Köşe Yazısı

Liberal, çevreci, demokrat ve silahlanma yanlısı: Hollanda’da ‘şekere bulanmış mermi’ dönemi

20:53 4 dk okuma

Avrupa’daki mevcut siyasi rekabet, hem birbirinin karşıtı, hem de birbirinin tamamlayıcısı konumunda. Kapitalist düzenin değişmez kuralı: sistem her tıkandığında, başka bir sibopun kapağı açılıyor.

Hollanda’da geçtiğimiz günlerde (29–30 Ekim) düzenlenen seçimde, yarışın yıldızı sosyal-liberal Democraten 66 (D66) partisi ve lideri Rob Jetten oldu.

D66, yapılan sayımlar sonucunda en fazla oyu ve koltuğu alarak hükümet kurma sürecinin başını çekmeye hak kazandı.

Aşırı sağcı Geert Wilders’in Özgürlük Partisi (Partij voor de Vrijheid, PVV) ise, 2023’teki performansının gerisinde kaldı. Hollanda siyasetindeki diğer geleneksel aktörler — VVD (liberal-muhafazakâr), GL/PvdA (sol/yeşil-sosyal demokrat blok), CDA (Hristiyan demokratlar) ve yeni küçük partiler de mecliste yer buldu. Sonuç olarak, parlamentoda önceki yıllara göre ‘çok parçalı’ bir tablo ortaya çıktı.

Seçimden ‘demokratlar’ galip çıksa da, Hollanda siyasetini uzun bir süre istikrarsızlık bekliyor. D66 tek başına çoğunluğa uzak, dolayısıyla en az üç diğer partiyle geniş bir birlik kurmak zorunda. Aynı zamanda, yeni dönemin ‘dışlananı’ PVV ile ortaklık kurulması beklenmiyor, ancak güç kaybetse de bu parti Hollanda siyasetinde hala önemli bir yer kaplıyor.

Bu da, 25’ten fazla partinin temsiliyle çok daha karmaşık bir siyasi ortam demek. Koalisyonun kurulması için yapılacak pazarlıklar haftalar, hatta aylar alabilir.

Genç, çevreci, eşcinsel: Jetten’in başbakan olması bekleniyor

Seçimlerin ardından Hollanda kamuoyu koalisyon pazarlıklarına odaklanmış durumda. Basın ise, yeni partiyi ve genç liderini konuşuyor: Rob Jetten.

Jetten çeşitli basın kuruluşlarında ve sosyal medyada sıkça övüldü. Kampanyasında, ABD Demokratları’nın ünlü “Yes we can” (“Evet, yapabiliriz”) sloganıyla yürüdü. 1987 doğumlu, genç, dinamik ve AB-odaklı bir siyasetçi; iklim ve Avrupa entegrasyonu konularında güçlü bir ajandası var ve eşcinsel kimliğiyle de tanınan bir siyasetçi.

Siyasete genç yaşta atılan bu isim, D66 içerisinde aldığı aktif görevlerle birlikte, 31 yaşındayken partisinin tarihindeki en genç grup başkanı oldu.

Yani cinsel yönelimi, siyasi pozisyonu ve ‘dinamik’ görüntüsüyle Jetten, ‘Avrupa değerlerinin’ vitrin figürlerinden biri.

Partisi D66 ise, 1966 yılında ‘sistemin demokratikleştirilmesi’ hedefiyle kurulan sosyal-liberal, merkez–sol bir parti. Aynı diğer Avrupa ülkelerinde olduğu gibi Avrupa-yanlısı, eğitimli seçmen tabanına hitap eden, kentli ve gelir düzeyi yüksek kesimlerce desteklenen bir parti.

D66 geçmişte farklı dönemlerde koalisyon hükümetlerinde yer aldı, o dönemlerde de ‘hukuk devleti’ ve ‘AB-entegrasyonu’ söyleminin öne çıkan simgelerinden oldu.

Neyi savunuyorlar?

Jetten ve partisinin siyasi pozisyonu, elbette Avrupa genelinde son dönemde belirginleşen ‘demokratlar-aşırı sağcılar’ saflaşmasından bağımsız değil ve bu saflaşma ideolojik konumlanmalardan ziyade doğrudan güncel politik durumla ilgili.

Avrupa’da aşırı sağın yükselişi ve bunun karşısında duran ‘Avrupa değerleri’ denkleminde, ‘demokrat’ görünenlerin daha ‘savaşçı’ bir tutum aldıklarını görüyoruz.

Avrupa genelinde olduğu gibi, Hollanda’da da ‘aşırı sağ/popülizm’ tehdidine karşı konumlanan bu ‘demokrat cephe’, benzerleri gibi NATO’cu, piyasacı, savaş yanlısı bir çizgiye sahip. Bu nedenle öncelikle şunu söylemek gerekiyor; ‘aşırı sağa’ karşı zafer kazanan bu cephe, ‘solcu’ değil, merkez bir pozisyona sahip, liberal bir yapılanma.

‘Eşcinsel, demokrat’ Jetten’in medyada öne çıkarılan ‘toplumcu’ görünümlü, ‘aydınlık yarınlara’, ‘sosyal adalete’ yaptığı vurguları, iktidarında halkın başına gelecekler konusundaki diğer açık işaretleri gölgede bırakıyor.

Oysa Jetten, henüz bu yılın başında yaptığı açıklamada, NATO lideri Mark Rutte’nin çağrısını ilk kabul eden isimlerden biri olmuş, ülkesinin savunma harcamalarının GSYİH’in yüzde 3’üne çıkarılmasını savunmuştu.

Jetten ve partisine göre, savunma harcamalarında yapılacak artış yaklaşık 10 milyar euro’ya denk gelecek. Hollanda şu anda NATO normuna uygun olarak yıllık yaklaşık 20 milyar euro savunma harcaması yapıyor; Jetten’in önerdiği artışla bu rakam 30 milyar euro’ya çıkacak.

‘Demokrat, toplumcu’ Jetten ve partisi açıkça bu harcamaları ‘sağlık katılım payından’ ve belirtilmeyen kamu harcamalarında yapılacak kısıtlamalarla karşılayacaklarını açıklamıştı.

Yani Jetten ve partisinin, hem NATO ile güçlü ilişkiden yana hem de Avrupa’nın kendi stratejik kapasitesini artırmasını savunan çift yönlü bir yaklaşıma sahip olduğunu söylemek mümkün. Türkçesi, ‘özgürlükçü liberaller’ Hollanda’da “Daha fazla silah” diyor.

Yani, Jetten ve D66 iktidarında birincil önemde savunma harcamalarının artırılmasının yer alacağını öngörmek hiç de mantıksız değil. Bu da, Hollandalıların başta sağlık olmak üzere önemli kısıtlamalarla ve doğalında ekonomik zorluklarla daha fazla yüzleşmesi anlamına geliyor.

Silah sevdalısı demokratların sürekli parmakla gösterdiği ‘aşırı sağ tehdit’ de işte tam olarak bu zorluklar üzerinden şekilleniyor.

Avrupa’da özellikle 2008 finansal krizinin ardından güç kazanmaya başlayan aşırı sağ akımlar, 2011’de başlayan Arap Baharı ile ortaya çıkan göç dalgaları, Ukrayna’daki 2014 Maydan darbesi, Brexit ve Covid-19 salgını gibi dönüm noktalarında, Avrupa halkları arasında artan güvenlik, istikrar ve refah beklentisiyle beslendi.

Bu beklentileri karşılaması beklenen sol/sosyalist hareketler ise kıtada güçlü bir konumda değil, Soğuk Savaş döneminden bu yana aralıksız baskı altında.

Merkezi siyasetin bir parçası haline gelen neoliberal politikalar ise ‘sol’ adlandırmasıyla satıldı, sol gibi görünen ama aslında mevcut düzeni yeniden üreten bir pozisyon aldı.

Böyle bir ortamda, istikrar ve güvenlik arayışında olan kitlelerin taleplerini karşılayacak, sınıf mücadelesine yaslanan bir güç bulunmayınca, bu talepler ‘sistem dışı’ görünen milliyetçi ve aşırı sağ hareketler tarafından sahiplenildi.

Dolayısıyla, Avrupa’daki mevcut siyasi rekabet, hem birbirinin karşıtı, hem de birbirinin tamamlayıcısı konumunda. Kapitalist düzenin değişmez kuralı: sistem her tıkandığında, başka bir sibopun kapağı açılıyor.

Hollanda halkına bu sefer düşen şey ise, şekere bulanmış mermiler oldu.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓