıştı. İlk turda bitirme ve tek aday arayışı, çeşit çeşit sağcıyı etrafında toplama zorunluluğu kabul edilmişti bir kere. Onlara listelerde yer açmanın da bir sakıncası olamazdı. Tamam dedi. Hem zaten uzun süredir eve kapatılmış, “Sen mücadele etme biz hallederiz” telkinleri ile pasif bırakılmıştı. Stratejik oyları sayesinde doğru yerde doğru mücadeleyi vermiş olacaktı. Olmadı.

Öte tarafta, son ittifak yasasını hazırlayan iktidar ayrı listelerle girmeye hazırlanıyordu. Her parti kendi kadrolarıyla, kendi siyasetini yürütecek ve kendisine oy isteyecekti. Muhalefet ile kıyaslandığında ideolojik olarak birbirine oldukça yakın partilerden oluşan Cumhur İttifakı ayrı girmenin faydasını gördü. Birinden rahatsız olan için diğerine oy vermek mümkün oldu. Hatta muhalefetteki sağ partilerin kendi tabanı olarak gördüğü ciddi sayıda seçmen de iktidar partisinin ortaklarına yöneldi. Sonuçta hayatlarında siyasi parti binasında bulunmamış, parti kadroları çalışmaya nasıl motive olur bilmeyen çok bilmişlerden akıl almayan iktidar meclis çoğunluğunu ele geçirdi.

Tartışılması gereken notlar

Seçim sonuçları doğru bildiğimiz bazı yanlışları ortaya serdiği gibi, henüz farkına varmadığımız ya da göz ardı ettiğimiz kimi gerçekleri görme imkanını sunuyor:

  1. Türkiye iki partili sisteme sığmıyor. Başkanlık sistemi ABD’deki iki partiyi mümkün kılan seçim sisteminden ilham alınarak hazırlanmıştı. Emperyalist hiyerarşinin tepesindeki bu ülkede tam da bu konumu nedeni ile işliyormuş gibi görünen bu sistem Türkiye’de beklenen sonucu üretmiyor. Cumhur ve Millet ittifakları dışında siyasal alanlar kurmaya çalışanlar güçlerinin çok ötesinde karşılık bulabiliyorlar.
  2. Seçim sonuçlarını ve seçmen davranışını sosyoloji üzerinden açıklamak yanıltıyor. Türkiye toplumunun çoğunlukla sağcılara oy verdiği ezberi tüm siyasal alanı sağcılaştırmaya yaradığı gibi beklenen oy kaymalarını da yaratamadı. Üstüne bu kendi kendini doğrulayan kehanetin de etkisiyle aşırı milliyetçi partilerin oy oranı yüzde 25’e dayandı. Sosyoloji, üretilecek siyaset için yalnızca bir veridir. Fazlası siyaseti ortadan kaldırdığı gibi değişim ihtiyacına yönelik bir körleşme yaratır. Mevcut düzeni besler.
  3. Mücadele etmeden kazanılamaz. AKP, iktidarının en zor yıllarını yaşadı. Berbat bir ekonomi ve artık kendi tabanını dahi rahatsız eden dozda bir gericiliğin üstüne bir de depremde devletin en basit görevlerini bile yerine getiremediği görüldü. Muhalefet, bu dönemi mücadele etmeden, durumdan rahatsız olan yurttaşlara evden çıkmamalarını ve seçimi beklemelerini telkin ederek geçiştirdi. TV kanallarında “Tepkileriniz AKP’ye kazandırır” diyenler iktidara toparlanması için gerekli zamanı sunmuş oldu.
  4. Her şey normalmiş gibi davranmak zarar veriyor. İktidar tüm kamu kaynaklarını kendi lehine kullanıyor. Seçim süreçlerini yürütecek ve sonuçları halka duyuracak kurulları bizzat kendisi belirliyor. Erdoğan bu sayede Anayasa’ya aykırı bir şekilde üçüncü kez aday olabildi. Muhalefetin bir yandan demokrasi eksikliğinden ve tek adamcılıktan bahsedip bir yandan da tüm bu yaşananları sineye çekmesi büyük bir tutarsızlık görüntüsü veriyor. İnandırıcılığı kaybettirdiği gibi, iktidardan rahatsız yurttaşları rehavete sokuyor. Uyuşturuyor.
  5. Seçmenlerin her koşulda rasyonel davrandığı görüşü yanlıştır. Yurttaşlar elbette verdiği oylar mecliste temsil edilsin isterler. Ancak oy tercihindeki en önemli koşulun bu olduğu iddiası 14 Mayıs’ta yanlışlanmıştır. Seçilme ihtimali olmayan Sinan Oğan’ın aldığı 5.2’lik oy, barajı geçmesi mümkün olmayan Ata ittifakının ve Memleket Partisi’nin sırasıyla 2.4 ve 1 puan oy alması önemli göstergelerdir. Üstelik bu partiler herhangi bir medya desteğine ve örgütlü güce sahip değildir. Yalnızca belirli dönemlerde gündeme gelerek ve sağ popülist bir siyasete yaslanarak çok sayıda oy alabilmişlerdir. Devrimcilerin yeterince oy alamıyor olmasının nedeni seçmen rasyonalitesi değil, yurttaşı seçimlerde “irrasyonel” davranmaya çekebilecek siyasi halkayı yakalayamamış olmasıdır. Üstelik saydıklarımızdan farklı olarak devrimciler popülizm tuzağına düşmeme konusunda zaten beceriklidir. Sorun, oy bölme ya da baraj değil devrimci siyaset sorunudur.
  6. Sosyalistlerin bağımsız aydın ve politika sorunu vardır. Sosyalistlerin bağımsız bir siyasal odak olması son derece mümkün. Ancak bunun için öncelikle düzen muhalefetinin çizdiği düşünsel sınırları tanımayan bir akla ve iradeye ihtiyaç var. AKP’nin propaganda makinesine karşı gelişmiş direnç ne yazık ki düzen muhalefetine karşı geçerli değil. Sosyalist hareketi siyasal olarak da düzen muhalefetine yedeklemeye yol açan fikirler ve düşünsel kalkış noktaları herhangi bir süzgeçten geçmeden kabul görmektedir. Sosyalistlerin siyasal esnekliğini geliştirebilmesi için ideolojik katılığını ve kararlılığını artırması şarttır. Bunun için gerekli araçlar yaratılmalıdır.
  7. Devrimci siyaset için çok büyük bir alan vardır. Türkiye’de düzen, siyasal krizlerini bir türlü hafifletemiyor. Asgari rızayı üretecek bir dengeye kavuşamıyor. Yurttaşı eve kapatan, izleyici konumuna iten siyasal çizgi ısrarla duvara tosluyor. Muhalefetin seçim güvenliği rezaletinin ardından ortaya çıkan enerji ikinci tur sonucu ne olursa olsun toplumdaki arayışın kaybolmayacağını ve işlenmeye hazır bir biçimde beklediğini gösteriyor. Yeter ki kendi kavgamızı yurttaşın beklentileri ile örtüştüren doğru hattı kurabilelim.

Bunlar elbette başlangıç. İkinci turda ortaya çıkacak sonucun ardından tartışılmalı ve test edilmeliler. Bu nedenle henüz “yarım kalmışlık” taşıyorlar. “Dağınıklık” ise uzun zamanın ardından odanızı topladığınızda ortaya çıkan görüntüye benziyor. İhtiyacınız olmayan ve varlıkları ile kirlilik yaratan birçok ıvır zıvır, kenarda köşede unutulmasına karşın oldukça işe yarar araçlar böyle dönemlerde göze çarpıyor.

Önümüzde temizlik için önemli bir fırsat var. İhtiyacımız olmayandan kurtulalım, ihtiyaç duyduklarımızı öne çıkaralım.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓