Köşe Yazısı

Türk ordusu binlerce kilometre ötede kim için ‘gözetleme’ yapacak?

21:44 5 dk okuma

Türkiye, ‘stratejik düşmanı’ olarak gördüğü ülkeler ‘yıkıldıkça’, uluslararası ilişkileri sınıfsal bağlamından kopuk bir ‘jeopolitik okuma’ ile değerlendiren çevrelerin sürekli sözünü ettiği ‘denge gözeten devlet aklını’ da yitiriyor, yitirmek zorunda.

Türkiye, ‘stratejik düşmanı’ olarak gördüğü ülkeler ‘yıkıldıkça’, uluslararası ilişkileri sınıfsal bağlamından kopuk bir ‘jeopolitik okuma’ ile değerlendiren çevrelerin sürekli sözünü ettiği ‘denge gözeten devlet aklını’ da yitiriyor, yitirmek zorunda.

Dünya kamuoyu Venezuela’ya yönelik saldırılar ve İran’a ABD bombardımanı ihtimalini konuşurken, ülkemiz ise hem Baltık ve Doğu Avrupa hava sahasında, hem de Karadeniz’de ‘deniz güvenliği’ alanında daha aktif roller üstlenmeye hazırlanıyor. Elbette konu NATO’nun çıkarları…

Bunlardan birincisi, Türkiye’nin Baltık Hava Polisliği misyonunda üstleneceği görev… Türkiye, NATO’nun Baltık Hava Polisliği (Baltic Air Policing) misyonu kapsamında Estonya’daki Ämari Hava Üssü’ne savaş uçakları konuşlandıracak. Üstelik, NATO’nun Türk jetlerini ‘erkenden’ çağırdığı da basına yansıyan iddialar arasında.

“Ülkemiz, barış döneminde NATO hava sahasının korunmasına yönelik icra edilen Geliştirilmiş Hava Polisliği faaliyetine önemli katkılar sağlamaktadır” diyen Millî Savunma Bakanlığı, daha önceki ‘başarılı’ görevleri hatırlatarak, Ağustos-Kasım 2026 tarihleri arasında Estonya’da ve Aralık 2026-Mart 2027 tarihleri arasında Romanya’da hava polisliği görevlerine katılacağını açıkladı.

Baltık Hava Polisliği nedir?

NATO’nun Baltık polisliği dediği görev açık bir askeri güç gösterisi ve ‘gözetleme’ faaliyeti. Görev kapsamında NATO güçleri, Estonya, Letonya ve Litvanya’dan oluşan Baltık ülkeleri üzerinde sürekli bir hava devriyesi yapıyor.

Bu 3 Baltık ülkesinin 2004’te NATO’ya katılımının ardından NATO, bu ülkelerin kendi savaş uçağı filosuna sahip olmamalarını gerekçe göstererek görevi kalıcı hale getirdi.

Başlangıçta ‘geçici’ denen misyon, NATO’nun Rusya’ya doğru genişleme hamlesinin önemli bir ayağı haline geldi.

Misyonun resmi görevi hava sahasını ihlal eden uçaklara önleme, kimliği belirsiz uçuşların tespiti ve müttefik hava sahasının korunması olarak belirlense de, pratikte yıllardır Rusya sınırına çok yakın uçuşlar yapan NATO jetlerinin gözetleme faaliyetleri için kullanıldı.

Doğu Avrupa ve Baltık bölgesini sürekli askeri gerilim alanına dönüştüren en büyük etkenlerden sayılabilir.

‘Müttefiklik’ ilişkisi açısından düşündüğümüzde NATO, Baltık ülkelerinin savunma kapasitesinin inşası yönünde katkı sunmak yerine, onların hava sahasını dönüşümlü olarak büyük NATO ülkelerinin savaş uçaklarıyla doldurdu ve açık bir askeri bağımlılık ilişkisi kurdu. Bu açıdan bu misyon, ‘müttefiklik’ kavramının esneyebileceği yerleri göstermesi bakımından da simgesel…

Bu düzende Baltık devletleri gibi ‘küçük güçler’, korunan müttefikler olarak gösterilse de savunma doktrinleri NATO çıkarlarına tam bağımlı ve olası sıcak çatışmada ilk hedef olacak ‘tampon bölgeler’ haline getirildi.

Barışı koruyan değil, barışsızlığı yöneten, savunmayı değil, savaş planlarını hazırlayan, ‘müttefikleri’ koruyan değil, büyük güçlerin çıkarlarına bağlayan bir tam bağımlılık mekanizması…

Baltık Hava Polisliği’nin merkezi, Litvanya’daki Siauliai Hava Üssü. Burası sürekli olarak NATO üye ülkelerinden uçakların konuşlandığı, füzelerin depolandığı, NATO standartlarında radar, komuta-kontrol ve ikmal altyapısının inşa edildiği, Litvanya’ya ait görünse de fiilen NATO tarafından yönetilen bir üs. Litvanya bu üste hangi uçağın, hangi silahla, hangi hedefe karşı havalanacağına karar veremiyor.

Misyonun ikinci önemli üssü ise, Türk jetlerinin bu yıl gideceği yer olan Estonya’daki Ämari Hava Üssü. Burası da aynı şekilde, NATO jetlerinin konuşlandığı, alçak irtifalarda hareket eden potansiyel düşman uçaklarını tespit edebilen NATO AWACS uçuşlarıyla entegre ve Estonya’yı ‘ilk hedef’ haline getiren bir askeri yığılma noktası.

Misyonun destek üssü ise Letonya’daki Lielvarde üssü. Baltık Hava Polisilği misyonu için altyapısı geliştirilen bu yer, önümüzdeki dönemin ‘önemli’ üslerinden olmaya aday.

Misyon ‘Baltık misyonu’ olsa da, etki alanı Baltık ülkeleriyle sınırlı değil. Misyonun takviye merkezi olarak kullanılan Malbork üssü de, NATO’nun Baltık misyonunun Polonya’daki arka üssü niteliği taşıyor.

Türkiye’nin katılımı

Türkiye’nin bu ve benzeri misyonlara katılımı, kendi ulusal çıkarlarından önce, aynı diğer üye ülkeler gibi, NATO önderliğinin, yani ABD emperyalizminin çıkarlarından kaynaklanıyor.

Baltık hava sahasında Türkiye’ye yönelen hiçbir tehdit yok. Yani ülkemiz, bu tür görevlerle kendisini değil, ABD çıkarlarını savunuyor. Siyasette Atlantik’e ‘kafa tutarken’, askeri alanda “Sizden asla kopmam” demenin bir diğer göstergesi.

“Tecrübe kazanıyoruz”, “Prestijimiz artıyor”, “NATO’da ağırlığımız artıyor” gibi bahanelerle propagandası yapılan bu süreç, Türk askerinin ‘beklenen büyük savaşta’ figüranlaştırılmasından başka bir anlama gelmiyor.

Ordumuz ABD ve Avrupa merkezli savaş doktrinine entegre edildikçe, siyasetimiz de, ekonomimiz de bu çıkarlara göre düzenleniyor. Bir diğer deyişle, Baltık semalarında NATO adına uçtuğumuz sürece, kendi göklerimizdeki egemenliğimiz azalıyor.

Karadeniz ‘güvenliği’

MSB’nin açıklamasında, ülkemizin Aralık 2026-Mart 2027 tarihleri arasında Romanya’da da hava polisliği görevi icra edeceğini öğrendik. Peki Romanya ne alaka?

Çünkü Romanya’da, ABD ve NATO’nun F-16’ları, İHA ve radar komuta merkezlerinin bulunduğu, NATO’nun Karadeniz kapısı diyebileceğimiz Mihail Kogalniceanu Hava Üssü bulunuyor.

Tam da ‘Karadeniz’ demişken, yine ülkemizin de katılımıyla Karadeniz konusunda düzenlenen bir başka toplantıya dikkat çekmekte fayda var.

Türkiye, Bulgaristan ve Romanya’dan askeri heyetler, Ankara’da düzenlenen toplantıda ‘Karadeniz’de deniz güvenliğine ilişkin konuları ele aldı’…

Bu toplantı, Türkiye, Romanya ve Bulgaristan’ın 2024 yılında imzaladığı Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri (MCM Black Sea) Görev Grubu Mutabakatı’nın bir sonraki adımı. Üç ülke, bu mutabakat kapsamında ‘Karadeniz’in tekrar güvenli bir bölge haline getirilmesi’ için çalışacak… Bu üç ülkenin siyasi pozisyonları düşünüldüğünde, görevin yüksek sesle dile getirilmeyen asıl amacının Karadeniz’de bir diğer paydaş ülke olan Rusya’ya karşı konumlanmak olduğunu tahmin etmek zor değil.

Öte yandan Türkiye, Karadeniz’deki NATO faaliyetlerinde Rusya ile doğrudan karşı karşıya gelmekten kaçınmak ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin ihlaline engel olmak gibi iki unsura dikkat ettiği görülüyor.

Örneğin, 2021 yılında ABD’ye ait savaş gemilerinin Karadeniz’e gönderilmesi gündeme gelmiş, Türkiye ise Montrö’yü uygulayarak bu sınırlara dikkat çekmişti. Aynı şekilde, 2022’de Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasıyla Türkiye, Montrö’nün 19. maddesini uygulayarak boğazları savaşan ülkelere kapatmıştı.

Ancak Türkiye’ye bu ‘denge’ alanını açan dengenin bizzat kendisi ortadan kalkıyor. Bunun uluslararası nedeni olarak ABD Başkanı Donald Trump önderliğinde içine girdiğimiz yeni saldırganlık dönemi, bölgesel olarak ise Rusya’nın zayıflaması, Suriye’de Beşar Esad yönetiminin yıkılması ve İran’a yönelik saldırı hazırlığı gösterilebilir.

Yani bir diğer deyişle Türkiye, ‘stratejik düşmanı’ olarak gördüğü ülkeler ‘yıkıldıkça’, uluslararası ilişkileri sınıfsal bağlamından kopuk bir ‘jeopolitik okuma’ ile değerlendiren çevrelerin sürekli sözünü ettiği ‘denge gözeten devlet aklını’ da yitiriyor, yitirmek zorunda. Bu gidişata uzun süredir dikkat çekiyoruz.

Siyasette ne denirse densin, hangi hikayeler anlatılırsa anlatılsın, bir ülkenin emperyalizme ne derece bağlı olduğunu en iyi siyasi, ekonomik ve askeri ilişkilerine bakarak anlayabiliriz.

Böyle bir tabloda, bu soruya en açık yanıtı, bu yaz Ankara’da düzenlenecek NATO Zirvesi ve ülkemizden binlerce kilometre uzaklıkta ABD için gözetleme yapacak Türk jetleri veriyor.

Kısa Kısa

Önceki gün

  1. Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang, göreve dönmeyi de­ğer­len­di­ri­yor

    Financial Times'ın haberine göre, 12 Kasım'da Nvidia CEO'luğundan istifa eden Jensen Huang, görevine geri dönme olasılığını yakın çevresiyle görüşüyor. Huang, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi olduğunun ortaya çıkmasının ardından istifa etmişti. Ancak casusluk iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil.

  2. Ali Babacan, KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman ile görüştü

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Lefkoşa'da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile bir araya geldi. Babacan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmede Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen müzakere sürecini ve ekonomideki gelişmeleri ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin verimli geçtiğini ifade eden Babacan, Erhürman'a misafirperverliği için teşekkür etti.

  3. SPK'den tasfiye edilen fonların hisse satışlarına ilişkin açıklama

    SPK, kapatılma sürecindeki yatırım fonlarının ellerinde bulunan şirket hisselerinin nasıl satılacağına ilişkin açıklama yaptı. SPK, bu hisselerin topluca borsada satışa çıkarılmasının fiyatlarda düşüşe yol açabileceğini belirtti. Bu nedenle hisselerin, borsada satışa sunulmadan, ilgili şirketlere son kapanış fiyatı üzerinden satılmasına imkan tanındığını duyurdu.

  4. İran: Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankeri mayına çarptı, biri battı

    İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın güneyinde iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu. Açıklamada, tankerlerin izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalıştığı öne sürüldü. İki milyon varilden fazla ham petrol taşıyan süper tankerlerden birinin Basra Körfezi'nin güneyinde yanarak battığı belirtildi. Gemilerin kimlikleri ve mürettebatın durumuna ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

  5. Seçimi kaybedip ABD’ye kaçan Bolsonaro, kalıcı oturum izni isteyecek

    Devlet başkanlığı seçimini kaybettikten sonra ülkesini terk eden Brezilyalı siyasetçi Flavio Bolsonaro, ABD’de ailesiyle birlikte kalıcı oturum izni almak istediğini açıkladı. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, siyasi çalışmalarını ABD’den yöneteceğini söyledi.

  6. Bakan Şimşek’ten fon vurgunu açıklaması: Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz

    Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon vurgunu sonrası TMSF’de oluşturulan iade ve geri kazanım hesabında bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olduğunu, büyük kısmının fonlara aktarıldığını söyledi. Şimşek, “2,6 milyar liralık bir kısmı nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” dedi.

  7. Orban’ın eski bakanına operasyon: 20 milyon dolar nakit ele geçirildi

    Macaristan’da Viktor Orban döneminin bakanlarından Miklos Sesztak’a yönelik yolsuzluk soruşturmasında ormanlık alanlara gömülmüş, depo ve konutlara saklanmış 20 milyon dolarlık nakit ele geçirildi. Paranın beş makineyle sayılması sekiz saat sürdü. Sesztak, 37 milyon dolardan fazla rüşvet ve yasa dışı komisyon almakla suçlanıyor.

  8. Kocaeli’deki saldırının ardından CHP Sözcüsü Sönmez gazetecileri hedef aldı

    Mahkemenin mutlak butlan kararıyla CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’nun Kocaeli etkinliğinde gazetecilere saldırılmasının ardından partiden açıklama geldi. Sözcü Atakan Sönmez, gazetecilerin hakaret ve fiziki müdahaleye uğradığı olayları “provokasyon girişimi” olarak niteledi. Sönmez, saldırıya uğrayan gazetecilerden birini hedef alarak olayların “gazetecilik ile aktivizm arasında kararsız kalmış bir medya çalışanından” kaynaklandığını savundu.

  9. AKP ilçe başkanıyla görüşmeyen sağlık müdürüne istifa baskısı iddiası

    Makamında AKP ilçe başkanıyla görüşmeyi reddeden bir ilçe sağlık müdürünün istifaya zorlandığı iddia edildi. Rize’nin Pazar ilçesinde müdürlük yapan Dr. İ.Ö., AKP İlçe Başkanı Furkan Namlı’nın randevu talebine kamu görevlisi olduğu gerekçesiyle olumsuz yanıt verdi. İstifa etmeye zorlanan ama yanaşmayan müdür, bir süre sonra görevden alındı.

✓